آرشیو شنبه ۹‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۳۵۱۳
دیپلماسی
۱۵
نگاه بیرون

دستور کار مکرون تا مجمع عمومی

مترجم: طلا تسلیمی
مارک لئونارد

پیش از نشست گروه 7 در شهر بیاریتز در فرانسه، پیش بینی ها از احتمال اختلالات بیشتر در جلسه از سوی دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا، یا بوریس جانسون، نخست وزیر بریتانیا، حکایت داشتند. اما تاثیرگذارترین فرد در روند جلسات کسی بود که اصلا انتظار نمی رفت در بیاریتز حضور داشته باشد؛ محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران. احتمالا مهم ترین مباحث گروه 7، با موضوع ایران بود. سرنوشت توافق هسته ای سال 2015 ایران نه تنها در رخ دادن یا رخ ندادن یک مسابقه تسلیحات هسته ای در منطقه ای به شدت ناآرام تاثیرگذار است، بلکه در دوام آوردن یا دوام نیاوردن اتحاد سیاسی غرب هم نقشی تعیین کننده دارد. امانوئل مکرون، رئیس جمهوری فرانسه، در بیاریتز راه را به سمت نوعی مصالحه آمریکایی-ایرانی باز کرد. در روزهای اخیر بازیگران اصلی درام ایران همگی خود را از درگیری عقب کشیده اند. با  وجود این، همچنان عواملی وجود دارند که می توانند بر روند کاهش تنش ها تاثیر منفی بگذارند؛ اول از همه اینکه دولت ترامپ همچنان تصور می کند هر چه فشار بیشتری به ایران (و بر متحدان اروپایی آمریکا) وارد کند، به نتیجه بهتری می رسد؛ به ویژه جان بولتون، مشاور امنیت ملی آمریکا، می خواهد اقتصاد ایران را نابود کند و معتقد است  قطع هرگونه کمک اروپایی به ایران راه انجام چنین کاری است. او و سایر مقامات آمریکایی از همه ابزار در دسترس خود برای نابودی وحدت اروپا استفاده خواهند کرد و بارزترین نقطه فشار هم بریتانیاست. بدتر اینکه برخی در ایالات متحده و در منطقه خلیج فارس جدا از اعمال فشار اقتصادی، دنبال به دام انداختن ایران در یک مواجهه نظامی هستند. مشکل اصولگرایان ایران هم وجود دارد؛ بسیاری از آنها بر این باورند توافق هسته ای هیچ مزیتی برای کشورشان نداشته و دنبال دستیابی به یک اهرم فشار بزرگ تر هستند. این تفکر سبب شده است ایران در چند صحنه به اقدامات تحریک آمیز دست بزند که از نمونه آنها می توان به توقیف کشتی بریتانیایی در تنگه هرمز اشاره کرد. این وضعیت سبب شده است اسرائیل هم درصدد تحریک بیشتر درگیری ها برآید و اهدافی را در عراق و سوریه هدف بگیرد. 

ایران به طور قابل درکی از پیشرفت آهسته اروپا در راه اندازی اینستکس، با وجود تحریم های ایالات متحده، ناخشنود است. اما آنهایی که در ایران ادعا می کنند اروپا هیچ کمکی نکرده است، اشتباه می کنند. اگر اتحادیه اروپا از رویکرد فعلی خود دست بکشد و در اعمال فشار علیه ایران به ترامپ بپیوندد، آنگاه متوجه این مسئله خواهند شد. در حقیقت، ایران با ادامه سیاست تشدید تنش ها با خطر ازدست رفتن حمایت اخلاقی اروپایی ها مواجه خواهد شد که برای جداسازی سیاست خود از ایالات متحده در قبال ایران به شدت به دردسر افتاده اند. توانایی اروپا در ادامه حمایت از توافق ایران در برابر فشار ایالات متحده، بسیاری را شگفت زده کرده است. حتی بریتانیا هم تاکنون همان مواضع اتحادیه اروپا را در پیش گرفته است. اما احتمال تغییر این روند وجود دارد. اگر ایران یک کشتی دیگر بریتانیایی را توقیف و شهروندان این کشور را دستگیر کند، آنگاه این احتمال وجود دارد که جانسون از اتحادیه اروپا فاصله بگیرد و به ترامپ ملحق شود. اگر مسیر سیاسی بریتانیا از اتحادیه اروپا جدا شود، آنگاه آلمان هدف بعدی جنگ طلبان در آمریکا و اصولگرایان در ایران خواهد بود. در این حال، ممکن است ایالات متحده از دیپلماسی در اروپای مرکزی و شرقی برای به دست آوردن متحدان بیشتر استفاده کند. مکرون در مواجهه با همین مخاطرات بود که از ترامپ خواست معافیت از تحریم ها را در برابر بازگشت ایران به تعهدات توافق هسته ای در زمینه غنی سازی در نظر بگیرد. او به این مسئله اشاره کرد که ایران به مرور زمان ذخایر اورانیوم غنی شده خود را افزایش خواهد داد و به راه هایی برای دورزدن تحریم های ایالات متحده دست خواهد یافت و همین مسئله سبب می شود  ترامپ اهرم فشار خود را از دست دهد. در چنین شرایطی تشدید فشار از سوی ایالات متحده می تواند سبب فاصله گرفتن بیشتر ایرانی ها از میز مذاکره شود و احتمال مواجهه نظامی را نیز در میانه کمپین انتخابات ریاست جمهوری ترامپ افزایش می دهد. اروپایی ها همچنین باید ایرانی ها را ترغیب کنند که قدرت خود را زیادی دست بالا نگیرند. پیشنهاد مکرون برای ایجاد یک خط اعتباری جدید برای ایران می تواند موضع میانه روها در ایران را تقویت کند، اما اگر اروپایی ها نتوانند اینستکس را راه اندازی کنند، اعتبار مکرون زیر سوال خواهد رفت. در هر حال، هدف باید ترغیب ایران به تحمل شرایط تا بعد از انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده در نوامبر 2020 باشد. سرانجام، اروپایی ها باید خلیج فارس را از نزدیک زیر نظر بگیرند. حتی اگر اروپایی ها نمی خواهند  یک نیروی دریایی مشترک را سازماندهی کنند، باز هم مجبورند  یک استراتژی کاهش درگیری برای زمان درگیری احتمالی ایالات متحده یا ایران در نظر بگیرند. برگزاری یک کنفرانس دریایی با حضور ایران می تواند اولین گام محتاطانه در این زمینه باشد. به طور کلی، این دستورکاری است که مکرون تا زمان جلسه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در اواخر ماه سپتامبر دنبال خواهد کرد.