آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۴۸۵
صفحه اول
۱
نقد و نظر

ایران و مناقشه شمال سوریه

رامین مهمان پرست

موضع اصولی جمهوری اسلامی ایران، به ویژه در مناطق غرب آسیا، خاورمیانه و خلیج فارس، بر حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشورها است، در نتیجه هر کشوری چه در منطقه و چه قدرت های فرامنطقه ای که قصد داشته باشند تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشورهای منطقه را به خطر بیندازند با مخالفت و محکومیت از سوی جمهوری اسلامی ایران مواجه خواهند شد. به همین دلیل هم از نظر جمهوری اسلامی ایران، دخالت هر نیروی خارجی در بحران سوریه، محکوم تلقی شده و این موضع همواره مورد تاکید قرار گرفته است که همه قدرت های خارجی باید خاک سوریه را ترک کنند. در همین راستا، تصمیم اخیر دونالد ترامپ، رییس جمهور ایالات متحده امریکا برای خروج نیروهای امریکایی از خاک سوریه، از جهت اقدام در جهت خروج نیروهای خارجی از خاک سوریه، با موضع تهران سازگار است. قطعا ایران از حفظ تمامیت ارضی و حاکمیت ملی کشورهای منطقه و عدم دخالت قدرت های خارجی در مسائل منطقه استقبال می کند و آن را گامی رو به جلو ارزیابی می کند. اما نیت ها و انگیزه های صدور دستور خروج بخشی از نیروهای امریکایی از شمال سوریه، قطعا مطابق با خواسته ها و با در نظر گرفتن منافع ملی کشورهای منطقه نبودند. واقعیت این است که دولت امریکا به خاطر مداخلات خارجی به ویژه در منطقه ما، تاکنون هزینه های بسیار سنگین اقتصادی و انسانی صرف کرده است. افکار عمومی امریکا به تدریج نسبت به تلفات و هزینه های تصمیم های جاه طلبانه و توسعه طلبانه دولت های این کشور در منطقه خاورمیانه و غرب آسیا حساس تر شده است و به سختی ادامه این هزینه های اقتصادی و انسانی را می پذیرد. دولت ایالات متحده امریکا، نه از روی به رسمیت شناختن منافع ملی و تمامیت ارضی سوریه، بلکه از روی جبر و به دلیل فشار افکار عمومی داخلی مجبور شده است که به تدریج برای ترک خاک سوریه اقدام کند. در هر صورت این تصمیم فارغ از نیت ها و انگیزه های آن با سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران تطابق دارد. مطابق با همان سیاستی که تهران مخالف دخالت نظامی قدرت های خارجی در سوریه بود و به همان دلیلی که از خروج نیروهای امریکایی از خاک سوریه استقبال می کند، بر همان بنیان هم با دخالت نظامی ترکیه در خاک سوریه مخالف است. ایران همواره اعلام کرده است که اگر مشکل و بحرانی در داخل سوریه وجود دارد، باید با مدیریت، همکاری و موافقت دولت مرکزی سوریه و با محوریت ارتش این کشور حل و فصل شود. آنکارا بهانه حفظ امنیت مرزهای جنوبی خود را انگیزه ای موجه برای دخالت نظامی در خاک سوریه توصیف می کند، اما واقعیت این است که بر مبنای حقوق بین الملل، مسوولیت حفظ امنیت مرزهای شمالی سوریه بر عهده ارتش و دولت مرکزی این کشور است و دولت ترکیه باید برای حفظ امنیت در مرزها با دمشق تماس برقرار کند. برای رسیدن به این منظور ترکیه باید به جای تلاش برای تجاوز به خاک سوریه، فضا را برای استقرار نیروهای ارتش سوریه در مرزهای دوکشور فراهم کند. ادعای ناامنی در خاک سوریه نباید مجوزی برای کشورهای دیگر تلقی شود که بتوانند وارد خاک سوریه شوند و تمامیت ارضی سوریه را نقض کنند. با وجود محکومیت اقدام ترکیه در نقض تمامیت ارضی سوریه، بعید است که این تصمیم بتواند اختلال جدی در همکاری های راهبردی تهران و آنکارا چه در چارچوب دو جانبه و چه در چارچوب چندجانبه به ویژه در فرآیند آستانه شود. مقام های جمهوری اسلامی ایران به صراحت و روشنی مواضع ایران را به اطلاع طرف ترکیه ای رسانده اند و برای جلوگیری از وقوع رویدادهایی که به افزایش تنش ها و درگیری ها بینجامد تلاش زیادی کرده اند. قطعا دخالت ترکیه در شمال سوریه می تواند باعث بروز مشکلات امنیتی و افزایش تنش ها شود، اما لازم است تا رایزنی های دیپلماتیک و گفت وگوهای امنیتی میان تهران و آنکارا چه در قالب تعامل دو جانبه و چه در چارچوب رایزنی های چندجانبه به ویژه فرآیند آستانه ادامه پیدا کند تا از تعمیق ناامنی ها و افزایش تنش ها جلوگیری شود و همچنین راهکارهایی مفید برای تامین منفعت و خواسته جمعی کشورهای منطقه یعنی امنیت و ثبات در سوریه پیدا شود. ایران یکی از موثرترین کشورهای منطقه است که می تواند از ظرفیت بزرگ دیپلماتیک خود برای حل و فصل دوستانه و مسالمت آمیز مسائل منطقه استفاده کند. تهران هم با دولت ترکیه و هم با دولت سوریه روابط نزدیک و صمیمانه ای دارد و قطعا همان گونه که وزیر خارجه کشورمان گفته است ایران آمادگی دارد تا برای حل مساله میان دمشق و آنکارا مشارکت کند. اما مشارکت ایران در حل مساله نیازمند اراده و آمادگی در دمشق و آنکارا است. اگر هر زمان مقام های ارشد جمهوری ترکیه و جمهوری عربی سوریه ابراز آمادگی کنند، ایران قطعا ظرفیت بزرگی برای ایجاد ثبات در منطقه و حل و فصل مسائل دو کشور در اختیار دارد و این ظرفیت را می تواند در اختیار سوریه و ترکیه قرار دهد.