آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۷۱۷۸
اقتصادی
۷

خرمشهر و آبادان محور توسعه منطقه آزاد اروند

مدیرعامل سازمان منطقه آزاد اروند در گفت و گو با «ایران»: ورود سالانه یک میلیون گردشگر خارجی به منطقه آزاد اروند

هدف مهم از اعلام خرمشهر و آبادان به عنوان منطقه آزاد تجاری، بازگشت رونق اقتصادی به این شهرها بعد از بازسازی بود.  مدیرعامل سازمان منطقه آزاد اروند می گوید با رونق صادرات، ورود گردشگران، توسعه زیرساخت های اقتصادی، بهداشتی و آموزشی به تحقق هدف بازگشت خرمشهر و آبادان به دوران رونق قبل از جنگ، نزدیک می شویم. در این باره با اسماعیل زمانی مدیرعامل سازمان منطقه آزاد اروند گفت وگویی انجام داده ایم که در ادامه می آید:
رونق اقتصادی بندر خرمشهر وابسته به لایروبی اروند است اما با وجود وعده هایی که داده شده، لایروبی اروند همچنان معطل اجرا مانده است.

  لایروبی اروند، یکی از اساسی ترین اهداف دوران بازسازی و در دستور کار دولت های مختلف بوده است. ولی به علت اینکه طرف عراقی تمایلی به حل سریع موضوع ندارد مذاکرات بدون نتیجه پیش رفته است و در همه ادوار عملا کاری انجام نشد. بیرون کشیدن شناورهای مغروقه که در بستر اروند مانده اند وعمق آب را اشغال کرده اند در کنار لایروبی دو اقدام اساسی است که باید در اروند اجرا شود. شناورهای مغروقه در طرف ساحل ایران یا عراق باعث انحراف مسیر طبیعی رودخانه شده است. بحث لایروبی اروند در قرارداد 1975 الجزایر بین ایران و عراق مطرح شد و طرفین بر اساس آن قرارداد متحد بودند نوبتی اروند را لایروبی کنند. بعد از جنگ لایروبی متوقف شد و به همین دلیل ورود کشتی های بزرگ به بندر خرمشهرعملا امکانپذیر نیست. به این ترتیب در خرمشهر بعد از جنگ دیگر عملیاتی نشد. اهمیت لایروبی اروند در احیای بندر خرمشهر به عنوان محور اقتصادی توسعه شهر خرمشهر است.احیای بندر خرمشهر به عنوان مرکز تجاری مهم برای اقتصاد منطقه و کشور اهمیت دارد.

مذاکرات اخیر برای لایروبی نتیجه نداد؟

مذاکرات به نتیجه نرسید چون طرف عراقی موضوع قرارداد1975 را بشدت سیاسی می داند و نمی خواهد زیربار قرارداد به صورت اولیه برود.عراق تقاضای اصلاح قرارداد را دارد اما ما به این نتیجه نرسیده ایم که قرارداد باید اصلاح شود.

لایروبی منتفی است؟

 طرف عراقی می گوید خط تالوگ که به عنوان خط القعر رودخانه تعریف شده، با تغییر مسیر رودخانه تغییر کرده است و باید خط تالوگ جدید برای اروند تعیین شود. مسیر رودخانه به علل طبیعی تغییر مسیر داده و حدود یک کیلومتر در خاک عراق پیشروی کرده است. طرف عراقی می گوید رودخانه را اصلاح مسیر کنیم بعد به قرارداد 1975 ملتزم باشیم، در حالی که در قرارداد 1975 چنین چیزی پیش بینی نشده که با تغییر مسیر طبیعی رودخانه خط تالوگ هم تغییر مسیر دهد.

لایروبی اروند با بحث های پیچیده ای مواجه است. ما امیدواریم مشکل حل شود چون به نفع هر دو طرف است. بعد از سفر رئیس جمهوری به عراق کارگروهی برای مطالعه و بحث در مورد مشکلات حقوقی و فنی لایروبی اروند تشکیل شده که امیدواریم امسال یا سال آینده تلاش کارگروه نتیجه دهد تا لایروبی اروند راهکار اجرایی مورد توافق طرفین پیدا کند.اما بعید است تا 2 سال آینده لایروبی شروع شود.

بیرون کشیدن مغروقه ها فعلا در دستور کار است. مدتی به دلایل مالی و فنی این کار متوقف شد. عراق در خارج کردن مغروقه ها مشارکت نمی کند چون از بندر ام القصر برای کشتیرانی استفاده می کند بنابراین به لایروبی اروند اهمیتی نمی دهد.

