آرشیو شنبه ۳۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۴۴۶۸
اقتصاد
۱۱
گزارش

رییس کل بانک مرکزی خبر داد: سیگنال مثبت از رشد بدون نفت

گروه اقتصادی: به گفته رییس کل بانک مرکزی در سه ماهه ابتدایی سال جاری، رشد بخش غیرنفتی اقتصاد ایران مثبت شده است.

همتی در صفحه شخصی خود در فضای مجازی نوشته: در سه ماه نخست سال جاری، بخش غیرنفتی که بخش مولد اقتصاد است، حدود 0.4 درصد نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد داشته است. هر چند این رشد کمتر از توان بالقوه است ولی با توجه به رشد منفی سه فصل قبل از آن و در کنار شروع کاهش تورم، امیدوار کننده است. این مهم در سایه بازگشت آرامش و ثبات نسبی بازار ارز و تخیله آثار شوک های خارجی ناشی از تحریم و فشار حداکثری، تحقق یافته است.

رییس کل بانک مرکزی جزییاتی از این آمار ارایه نکرده اما آنچه مشخص است، فعال ماندن اقتصاد غیرنفتی ایران در ماه هایی است که فروش نفت با فشارهای بسیار گسترده مواجه شده و دولت ترامپ تمام توان خود را بر کاهش درآمدهای نفتی و ارزی ایران به کار گرفته است. وقتی دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده امریکا، در اردیبهشت سال گذشته مقابل دوربین آمد و با یک امضا اعلام کرد که کشورش دیگر جزیی از برجام نخواهد بود و تحریم ها بار دیگر اقتصاد ایران را هدف خواهند گرفت، گمان می کرد فشارهای برنامه ریزی شده پس از چند ماه اقتصاد ایران را به نقطه ای خواهد رساند که اگر در آن فروپاشی رخ ندهد، لااقل دولت روحانی باید خود را آماده یک فاجعه کند.

هرچند به نظر می رسید در پیش بینی های ابتدایی امریکا، اقتصاد ایران ظرف چند ماه توان مقابله خود در برابر شرایط جدید را از دست خواهد داد اما با گذشت حدود 15 ماه از آن روز، نه تنها خبری از فروپاشی و فاجعه اقتصادی نیست که حتی امروز آمارهای جدید از مثبت شدن نسبی شرایط حکایت دارند.

معمایی به نام ارز

ابتدایی ترین اصل اقتصاد کلان می گوید که هر جا عرضه کاهش پیدا کند و توان پاسخگویی به میزان تقاضا را نداشته باشد، نرخ کالا افزایش خواهد یافت. این اصل سال گذشته، خود را در بازار ارز ایران نشان داد. دولت از سویی دسترسی خود را به منابع درآمدی ارزی بسیار محدود شده دید و از سوی دیگر در شرایط تحریم ترجیح داد ذخایر ارزی کشور را حفظ کند و نتیجه این اتفاق افزایش قابل توجه نرخ ارز در بازارهای داخلی بود. هرچند کاهش ارزش پول ملی، به اقتصاد ملی ضربه ای جدی وارد می کند و مسائلی چون افزایش قیمت تمام شده بسیاری از کالاها، بخش گریزناپذیر آن به شمار می رود و این احتمالا جزیی از نقشه دولت ترامپ در ماه های گذشته را تشکیل می داد اما شاید کاخ سفید یک موضوع مهم را فراموش کرده بود و آن آثار مثبت کوتاه مدت افزایش نرخ ارز برای عبور از فشارها بود.

اگر افزایش نرخ ارز، هزینه واردات را افزایش داد، در عین حال توانست یک صرفه اقتصادی مهم برای صادرات کالاهای ایرانی نیز به وجود آورد. صادرکنندگان توانستند با افزایش نرخ تبدیل ریال به دلار و یورو، درآمد خود را افزایش دهند و از سوی دیگر قیمتی که در بازارهای بین المللی برای فروش کالاهای خود ارایه می کنند را پایین بیاورند. این تجربه که نوع سازماندهی شده آن سال ها قبل از سوی دولت چین اجرایی شده بود، این بار به کمک ایرانی ها آمد. یک دامپینگ اقتصادی، آن هم بدون ورود مستقیم دولت و بر اساس پیشامدهای بین المللی.

افزایش 30 درصدی صادرات غیرنفتی

در شرایطی که به نظر می رسید با تحریم بانک ها و محدودیت جدی نقل و انتقالات در کنار نفت، صادرات غیرنفتی ایران نیز با مشکلات جدی مواجه شود، اما آمارهایی که در سال گذشته و پنج ماهه ابتدایی امسال منتشر شده، نشان می دهد صادرات ایران توانسته آمارهای قبل خود را حفظ کند و حتی در برخی حوزه ها بهبود عملکرد نیز داشته باشد.

