آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۴۸۵
صفحه اول
۱
اقتصاد

تاملی بر واقعی کردن قیمت ها

دکتر هادی حق شناس

اقتصاد یک مجموعه به هم پیوسته است و در این مجموعه اگر قرار است اصلاحی صورت بگیرد، باید به شکل ساختاری در همه بازارها اتفاق بیفتد. همان طور که اجزای یک موجود زنده باید با یکدیگر تناسب داشته باشند، اجزای تشکیل دهنده یک نظام اقتصادی نیز باید در هماهنگی با یکدیگر باشند. به طور مثال نمی توان دستمزد کارگران را تعیین کرد ولی تعیین قیمت کالاها را به دست بازار سپرد. یا در بازار سرمایه شاخص ها توسط فعالان مشخص شود اما در بازار پول، نرخ بهره به صورت دستوری به بانک ها ابلاغ شود. وقتی در برخی اجزا قیمت ها دستوری و در برخی دیگر به دست مکانیسم بازار تعیین می شود، عدم تعادل در بازار ایجاد می شود. اگر قرار است قیمت برق، حامل های انرژی و... واقعی شده و از مردم دریافت شود، طبیعی است که مردم نیز اصلاح دستمزدها و حقوق ها را مطالبه کنند. در کنار عدم تعادل در اقتصاد، سایر اجزا مانند بازار پول نیز از انضباط کافی برخوردار نیستند. به طور مثال رشد نقدینگی تناسبی با رشد اقتصاد ندارد و شاهد تورم های دو رقمی هستیم. تا زمانی که مشکل بازار پول حل نشود، باید هر سه، چهار سال یک بار قیمت حامل های انرژی، ارز و... واقعی شود. عدم انضباط در بازار پول منجر به عدم نظم در بازار نان، آب، برق و... نیز می شود. همچنان که در سمت هزینه ها به دنبال واقعی تر کردن هستیم، در سمت درآمدها نیز باید قیمت ها واقعی شوند وگرنه با عدم تعادل روبه رو می شویم و پس از مدتی عدم تعادل به بازار کالا و خدمات مصرفی نیز تسری می یابد و خط فقر بالا می رود. برای اصلاح قیمت حامل های انرژی نباید از این نکته غافل شد که در حال حاضر حامل های انرژی در بازار با قیمت واقعی عرضه نمی شوند. در کشورهای اطراف قیمت حامل های انرژی بیش از ایران است.

ولی سوال این است که درآمد خانوارها هم این گونه است؟ باید یک بار برای همیشه تکلیف یارانه ها و همچنین دستمزدها تعیین شود، چراکه نمی توان فقط یک سمت را اصلاح کرد. طبیعتا با اصلاح قیمت حامل های انرژی، افراد نیز توقع اصلاح دستمزدها و حقوق و مزایا را دارند. تا زمانی که انضباط پولی و مالی نداشته باشیم و تمام توجهات متوجه یک بخش باشد، حذف یارانه کمکی به بهبود شرایط نمی کند. بلکه باید در کنار آن، برای اقشار آسیب پذیر نیز برنامه های خاصی داشت. اگر اصلاح قیمت حامل های انرژی را بپذیریم، باید اصلاح قیمت ها در سایر بازارها را نیز پذیرفت. وقتی چنین باوری نیست همین اتفاقی که امروز در بازارها رخ داده، می افتد. شاهد این هستیم که بعد از هر عدم تعادلی که نشات گرفته از شوک خارجی است، سراغ افزایش قیمت ها می رویم. این راه درمان واقعی نیست، بلکه این گونه افزایش قیمت ها مسکن های زودگذر هستند.