آرشیو یک‌شنبه ۱۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۳۵۱۴
اقتصاد
۴

جنگل های آق مشهد برخلاف فتوای مراجع عظام، وقفی اعلام شده است

تلاش اوقاف برای بهره برداری از جنگل های شمال

لیلا مرگن

طبق فتوای مراجع عظام تقلید، اراضی ملی نمی ‎توانند جزء موقوفات باشند. با وجوداین شعبه یازدهم دادگاه تجدیدنظر مازندران سند مالکیت دولت بر پنج هزار هکتار از جنگل های کهن هیرکانی واقع در منطقه آق مشهد را باطل و این جنگل ها را وقفی اعلام کرده است. با وجود آنکه سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور با سازمان اوقاف تفاهم نامه ای دارد که بر اساس آن هیچ جنگلی وقف پذیر نیست، متولی اراضی موقوفه آق مشهد، به مفاد این تفاهم نامه پایبند نیست. این متولی قصد دارد از اراضی ای که مدعی موقوفه بودن آن است، درآمدزایی کند. با تصویب طرح تنفس جنگل، بهره برداری از جنگل های شمال ممنوع شد؛ اما با مطرح شدن بحث برداشت از درختان شکسته و افتاده، مالکان موقوفه یادشده تلاش می کنند تا از درختان شکسته و افتاده جنگل های آق مشهد بهره برداری کنند. در حالی که طبق شرع، افراد بر مناطقی که در ایجاد آن نقشی نداشته اند، مالکیت نداشته و حق وقف آن را ندارند. معلوم نیست دادگاه های مازندران بر اساس کدام سند و به حکم کدام منبع شرعی، ملی بودن جنگل های آق مشهد را نقض کرده اند. پنج هزار هکتار از جنگل های آق مشهد واقع در استان مازندران در خطر بهره برداری غیر اصولی قرار دارند. این جنگل ها که بخشی از جنگل های هیرکانی هستند، معلوم نیست بر چه اساسی موقوفه اعلام شده اند و حالا متولیان این موقوفه که در دادگاه هم رای به نفع آنها صادر شده است، قصد دارند از این عرصه طبیعی که بخشی از انفال است و به اشتباه در دسته موقوفه ها قرار گرفته است، استفاده اقتصادی کنند. شعبه یازدهم دادگاه تجدیدنظر استان مازندران، حکم ملی بودن این جنگل ها را ابطال کرده و آن را در سال 90 موقوفه اعلام می کند. سازمان جنگل ها به این حکم اعتراض می کند و برای اعمال ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری برای نقض دو دادنامه ای که از طرف شعبه 11 دادگاه تجدیدنظر استان مازندران و شعبه سوم دیوان عالی کشور صادر شده است، تلاش می کند؛ اما با وجود پیگیری های متعدد، به نتیجه نمی‎رسد. تمام اراضی ای که موقوفه اعلام شده است، قدمت چندهزار ساله دارد و دارای درختان توسکا، راش، ممرز، بلوط و شمشاد است. در وقف نامه به نظر می رسد که واقف صرفا اراضی زراعی دو محله «کلیج خیل» و «کمر خیل» پلاک 55 واقع در بخش 3 ثبت ساری شامل اراضی آبی، دیم، مراتع گوسفندی و گاوی را وقف کرده است؛ اما در دادگاه به این مسئله توجه نمی شود و پنج هزار هکتار جنگل طبیعی هم به موقوفه ها اضافه می شود.

تلاش برای برداشت درختان شکسته و افتاده

در خلال کش و قوس ها بین سازمان جنگل ها و اوقاف بر سر اراضی آق مشهد، طرح توقف بهره برداری از جنگل های شمال موصوف به تنفس به تصویب می رسد. بر اساس این طرح هر گونه بهره برداری از جنگل های شمال ممنوع اعلام می شود؛ به جز درختان شکسته و افتاده که با نظر کارشناسان سازمان، اجازه خروج از جنگل ها را پیدا می کنند. اگرچه بخشی از موافقان تنفس بر این باور بودند که برداشت درختان شکسته و افتاده هم می تواند به محملی برای دور زدن قانون تبدیل شود؛ اما در نهایت این بند در قانون باقی ماند تا به ابزاری برای دخل و تصرف در جنگل تبدیل شود. همان روزهایی که بحث استیضاح محمود حجتی، وزیر جهاد کشاورزی، در مجلس داغ شده بود، به دنبال قول مساعد خلیل آقایی، رئیس سازمان جنگل ها، به علی اصغر یوسف نژاد و محمد دامادی برای بهره برداری از درختان شکسته و افتاده، تلاش اوقاف هم برای بهره گیری از درختان شکسته و افتاده جنگل های آق مشهد افزایش می یابد. این تلاش ها منجر به این شد که کامران پورمقدم، رئیس شورای عالی جنگل ها، در نامه ای که در تاریخ 21 اردیبهشت سال جاری نوشته شده است، از مسئولان اداره کل منابع طبیعی و آبخیزداری استان مازندران (ساری) بخواهد عملیات خروج درختان شکسته و افتاده از محدوده جنگل های آق مشهد و فروش چوب های جمع آوری شده آن را با هماهنگی دادستانی استان انجام دهند و در صورت موافقت دادستانی، اقدامات لازم اجرائی انجام شود. در این نامه اعلام می شود که در صورت موافقت نکردن دادستانی باید برداشت از درختان شکسته و افتاده از جنگل های آق مشهد تا تعیین تکلیف حقوقی اراضی مورد مناقشه، متوقف شود. بر اساس دستور رئیس شورای عالی جنگل، اداره کل منابع طبیعی ساری باید محدوده های جدیدی را به منظور جایگزینی با درختان شکسته و افتاده آق مشهد به شورای عالی جنگل پیشنهاد دهد.

