آرشیو چهار‌شنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۴۸۴
سیاست
۳
گفت و گو

آذر منصوری، قائم مقام دبیرکل حزب اتحاد ملت مطرح کرد: خانه تکانی اصلاحات برپایه «فسادستیزی» با کلید واژه «شفافیت»

گفتگو: شهاب دلیلی
«اصلاحات نیازمند یک گفتمان جدید است»؛ این بخشی از سخنان محسن آرمین است در گفت وگوی چندروز پیش خود با خبرگزاری جمهوری اسلامی ایران؛ آنجا که سخنگوی مجلس ششم به اصلاح طلبان توصیه کرد که باید به دنبال گفتمانی نو باشند که بایدبر پایه دو محور «عدالت خواهی» و «فسادستیزی» طراحی و تدوین شود. چندی پیش از این توصیه راهبردی، محمدرضا تاجیک، رییس مرکز تحقیقات استراتژیک ریاست جمهوری خاتمی نیز بر لزوم نوسازی گفتمان اصلاحات تاکید کرده بود. هرچند که او مشخصا از تعبیر «چرخش گفتمانی» برای بیان مقصود خود استفاده کرده بود و نه نوسازی گفتمانی. آنچه در ادامه می خوانید گفت وگوی «اعتماد» است با آذر منصوری، قائم مقام دبیرکل حزب اتحاد ملت درباره چند و چون آنچه شاید بتوان با نگاهی عمومی تر با تعبیر «اصلاح اصلاحات» از آن سخن گفت.
آیا جریان اصلاحات را نیازمند بازسازی می دانید؟

بله، به نظر می رسد که لازم است با رجوع به مبانی اصلی گفتمان اصلاحات که عبارتند از: مردم سالاری، توجه به حقوق بشر، دفاع از حقوق شهروندی، رجوع به رای شهروندان و... به نحوی دست به بازسازی گفتمانی بزنیم که اصلاحات بتواند برپایه میزان تاثیرگذاری خود، مانع استبداد و تک صدایی در کشور شود؛ درمجموع این مفاهیم با تکیه بر رویکرد روشنفکری دینی، به تعریف ابعاد گفتمان اصلاحات منتهی شد. می دانیم این گفتمان که در زمانه خود، یعنی دوم خرداد 76 به عنوان گفتمانی مقهور، باعث شکل گیری جنبش اجتماعی و سیاسی دوم خرداد شد. اما روند پیشبرد گفتمان اصلاحات از آن زمان تا امروز به نحوی بوده که پس از حدود 2 دهه، بسیاری از مدافعان این گفتمان باتوجه به مطالبات جامعه مدنی، به این نتیجه رسیده اند که نیازمند بازخوانی و بازبینی این گفتمان هستیم. به بیان دیگر، منتقدان درون گفتمانی اصلاحات به این نتیجه رسیده اند که باتوجه به تحولات جامعه امروز، این گفتمان نیز علی القاعده باید در واکنش به تحولاتی که رخ داده است، مورد بازبینی و بازخوانی قرار بگیرد.

علاوه بر «فسادستیزی» و «عدالت خواهی» چه محورها ی دیگری باید موردتوجه قرار گیرد؟

در سال های اخیر و با توجه به مطالبات شهروندان و تحولات اجتماعی، شاید بهتر آن است که گفته شود گفتمان اصلاح طلبی جدید نیاز دارد تا به وجه تبعیض گریزی و فسادستیزی بیشتر توجه کند و این مولفه ها در این گفتمان نو پررنگ تر و با جدیت بیشتر از گذشته دنبال شود. همچنین این گفتمان نو نیاز دارد که علاوه بر آن دو محور «عدالت محوری» و «فسادستیزی»، به تقویت سامانه های نظارتی و دموکراتیک نیز توجه داشته باشد. چه بسا وقتی صحبت از رای شهروندان و تقویت سامانه های نظارتی و دموکراتیک در کشور می شود، این اهداف در دل خود به شفافیت، گردش آزادانه اطلاعات، پاسخگویی و پرسشگری نیز توجه دارندکه موانعی هستند در مسیر شکل گیری فساد در ساختار حقیقی و حقوقی قدرت نقش دارند.

