آرشیو یک‌شنبه ۱۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۳۵۱۴
اقتصاد
۸
یادداشت

گازهای گلخانه ای تشدیدکننده بیماری جنگل ها

مظفر شیروانی

تغییرات آب و هوایی که آنها را ناشی از افزایش گازهای گلخانه ای دی اکسید کربن، متان ، دی اکسید ازت و بخار آب می دانند، فقط باعث گرم شدن هوا، خشک سالی، جاری شدن سیلاب ها، تغییرات فصول بارندگی، ذوب شدن برف یخچال های طبیعی، سونامی، گسترش ریزگردها و مسائل دیگر نمی شوند، بلکه اتفاقاتی که رخ می دهد توام با افزایش رطوبت و درجه حرارت هوا، زمینه های مساعدی را برای طغیان آفات و شیوع بیماری های قارچی، باکتری و ویروسی فراهم می کند. گرم شدن آب و هوا از عوامل اصلی تغییرات جوامع گیاهی و حیوانی هستند. این تغییرات شرایط را برای رشد برخی از موجودات مناسب و برای برخی دیگر نامناسب می کند. حشرات بخش مهم و تاثیرگذاری در اکوسیستم هستند که انبوهی از آنها تحت تاثیر این تغییرات آب و هوایی قرار می گیرد. پروانه مهاجر شب پره شمشاد که یکی از عوامل خشک شدن شمشادهای هیرکانی است، در کشور مبدا (آسیای شرقی) دارای پنج نسل است. همین پروانه مهاجر در اروپا به علت هوای معتدل آنجا  سه تا چهار نسل و در شمال ایران پنج تا شش نسل در سال دارد. هر چه تعداد نسل های یک حشره که تابعی از افزایش درجه حرارت محیط است در سال افزایش یابد، به همان نسبت خسارت واردشده به میزبان نیز افزایش پیدا می کند.  به تازگی در کشور آمریکا بیماری ویروسی West—Nil  در مدت زمان کوتاهی باعث مرگ هفت نفر نیویورکی شد. افزایش درجه حرارت هوا و گسترش خشک سالی در90 سال اخیر در همین کشور باعث شده است  جمعیت موش گوزنی (Peromyscus maniculatus) به عنوان ناقل نوعی بیماری ویروسی موجب مرگ تعدادی از شهروندان شود. تغییرات اقلیمی و شدت دفعات بارندگی های شدید باعث جاری شدن سیلاب ها و آلودگی آب ها و انتشار بیماری وبا می شود. سیلاب Mitc در سال 1998  باعث مرگ بیش از 11 هزار نفر در آمریکای مرکزی شد. در ماه فوریه همان سال بارندگی های شدید باعث شیوع بیماری وبا و مالاریا در موزامبیک و مرگ تعداد زیادی شد. خانه های فراوانی بر اثر سیل تخریب و اقتصاد منطقه کاملا در هم ریخته شد. گرمای هوا علاوه بر گسترش بیماری های ویروسی، سبب مشکلات دیگری از قبیل ناراحتی های قلبی، تنفسی، بیماری های پوستی و آلرژی  نیز می شود. تغییرات اقلیمی می تواند باعث طغیان آفات و نابودی کامل برخی از محصولات کشاورزی و جنگلی شود. طغیان ملخ ها، سوسک های سرخرطومی، سوسک های چوب خوار، پروانه های برگ خوار و سایر حشرات باعث درهم ریختگی جامعه گیاهی و حتی نابودی کامل محصولات کشاورزی و جنگلی می شود. خشک سالی های متمادی بستر مناسبی را برای حمله انواع قارچ ها به درختان و خشک کردن آنها آماده می کنند. نمونه بارز این قارچ ها را می توان بعینه در خشک شدن گونه بلوط (بیماری اندوفیت زغالی) و شمشادهای هیرکانی (بلایت شمشاد) زبان گنجشک، نارون  در جنگل های زاگرس و خزری، ارسباران و...  مشاهده کرد. خشک سالی توام با کمبود مواد غذایی افراد جامعه را دچار وحشت و مبتلا به بیماری روحی- روانی می کند. مردم از ترس خشک سالی و هجوم گسترده ریزگردها مجبور به مهاجرت می شوند که مهاجرت آنها باعث انتقال بیماری ها از نقطه ای به نقطه دیگر می شود. بیشترین تاثیرات تغییرات آب و هوا بر سلامت انسان ها، درهم ریختگی یک اکوسیستم است. در یک اکوسیستم تغییرنیافته، تعادل اکولوژی بین آفات، بیماری ها و پارازیت های آنها وجود دارد که مانع از طغیان آفات یا شیوع بیماری ها می شود. یکی از ایدئال ترین روش های پیشگیری از طغیان آفات و شیوع بیماری ها، سیستم های کنترل کننده هستند که می توانند به موقع و قبل از طغیان آفات و شیوع بیماری ها اعلام خطر کنند و با اعلام خطر می تواند تدابیر امنیتی اتخاذ شود. در وضعیت کنونی که تغییرات آب و هوایی امکان شیوع انواع بیماری ها را افزایش می دهند. کم کردن مصرف مواد فسیلی یکی از موارد مهم به شمار می آید. در هر سوخت وساز مواد فسیلی، مقدار زیادی گاز دی اکسید کربن ایجاد می شود. این گاز به عنوان یکی از مهم ترین گازهای گلخانه ای نقش عمده ای را در تغییرات گرمای کره زمین ایفا می کند. هر چه حجم دی اکسید کربن در هوا بیشتر باشد، گرمای کره زمین نیز به همان نسبت افزایش می یابد. جنگل ها به عنوان مهم ترین عامل جذب دی اکسید کربن نقش مهمی را در جذب این گاز و انتشار اکسیژن بر عهده دارند. هر چه سطح جنگل ها گسترده تر شود، میزان دی اکسید کربن جذب شده از هوا بیشتر و درجه حرارت خنک تر است. منابع جنگلی که سطح آنها در کشور ایران بالغ بر 14 تا 15 میلیون هکتار تخمین زده می شود، مطلقا احتیاجی به آبیاری ندارند، بلکه خود باعث افزایش و تعادل شدت بارندگی در مناطق مختلف کشور می شوند. احیا و پرورش این جنگل ها می تواند شرایط مناسبی را برای ارتقای تنوع گونه ای گیاهی فراهم کند و زمینه را برای مناسب کردن تغییرات آب و هوایی به وجود آورد. هر کجا درختی وجود نداشته باشد، دی اکسید کربن نیز از هوا جذب نمی شود. گاز متان که از آب ساکن تالاب ها، مرداب ها و حیوانات نشخوارکننده حاصل می شود، توام با گاز دی اکسید ازت که نتیجه فعالیت های غیرعلمی کشاورزی است، باید با اتخاذ تدابیر مناسب حجم آنها در اتمسفر تقلیل داده شود.