آرشیو شنبه ۳۰‌شهریور ۱۳۹۸، شماره ۵۴۸۳
جامعه
۱۸

شهرداری ها درحالی از بلوک های سیمانی برای تنبیه متخلفان استفاده می کنند که زشتی شهر، تجاوز به حقوق شهروندان و جری شدن متخلفان از پیامدهای آن است

داستان جریمه های بتونی

مریم خباز

بلوک های نیوجرسی تقریبا 70 ساله اند و اصالتا اهل آمریکا؛ اهل ایالت نیوجرسی. موسسه استیونز این بلوک ها را طراحی کرد تا جداکننده مسیرها باشد و خودروهایی که از روبه روی هم می آیند شاخ به شاخ نشوند، اگر تصادفی هم رخ داد، خودروها به نیوجرسی ها بکوبند نه به همدیگر. داستان این بلوک ها اما با فاصله چند دهه از زمان ابداعشان در ایران ما داستانی ویژه است؛ یک قصه پرماجرا، پر از اعمال سلیقه و یک جور استفاده تنبیهی از این ابزار.

ماجرا درست از دم در واحدهای تجاری یا برخی مجتمع ها شروع می شود. یک روز ناگهان، جرثقیل ها نیوجرسی های زمخت و سنگین را می گذارند جلوی در یک ساختمان و با زبان بی زبانی به همه می فهمانند که این ساختمان متخلف است. انگ تخلف که به ساختمانی می خورد ذهن ها همه جا می رود حتی جاهای ناجور ولی عمده ساختمان هایی که ورودی شان با نیوجرسی ها مسدود می شود بدهکاران شهرداری اند، یا عوارض نداده اند یا مالیات، یا بنای اضافه ساخته اند یا پروانه ساختمان را گذاشته اند زیرپا.

یک منبع مطلع در یکی از شهرداری های مناطق تهران که در حوزه استحفاظی اش از این نیوجرسی ها به وفور دیده می شود؛ اما عمده دلیل سبزشدن این بلوک ها از اینجا و آنجا را بدهی مجتمع های تجاری می داند آن هم بدهی های درشت بابت خلاف های ریز و درشت در ساخت. او می گوید به جای این که به قشرمستضعف فشار بیاوریم، زوم کرده ایم روی این مجتمع های تجاری که رای کمیسیون ماده 100 شهرداری دارند و قاضی دادگاه نیز علیه شان حکم داده است.

اما پیگیر که شدیم ماجرا مفصل تر از این حرف هاست و تا این حد شسته رفته نیست. یک فعال صنف مشاوره و پیمانکاری که می گوید اهالی این صنف نیز طبق قانون مثل پزشکان و وکلا می توانند در ساختمان های مسکونی دفترکار راه بیندازند، به ما می گوید وقتی به خاطر مشکلات مالی مجبور شد دفتر بزرگ قبلی را پس دهد و واحدی کوچک تر درساختمانی مسکونی اجاره کند، ناگهان بی اخطار قبلی با سدی از نیوجرسی ها مقابل ساختمان مواجه شد که همسایه ها، هم زل زده بودند به آنها و هم به او، با این ترس که نکند او خلافش سنگین باشد.

آمدن نیوجرسی ها بی اخطار قبلی البته داستان امروز و دیروز نیست و سال هاست این ماجرا به شیوه های مختلف روایت می شود. شورای شهرچهارم تهران هنوز دایر بود و ابوالفضل قناعتی عضو هیات رئیسه آن، که به حضور پررنگ نیوجرسی ها درشهر واکنش نشان داد و گفت دربسیاری از موارد پس از مشخص شدن تخلف، نیوجرسی ها مقابل بناها علم می شوند، درحالی که با گذشت زمان و رفع نشدن تخلفات، شهرداری تازه از طریق مراجع قضایی وارد کار می شود.