بحث از اصلاح اصلاحات یا نوسازی گفتمانی در این رویکرد سیاسی- مدنی پیش از این هم مطرح بوده؛ آیا اصلاح طلبی نیازمند چرخش گفتمانی است؟

البته این موضع گیری نسبت به گفتمان اصلاح طلبی و صحبت از گفتمان جدید برای اصلاح طلبی، با «چرخش گفتمانی» متفاوت است. اما اگر تعبیر «چرخش گفتمانی» را اینگونه معنی کنیم که اصلاحات و اصلاح طلبی باید به گفتمان اصلی خودش برگردد و برای این کار، نیازمند آن است که مبانی گفتمانی خود را متناسب با اقتضائات امروز جامعه ایران انتخاب و تبیین کند، پذیرفتنی تر بوده و شاید دقیق تر نیز باشد. چنان که نماد مشخص عدالت، فسادگریزی، چرخش آزادانه اطلاعات و مواردی از این دست در دولت اول و دوم خاتمی دنبال شد؛ به گونه ای که دولت اصلاحات به اعتراف موافقان و مخالفان یکی از موفق ترین دولت های پس از انقلاب اسلامی است. البته باید توجه داشته باشیم که اقتضائات جدید نباید اصلاحات را به سمتی ببرد که اصلاح طلبان در آینده، شرمنده گذشته خود باشند و به نوعی با این بازخوانی، گفتمان اصیل خود را زیر سوال ببرند. در عین حال باید توجه داشته باشیم که این نیز نکته صحیحی است که اصلاح طلبان در شعارها و اهدافی که امروز مطرح می کنند، باید بر مسائلی همچون فسادستیزی، کارآمدی، تبعیض زدایی و مقابله با انواع تبعیض ها توجهی دوچندان داشته باشیم. اما به دلیل اینکه دیدگاه های درون گفتمانی متفاوت است و نظرات مختلفی مطرح می شود و هنوز درباره اینکه کدام محور و رویکرد باید بیشتر و کدامیک کمتر موردتوجه باشد، به نتیجه قطعی نرسیده ایم، لازم است که بحث و بررسی های بیشتر داشته باشیم.

چرا این بازخوانی پس از 2 دهه صورت نگرفته و هربار هم در دوره های پیشاانتخاباتی مطرح می شود؟

مشکل اصلی گفتمان اصلاحات این است که از دوم خرداد به این سو فرآیند نظام سیاسی به گونه ای عمل کرده که حضور اصلاح طلبان در ارکان و ساختار قدرت را با کاهش کارآمدی خود نهادهای انتخابی همراه کرده است. یعنی نهادهای انتخاباتی همچون مجلس، شوراها و حتی دولت که باید بیشترین نقش را در تحقق حقوق و مطالبات شهروندان داشته باشند، به دلایلی از جمله اجرای فرآیند نظارت استصوابی شورای نگهبان در جریان انتخابات، از کارکرد اصلی خود فاصله گرفته و درگیر مشکلات جدید که ساختار نظام سیاسی ایجاد کرده شده اند.

یعنی مشکل بازهم نظارت استصوابی است؟

طبیعتا وقتی اصلاح طلبان شعار فسادستیزی، تبعیض زدایی یا کارآمدی می دهند، علی القاعده باید به لوازم آن هم در ساختار حقیقی و حقوقی قدرت نیز دستیابی داشته باشند. به عبارتی اصلاح طلبان علاوه بر توجه به مطالبات و آنچه که امروز به عنوان اقتضائات جامعه امروز ایران مطرح است، باید به چگونگی تحقیق این مطالبات هم توجه داشته باشند. به نظر می رسد مساله اصلی اصلاح طلبان چگونگی تحقق مطالباتی شهروندان است که البته بخشی از آن مطالبات می تواند تحقق عدالت عمومی باشد و بخشی دیگر از آن نیز تقویت نهادهای انتخابی و غلبه خواست شهروندان. اصلاح طلبان صرفا باتوجه به مطالبات شهروندان و بازبینی و بازخوانی گفتمانی خودکاری قادر به پیشبرد اهداف نیستند و عملا کاری نخواهند کرد؛ بلکه باید به لوازم تحقق این مطالبات نیز توجه کنند.