توافقی برای خروج جنگل ها از شمول وقف

یک منبع مطلع درباره ماجرای جنگل های آق مشهد به «شرق» می گوید: سازمان جنگل ها از ابتدا هم رای دادگاه را قبول نکرد. درخواست اعاده دادرسی داد و از متولی موقوفه نامه دریافت کرد.

او ادامه می دهد: در قالب توافق با اوقاف اقداماتی انجام شد. توافق نامه سازمان جنگل ها با اوقاف می گوید که جنگل های طبیعی در ید منابع طبیعی می ماند و موقوفه قلمداد نمی شود. بر این اساس جنگل های آق مشهد هم وقفی نبود و سازمان جنگل ها پذیرفت اگر در پنج هزار هکتار منطقه مورد مناقشه، عرصه غیرجنگلی مثل دامسرا باشد، در سهم موقوفه قرار گیرد.

به گفته این منبع مطلع، درحال حاضر که بهره برداری از جنگل هم ممنوع شده است، برداشت درختان شکسته و افتاده هم مثل بقیه درختان با آن برخورد می شود و تفاوتی ندارد. آق مشهد موقوفه خاص بود و متولی داشت، خود سازمان اوقاف تفاهم نامه را امضا کرده بود، اما متولی موقوفه یک مقداری همکاری نمی کرد.

اگرچه حفظ کاربری و مالکیت اراضی جنگلی در حیطه وظایف معاون حفاظت و امور اراضی سازمان جنگل هاست و در موضوع جنگل های آق مشهد پای پنج هزار هکتار از جنگل های کهن سال هیرکانی در میان است، اما بهمن افراسیابی، معاون حفاظت و امور اراضی سازمان جنگل ها، در گفت وگو با «شرق» اعلام می کند که مسئله آق مشهد در حیطه وظایف من نیست و باید با معاون امور جنگل در این رابطه صحبت کنید.

ستار بابایی، مدیرکل سابق منابع طبیعی مازندران-ساری نیز در ارتباط با جنگل های آق مشهد در گفت وگو با «شرق» اعلام می کند: بر اساس فتوای شرعی، جایی که می خواهید وقف کنید، باید در به وجودآمدنش دخیل باشید، بنابراین معنی ندارد که درخت 400 تا 500 ساله را وقفی اعلام کنند.

او می گوید: سند که ارائه می دهند متعلق به صد یا کمی بیش از صد سال پیش است، اما درختان این جنگل عمر بیشتری دارند. نمی توان بلوط 500 ساله را وقف کرد. بابایی اضافه می کند: در روزهایی که در اداره کل منابع طبیعی ساری بودم، منابع طبیعی محکوم شد و ما درخواست ماده 18 (یا همان 477) کردیم که نمی دانم نتیجه چه شد. تا زمانی که در ساری بودم، متولی موقوفه یک حکم کیفری علیه من گرفت که مرا بازداشت کند، اما من اعلام کردم که به این ترتیب پنج هزار هکتار جنگل دچار مشکل می شود. به گفته بابایی، درحال حاضر متولیان موقوفه یادشده رای دادگاه را در اختیار دارند و رای آنها نقض نشده است. او درباره دلایل اجرائی نشدن تفاهم نامه اوقاف یادآور می شود: اوقاف با سازمان جنگل ها تفاهم نامه دارد، اما اعلام می کند که جنگل های آق مشهد متولی دارند. تفاهم نامه مربوط به مناطقی است که متولی ندارند. در صورتی که در ابتدای پیگیری قضائی جنگل های آق مشهد، هم اداره اوقاف شهرستان و هم نماینده واقف در جلسات شرکت و از اداره منابع طبیعی شکایت می کردند، اما درحال حاضر اوقاف خود را کنار کشیده است و نماینده واقف کارها را پیگیری می کند، درحالی که قاعدتا برابر توافق نامه، باید اوقاف به موضوع وارد شود و اعلام کند که توافق ما این بود که جنگل وقف پذیر نیست. مدیرکل سابق منابع طبیعی مازندران- ساری می گوید: درحال حاضر پرونده آق مشهد قضائی شده است و دائما درخواست پیگیری کیفری می کنند. حتی برای من هم در زمان مدیریتم قرار صادر کردند.