از زمان ادای این جمله تا امروز نزدیک به سه سال گذشته ولی اقدام سلیقه ای برخی شهرداری ها در برخورد با متخلفان، حتی جلوتر ایستادن آنها از مراجع قضایی همچنان ادامه دارد. سعید سادات نیا، کارشناس مسائل شهری البته به ما می گوید این برخوردهای سلیقه ای ناشی از نبود یکپارچگی در مدیریت و مدیریت های ملوک الطوایفی است.

 شهر زشت کن ها

نیوجرسی ها هرجا که باشند یک عالم زشتی با خود دارند مثل زباله ها و نخاله هایی که دور و برشان جمع می شود و چه آنجا که برخی مردم نیوجرسی ها را از جایشان تکان می دهند و به هر چه مانع سیمانی و بتنی است، دهن کجی می کنند.

رفتگرها معمولا دور و بر این بلوک های گنده سیمانی را جارو نمی کنند. پشت نیوجرسی ها، عده ای هم به گمان زباله دانی، آشغال ها را پرت می کنند در فضای خالی مانده نیوجرسی تا در و دیوار. رفتارصاحبان و مستاجران این ساختمان ها اما از این هم زشت تر است وقتی نیوجرسی ها را چند نفری هل می دهند و جابه جایش می کنند و راهی باز می کنند به درون ساختمان و دوباره مشغول کسب و کار می شوند.

چهره زشتی که نیوجرسی ها به شهرها و محلات می دهند البته موضوعی است که کمتر درباره اش حرف زده شده و کمتر مورد توجه قرارگرفته است، شاید به دلیل توضیحی که محمد سالاری رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شورای شهر تهران داده و یک بار در گفت وگو با پانا شرح داده که بسیاری از مردم یا از حقوق خود با خبر نیستند یا اگر هستند اراده ای برای پیگیری و تحقق حقوق خود ندارند و لاجرم اعتراض نمی کنند.

با این حال ضربه ای که نیوجرسی ها بر زیبایی شهرها، خیابان ها و محلات وارد می کنند کسانی مثل سعید سادات نیا، کارشناس مسائل شهری و زهرا صدراعظم نوری عضو شورای شهرتهران در گفت وگو با ما تایید می کنند. نوری البته این مشکل را که ساکنان برخی ساختمان های مسدود شده با نیوجرسی به آنها دهن کجی می کنند و با بودنشان همچنان به کسب و کار خویش ادامه می دهند، نیز تایید می کند و راه از بین رفتن زشتی نیوجرسی ها را تشدید نظارت ها معرفی می کند.

او می گوید مسلما نیوجرسی ها به خودی خود بازدارندگی لازم را ندارند و لازم است برای جلوگیری از تداوم تخلفات یا دور زدن نیوجرسی ها، شهرداری های ناحیه و شرکت شهربان و حریم بان که کارش کنترل رفتار واحدهای ساختمانی است جدی تر به حوزه نظارت وارد شوند.

 نیوجرسی قانونی است؟

البته مشکل فقط این نیست که نیوجرسی ها به معنی واقعی کلمه سدمعبر می کنند و می توانند برای مردم مایه آزار یا حتی آسیب جسمی باشند. مشکل اصلی در این سوال نهفته است که آیا استفاده از نیوجرسی ها وجاهت قانونی دارد یا بازهم پای اعمال سلیقه در میان است؟

پاسخ کارن روحانی، عضوهیات مدیره کانون وکلای دادگستری مرکز و وکیل دادگستری به این پرسش منفی است. او به ما توضیح می دهد نصب نیوجرسی عملی قهرآمیز است که با هدف تمکین افراد از مدیریت شهری استفاده می شود به این امید که افراد بدهی های خود را با شهرداری ها تسویه کنند؛ درحالی که استفاده از نیوجرسی ها در قانون هیچ جایگاهی ندارد. در واقع قانون می گوید اگرخلافی صورت گرفت واحد متخلف باید پلمب شود و اگر خلافی رخ نداد نباید اقدامی علیه کسی انجام داد که به این ترتیب واضح است در قانون هیچ راه میانه ای پیش بینی نشده و استفاده از نیوجرسی نه زیباست ونه منطبق با قانون.

