آرشیو چهار‌شنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۴۸۴
صفحه اول
۱
رسانه

نظام سراسر بین

سعید عابدپور

جورج اورول در رمان 1984 از نظام سیاسی ای سخن می گوید که در آن برادر بزرگ ناظر بر همه است. در این نظام سیاسی، وزارت صلح عهده دار جنگ، وزارت عشق مامور محو مخالفان، پلیس فکر مامور ممیزی، ماشین رمان نویسی هدفش سرگرم کردن مردم و بیش از همه برادر بزرگی که ناظر همه چیز است، همه چیز را می داند و همه را کنترل می کند، صفحات تلویزیون نیز شما را می بینند. رمان 1984 را باید پیشگویی هوشمندانه ای از آینده خواند. این رمان متاسفانه در حال تحقق است. خطاست اگر فکر کنیم که تنها شوروی مصداق این رمان بود. مساله فراتر بود و هست. در شهری چون کینگ، بزرگ ترین شهر در منطقه مرکزی چین، بیش از دو میلیون و ششصد هزار دوربین در خیابان ها نصب شده است، یعنی برای هر هزار نفر 168 دوربین. پیش بینی می شود عنقریب کار به جایی برسد که برای هر نفر یک دوربین نصب بشود. در حال حاضر در چین هشت شهر و در غرب شهرهای لندن و آتلانتا،دارای چنین وضعیتی هستند. برادر بزرگ مراقب و مواظب رفتار شماست. در شهرهای پکن و شانگهای هم از دوربین ها در خیابان ها به شکلی گسترده استفاده می شود. فناوری جدید این دوربین ها با هوش مصنوعی، چهره افراد را تشخیص می دهد. اگر راننده ا ی خطا می کند، بی درنگ برگ جریمه به صورت خودکار به نام او صادر می شود. در شهر شنزن اگر عابری خطایی بکند، چهره او روی صفحه بزرگ تلویزیون ظاهر شده و برایش برگ جریمه ارسال می شود. نصب دوربین های زیاد در شهرهایی چون کینگ و شنزن بخشی از برنامه دولت چین برای ارزیابی کارآمدی دوربین ها و تاثیر آن بر رفتار اجتماعی مردم است. هدف نظارت بر رفتار کارمندان دولتی، فعالیت های تجاری، اجتماعی، امنیتی و قضایی است. در واقع نقش کنونی دوربین های شهری از حالت ثبت خطاهای رانندگی یا دوربین های امنیتی در جلوگیری از دزدی به تدریج تغییر کرده و وارد حوزه اجتماعی وسیعی می شود که هدف آن کنترل رفتار فردی مردم در حین کار، موقع پیاده روی و در روابط اجتماعی و حتی عاطفی است. یعنی ورود به عصری که پیش تر اورول آن را پیش بینی کرده بود. دولت چین در سال 2016 بخشنامه ای درباره نحوه مجازات افراد با نمره پایین صادر کرده است. این نمره پایین تنها شامل تبهکاران یا مقصران تصادفات رانندگی نمی شود، بلکه شامل بخش وسیع تری از مردم می شود که در زندگی روزمره دچار خطا می شوند. در وهله اول افرادی که نمره پایینی به دلیل خطاهای رانندگی یا تبهکاری دریافت کنند، از بسیاری مزایای اجتماعی و کار در بخش تولید صنعتی، بازرسی خاص مالیاتی، لغو بیمه های اجتماعی، محدود کردن اقامت این افراد در هتل ها و رستوران ها، عدم صدور بلیت هواپیما یا قطار یا ممنوعیت تحصیل فرزندان شان در مدارس خصوصی محروم می شوند. دولت چین با این اقدام مجازات ها را تعمیم می دهد. فردی که مجازات نقدی یا زندان شده، بعدا نیز با کسب نمره پایین مجازات بدتر و از کار و فعالیت و حتی مزایای بیمه و غیره و تحصیل فرزندان محروم می شود. کمی تا قسمتی این نوع مجازات ها شبیه به «مجازات های نسل» در کره شمالی است. در این نوع مجازات نه تنها فرد بلکه پدر و مادر و فرزندان فرد خاطی به زندان می افتند یا جریمه می شوند. وقتی این همه دوربین شهروندان را در محل کار، در محل سکونت و در خیابان ها مراقبت کنند، خود به خود این مساله منجر به بروز نوعی رفتارهای دوگانه و متظاهرانه در بین شهروندان می شود. مردم در مقابل دوربین ها یک شکل رفتار می کنند و همین که دوربین در بین نباشد طور دیگر بلکه آزادتر رفتار می کنند. شاید هدف دولت چین از نصب این همه دوربین برقراری نظم و امنیت تا حد ممکن است ولی این دولت با چنین رویه ای جامعه را وارد روابط متفاوت اما پیچیده می کند. این عمل دولت چین بارها به عنوان برادر بزرگ اورول مورد نقد قرار گرفته است. پروژه ناسا در امریکا در زمینه کنترل رفتار اجتماعی از طریق نصب دوربین های اسکای پروژه مشابه همین چیزی است که دولت چین انجام می دهد. پروژه ناسا با انتقاد اجتماعی وسیع در حد پروژه پیلوت باقی مانده و امریکا از طریق غربال اطلاعات شبکه های اجتماعی بیشتر ناظر بر رفتار اجتماعی و نحوه تفکر افراد است.

در سیستمی که چینی ها آن را در بعضی از شهرهای مدرن خود اجرا می کنند، احتمال سوءاستفاده از آن نیز زیاد است. چندی قبل بو جیلایی منشی حزب کمونیست در شهری چون کینگ به اتهام سوءاستفاده از مقام خود، اختلاس، روابط نامشروع و غیره محکوم و راهی زندان شد. افرادی که اطلاعات کسب شده دوربین ها را بررسی می کنند، امکان سوء استفاده از این اطلاعات را دارند و نصب دوربین های زیاد تنها بی هویتی و بی اعتمادی افراد را در جامعه افزایش می دهد و چه بسا منجر به برقراری یک نظم دروغینی شود که مورد انتظار برادر بزرگ است، اما به محض غفلت برادر بزرگ اتفاق دیگری رقم می خورد.