آرشیو یک‌شنبه ۱۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۳۵۱۴
استارت آپ
۹

ظهور خرده دولت ها (Micro State)

حامد اکبری

رشد و شتاب روزافزون فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی و همچنین علوم مرتبط با داده ها و اطلاعات و پیشرفت انواع تکنیک های داده کاوانه به هدف کشف الگوهای پنهان از داده های موجود و دسترسی پذیر، نه تنها تغییراتی اساسی و بنیادین در تعاریف و مبانی نظری حوزه های مختلف ایجاد کرده بلکه مفاهیم نوپدیداری را به سپهر زندگی اجتماعی امروز اضافه کرده است که بعضا توسط جامعه درک و پذیرفته شده مثل شبکه های اجتماعی به عنوان رسانه های نوپدیدار و غیرقابل رقابت و بسیاری هم سعی در پیمودن راه و نفو ذ در سطوح مختلف جامعه را دارند.

از جمله موضوعاتی که توسط پژوهشگران و سیاست گذاران حوزه های فناوری اطلاعات و ارتباطات و همچنین سیاست گذاران عمومی مورد توجه قرار گرفته است، قدرت گرفتن هرچه بیشتر کمپانی های فناوری محور و دانش بنیان مخصوصا در حوزه های اطلاعات و ارتباطات همچون گوگل، فیس بوک، یوتیوب، تلگرام، آمازون و نمونه های محلی و بومی آن در جای جای کره زمین از جمله ایران است. این شرکت ها نه تنها سهم مهمی از فضای رسانه ای، اقتصادی و اجتماعی جامعه را در دست گرفته اند بلکه به نوعی گفتمان مسلط با کارکردهای فراتر از یک کمپانی بسیار بزرگ تبدیل شدند. این شرکت ها در نقش یک دولت در محدوده کاربرانش سلطه و قدرت داشته و به آنها خدمت رسانی می کنند. حتی در جامعه غیرکاربر خود نیز تاثیر روانی و برهم زننده معادلات قدرت را دارند. اگرچه تا اینجای بحث، موضوع چندان حاد و شاید هم خطرناک نمی نماید، کمااینکه بسیاری از پژوهشگران پیرامون ظهور ابرشرکت های بزرگ فناوری و غول های رسانه ای در قالب شبکه های اجتماعی پژوهش کرده اند، اما آنچه وظیفه اصلی این یادداشت است، توجه دادن به مرحله بعدی این سیر در «عمق استراتژیک اطلاعاتی» بین کاربر و شرکت های فناوری تا آنجاست که دوگانه «کاربر-شرکت» به مفهوم «کاربر-دولت» تبدیل خواهد شد.

مدعای اصلی نگارنده آن است که سیر تبدیل شرکت های بزرگ به نقش آفرینانی در حد دولت ها از یک طرف و شخصی سازی خدمات برای کاربران از سوی دیگر باعث خواهد شد رابطه «کاربر -شرکت» به مفهوم «کاربر-دولت» یا به عبارت بهتر «شهروند دیجیتال -دولت» تبدیل شود که این دولت واره ها از حیث نگاه کارکردگرایانه نقش دولت در قامت یک ابرشرکت خصوصی است و صدر تا ذیل زندگی یک فرد را در طول شبانه روز می تواند رصد و حتی مدیریت کند. مجال پرداختن به بحث های هنجاری و ارزشی این موضوع در این چند سطر نیست ولی آنچه محل تامل جدی است شکل گرفتن رابطه های غیرافقی و غیرعمودی است که در بعدی دیگر (که من آن را بعد دیجیتال یا «داده ای» می نامم) شکل می گیرند. ماحصل این ارتباطات، قدرتی است که همانند قدرت دولت ها از حیث مفاهیم کارکردی از جمله سلطه و حکمرانی یک قدرت نامحدود یا مجازات مشروع و ایجاد نظم و نظام، می تواند نقش آفرینی کند. این شرکت ها حتی نقش یک دولت در حوزه سرزمینی را می توانند در سرزمین مجازی خود ایفا کرده و آشکارا در ساختار جامعه تغییرات اساسی ایجاد کنند. شهروندان در قالب کاربران غول های فناوری از حیث خدمات شخصی سازی شده و قوانین شخصی سازی شده و داده کاوی های چندلایه و ارتباط شخصی سازی شده با استفاده از الگوهای هوش مصنوعی تبدیل به خرده دولت ها Micro State خواهند شد که کارکردی مشابه یک دولت-شهروند را در خود مستتر دارند.این خرده دولت ها در حالت فعال، در یک پروفایل هویت یکتای دیجیتالUnique Identity (UID)  نمود خواهند داشت. به عبارت دیگر قدرت در دست کاربران خواهد بود آنجا که هوش مصنوعی و علم اطلاعات و هویت دیجیتال و غول های فناوری در دسترس باشند. همان گونه که نسل های پیشین با زور و قهر و غلبه اقدام به دردست گرفتن قدرت کرده اند تا به دولت های مدرن در روزگار کنونی و پیدایش دولت - ملت ها  انجامیده، غول های فناوری با قدرت گرفتن همه جانبه از یک سو و شخصی سازی خدمات و قوانین و سرویس های خود یک قدرت توزیع شده Distributed Power System   یا به عبارت متهورانه تر، یک Distributed State (دولت توزیع شده) در قالب خرده دولت ها Micro State   را رقم خواهند زد.

بیراه نیست اگر بگوییم در ابعاد بسیاری این اتفاق افتاده است. از زمان همه گیر شدن شبکه های اجتماعی، IOT (اینترنت اشیا)، هوش مصنوعی، دولت الکترونیک، هویت دیجیتال و رمزارزها هیچ مانع جدی ای برای خارج شدن قدرت از دست دولت ها و توزیع آن نزد کاربران ابرشرکت های فناوری باقی نمانده است. حال اینکه چه باید کرد و تبعات، فرصت ها و تهدیدات این دگردیسی چیست، نیازمند بررسی های بیشتر است.