زهرا صدراعظم نوری، عضو کمیسیون ماده 100

شهرداری تهران نیز به ما می گوید زمانی که کمیسیون به واسطه تخلفات یک ساختمان علیه آن رای می دهد هرگز از واژه نیوجرسی برای مسدود کردن استفاده نمی کند، بلکه در رای خود کلماتی همچون رفع خلاف، تعطیلی یا قلع را به کار می برد. نوری تصریح می کند نصب نیوجرسی مقابل ساختمان های متخلف روش ابداعی شهرداری است و هیچ حکمی استفاده از این روش را تایید نمی کند.

پاسخ این سوال را که پس چرا با این که نیوجرسی هیچ جایگاهی در قانون ندارد شاید بشود در توضیحات سعید سادات نیا، کارشناس مسائل شهری جست وجو کرد که می گوید شهرداری تهران به عنوان نهادی که خدماتی با گستره ملی ارائه می کند، هزینه های زیادی دارد و طبیعی است باید دنبال کسب درآمد باشد. یکی از اهرم های مورد استفاده شهرداری در دوره های مختلف مدیریت شهری، برخوردهای قهری با واحدهای تجاری متخلف یا بدهکار از طریق استقرار بلوک های نیوجرسی بوده که هدفش احیای مطالبات معوق شهرداری و کسب درآمد است. از این منظر می توان به شهرداری ها حق داد چون افرادی که از قوانین تخطی می کنند یا عوارض و مالیات خود را نمی پردازند به هرحال باید با روشی به تسویه بدهی خود مجاب شوند اما مشکل این است که شهرداری در این راه معمولا از روش های خشن استفاده می کند.

با این توضیحات چاره ای نیست که حکم کنیم حضور نیوجرسی ها در شهرها عین بی قانونی است ولی چون راحت ترین راه و احتمالا یکی از هول برانگیزترین روش هاست، همچنان در دستور کار شهرداری ها قرار دارد. البته اگر اینها بخواهند روش های مسالمت آمیزتری را در برخورد با متخلفان اعمال کنند، قطعا راه های بهتری نیز وجود دارد؛ مثل راهی که مدنظر سادات نیاست و مربوط می شود به استفاده از از اهرم های قانونی مثل قطع کردن آب ، برق و گاز واحدهای متخلف به جای نصب نیوجرسی های بدمنظر و توهین آمیز. اما قطعا دنبال این راه ها رفتن، هم زمانبرتر از نصب نیوجرسی است و هم نیازمند دوندگی های بیشتر. پس نیوجرسی ها می آیند و می روند و تهدید می کنند چون احتمالا زودتر از بقیه راه ها شهرداری ها را به طلب شان می رساند و در این مسیر چه باک اگرخیابان ها و محلات زشت شوند و سدمعبری رخ دهد و حقوق شهروندی پایمال شود.

اگر حادثه ای رخ دهد

پنج سال پیش حادثه ای در تبریز رخ داد که نقش اولش را یک نیوجرسی بازی کرد. نیوجرسی را شهرداری مقابل مغازه ای متخلف گذاشته بود اما به دلایلی نامعلوم واژگون شد و جان دخترک تبریزی را گرفت و پدرش را مجروح کرد. از آن سال به بعد نام نیوجرسی با حادثه عجین است و این نام مترادف است با بروز خطرات احتمالی برای مردم. درحالی که به روایتی اگر حادثه ای به سبب وجود این نیوجرسی ها برای مردم رخ دهد صاحبان ساختمان های مسدود شده مقصرند اما کارن روحانی، وکیل دادگستری به صراحت می گوید اگر حادثه ای رخ دهد و جان کسی به خطر بیفتد، مسوول مستقیم آن کسی است که نیوجرسی ها را در محل گذاشته یعنی همان شهرداری ها.