آخرین آمارهای ارایه شده در حوزه صادرات و واردات به گزارش گمرک از عملکرد پنج ماهه ابتدایی سال جاری باز می گردد. طبق این آمار در پنج ماه اول سال جاری میزان صادرات قطعی کالاهای غیرنفتی به استثنای نفت خام، نفت کوره و نفت سفید و همچنین بدون صادرات از محل تجارت چمدانی به بیش از 60 میلیون و 737 هزار تن به ارزش 17 میلیارد و 800 میلیون دلار رسیده است. میزان صادرات در این دوره نسبت به پنج ماهه اول سال گذشته حدود 29.8 درصد در وزن افزایش و از لحاظ ارزش دلاری 9.1 درصد کاهش داشته است.

بررسی این آمار یک سوال مهم به وجود می آورد. چگونه با وجود افزایش 30 درصدی صادرات از نظر وزنی، ارزش کالاهای صادراتی حدود 9 درصد کاهش یافته است؟ پاسخ این سوال را محمد لاهوتی، رییس کنفدراسیون صادرات ایران می دهد. او توضیح داده: دلیل کاهش ارزآوری حوزه صادرات نسبت به سال گذشته که در آمار گمرک نیز مشهود است، آن است که در سال های گذشته و قبل از سال 97، موضوع تعهد ارزی برای صادرکنندگان و برگشت مستقیم ارز به چرخه اقتصادی با روش های اعلامی بانک مرکزی در سال 97، موضوعیت نداشت و عملا صادرکنندگان به هر میزانی که صادرات کرده و ارز دریافت می کردند، ارز آن را مورد استفاده قرار می دادند؛ بنابراین قیمت های پایه صادراتی برای آنها خیلی مهم نبود؛ اما از سال گذشته که موضوع رفع تعهد ارزی مطرح شده، اولین موضوعی که مورد درخواست صادرکنندگان قرار گرفت، واقعی شدن نرخ پایه صادراتی بود؛ به این معنا که اگر قرار است تعهدی از سوی صادرکننده به دولت برای انجام فعل صادرات سپرده شود و بر اساس آن، ارز به کشور برگردد، این حق صادرکننده است که به میزان واقعی فروش کالاهای خود به دولت بابت بازگشت ارز تعهد بدهد. صحبت های لاهوتی نشان می دهد که تغییر در قیمت پایه صادراتی کالاهای ایرانی و حرکت به سمت واقعی شدن آنها در ماه های گذشته، عامل اصلی کاهش ارزش صادرات ایران در ماه های اخیر بوده است و از این رو این کاهش نمی تواند نگران کننده باشد. از سوی دیگر افزایش 30 درصدی وزن کالاهای صادراتی نشان از شرایط قابل دفاع صادرات در ماه های گذشته دارد. رییس کنفدراسیون صادرات گفته: اگر به لحاظ وزنی بررسی صورت گیرد، مشاهده می شود همان کالاهایی که در سال گذشته صادر شده، امسال با حدود 30 درصد رشد وزنی به بازارهای کشور روانه شده است؛ با وجود تحریم های عمیقی که ایالات متحده امریکا علیه اقتصاد ایران اعمال کرده که عملا مبادلات مالی را سخت تر کرده است، صادرات نه تنها کاهش نیافته، بلکه از رشد قابل توجه و خوب 30 درصدی برخوردار بوده است.

با وجود این آمارهای مثبت، اقتصاد ایران برای آنکه بتواند از عملکرد خود دفاع کند، باید نگاهی بلندمدت تر به حوزه صادرات داشته باشد، زیرا هرچند در حال حاضر افزایش نرخ ارز، جذابیتی جدید برای بالا بردن میزان صادرات ایجاد کرده اما در بلندمدت، باقی ماندن مشکلات تولید، می تواند کار را سخت کند. رییس کل بانک مرکزی گفته که برای تقویت رشد در فصول آینده و رونق بخش های مولد، نظام بانکی خودش را متعهد به کمک در تامین نیازهای نقدینگی بنگاه ها می داند و توافق شده که بانک های کشور برای نیمه باقیمانده سال، در حدود 100 هزار میلیارد تومان تسهیلات برای بخش های پیشران اختصاص دهند و در صورت رسیدن این منابع می توان انتظار داشت که بخشی مشکل تامین نقدینگی واحدهای تولیدی برطرف شود اما برای بلندمدت تر شدن این رشد قطعا باید دیگر حوزه ها را نیز دریافت. در سالی که بسیاری از موسسات جهانی از رشد منفی و عمیق اقتصاد ایران خبر می دهند، همتی گفته که رشد سه ماهه غیرنفتی ایران مثبت شده و این شاید راهبرد فشار حداکثری امریکا را با یک شکست جدید مواجه کند.