آقای آرمین گفته اند «اصلاحات نیازمند یک خانه تکانی اساسی است و باید وسایل کهنه را دم در یا سر کوچه بگذارند تا سمسار ببرد»؛ به نظر شما این وسایل کهنه، چه مواردی را شامل می شود؟ آیا این وسایل کهنه بخشی از خود گفتمان را نیز شامل می شود یا به عاملان و حاملان این گفتمان نظر دارد.

به نظر می رسد این وسایل کهنه طبیعتا به عاملان و حاملان گفتمان اصلاحات اشاره دارد.

یعنی صحبت از جوان گرایی در میان است؟!

نه، در اینجا لزوما بحث جوان گرایی در میان نیست. بحثی جدی تر در میان است، مبنی بر اینکه اصلاح طلبان در مواجهه با انتخابات و نهادهای انتخابی نباید به سمتی بروند که قدرت و حضور در قدرت آنقدر اصالت پیدا کند که تبدیل به هدف شود. این نقد، نقد درستی است؛ طبیعتا اگر حضور در قدرت برای اصلاح طلبان به اصلی اساسی و هدف غایی تبدیل شود، بسیاری از جهت گیری ها و عملکردها تحت الشعاع قرار می گیرد و اصلاح طلبان ناگزیر خواهند بود که از گفتمان اصیل خود و ارزش هایی که به آنها باور دارند، فاصله بگیرند.

چگونه این خانه تکانی محقق می شود؟

به نظر من نقدی وارد و صحیح در این میان مطرح می شود مبنی بر اینکه اصلاح طلبان پیش از هر بازخوانی و به تعبیر آقای آرمین «خانه تکانی» در گفتمان اصلاح طلبی، باید به چگونگی و لوازم این خانه تکانی توجه کنند. طبیعتا اگر بازخوانی در گفتمان اصلاح طلبی صورت گیرد و به لوازم این بازخوانی توجه نشود، مشکلات همچنان پابرجا خواهد ماند. آنچه بیشتر باید مدنظر و مورد پرسش باشد، چگونگی تحقق این خانه تکانی است. این لوازم و چگونگی تحقق به ساختار و تشکیلات اصلاح طلبان بازمی گردد؛ علی القاعده اگر سازوکاری برای تحقیق چنین بازخوانی گفتمانی در دسترس نباشد، خود این بازخوانی به مانعی بر سر راه اصلاح طلبان تبدیل می شود و موجب ایجاد تفرقه و دودستگی درمیان اصلاح طلبان نیز خواهد بود. ما باید به سازوکارهایی فکر کنیم که در یک فرآیند کاملا دموکراتیک این خانه تکانی اتفاق بیفتد و در این فرآیند باید مجموعه تشکل هایی که شناسنامه دار هستند و کنشگران اصلاح طلب و شخصیت های حقیقی و حقوقی در این فرآیند به نوعی مشارکت داشته باشند و به این فرآیند به نوعی اقبال نشان بدهند که حاصل جمع این فرآیند بتواند معدل ظرفیت های اصلاح طلبان را افزایش دهد. در کل علاوه بر طرح این موضوع و نقدهایی که به گفتمان اصلاح طلبی مطرح می شود، اگر چگونگی انجام کار و سازوکار تبیین نشود، این مساله می تواند مشکلاتی تازه برای اصلاح طلبان ایجاد کند که مجددا اصلاحات را به خردادماه 84 بازگرداند.