برای رونق حمل و نقل چند وجهی در منطقه احداث فرودگاه خرمشهر و ساخت خط ریلی شلمچه - بصره مطرح شد. پروژه ها اجرا می شود؟

برنامه اجرایی برای احداث فرودگاه در خرمشهر نداریم. طرف عراقی راه آهن شلمچه- بصره را برای کشورش اقتصادی نمی داند و معتقد است ایران بیشترین بهره برداری را از این راه آهن دارد.

30 کیلومتر از طول مسی راه آهن در خاک عراق است اما آنها تمایل دارند تمام سرمایه گذاری را ایران انجام دهد. تکمیل خط آهن 80 میلیون دلار سرمایه نیاز دارد اما طرف عراقی حاضر نیست تامین اعتبار کند. بعید است با آنها برای سرمایه گذاری به توافق برسیم.

اقتصاد خرمشهر و آبادان بعد از جنگ چه شرایطی دارد؟

برای تحلیل اقتصاد منطقه باید تحلیل مبنایی بعد از جنگ داشته باشیم. دو محور اقتصادی در منطقه بندر خرمشهر و پالایشگاه آبادان بود. بعد از جنگ هر دو از بین رفتند. بعد از جنگ بازسازی شروع شد و منابع زیادی برای بازسازی اختصاص یافت. اما بازسازی به اماکن مسکونی وعمومی منحصر شد. در زمان بازسازی، کارمندان، حقوق بگیران و جنگ زده ها را که جیره بگیر بودند مجبور کردیم به خرمشهر و آبادان برگردند. با دو قشر جیره بگیر و حقوق بگیر بازسازی را اجرا کردیم ولی بازسازی اصلی که بازسازی محورهای توسعه اقتصادی شهرها بود انجام نشد. بازگشت محور اقتصادی خرمشهر منوط بود به لایروبی اروند که تا حالا انجام نشده و پالایشگاه آبادان هم به مانند سابق بازسازی نشد. عملکرد پالایشگاه همچنان اقتصادی نیست. به این ترتیب محور اقتصادی جدیدی برای شهرها تعریف نشد و بعد از دوران بازسازی شهرها رها شدند.   مهاجرت معکوس از خرمشهر و آبادان شروع شد و نرخ جمعیت در این منطقه منفی شد.

تعیین خرمشهر و آبادان به عنوان منطقه آزاد، در بازسازی اقتصادی این شهرها تاثیری داشت؟

معضلات خرمشهر و آبادان توجه دولتمردان را به این جلب کرد که این شهرها را منطقه آزاد اعلام کنند.

 انتظار مردم این بود که با منطقه آزاد شدن شرایط جدیدی در زندگی آنها ایجاد شود. اما منطقه آزاد آن زمان طوری تعریف شد که جمعیت زیادی از آن بهره مند نشدند. 10 سال طول کشید تا اینکه در دولت یازدهم توجه ویژه به خرمشهر و آبادان و توسعه منطقه آزاد انجام گرفت و محدوده منطقه آزاد گسترش یافت. تمام محدوده شهرهای خرمشهر و آبادان جزو منطقه آزاد شد. به این ترتیب فعالیت اقتصادی، کسب و کار، تحرک و بازار منطقه رونق بیشتری گرفت. در حال حاضر 10 تا 15 درصد جمعیت خارج از منطقه آزاد است که این خود چالشی ایجاد کرده است.

خاصیت اصلی منطقه آزاد برای خرمشهر و آبادان این بود که بودجه مستقلی خارج از بودجه عمومی دولت داشت. این بودجه بیشتر صرف زیرساخت ها و زیربناهای منطقه شد. 70 درصد  بودجه مستقل عمرانی و 30 درصد آن عمومی است که مزیت بزرگی است. امسال با توجه به شرایط اقتصادی تامین بودجه با مشکلاتی مواجه شد ولی امیدواریم با استقراض از بانک ها فعالیت های عمرانی پیش برود. در مجموع شرایط اقتصادی خرمشهر و آبادان بعد از استقرار منطقه آزاد تغییرات محسوسی کرده است و آمار و ارقام نیز آن را نشان می دهد.

مهاجرت منفی مثبت شده که این نشانگر بازگشت امید برای رونق کسب و کار است. یکی از مزیت های منطقه آزاد عدم شمول پرداخت مالیات است.    حقوق بگیران و فعالان اقتصادی از مالیات مستقیم معاف هستند که همین امر باعث تفاوت 10 درصدی درآمدی بین ساکنان منطقه آزاد و بقیه مردم سرزمین اصلی می تواند باشد. مزیت دیگر معافیت گمرکی است. تولید کنندگان، تجار و فعالان اقتصادی از معافیت گمرکی برخوردار هستند. معافیت گمرکی باعث تشویق برای تولید در منطقه می شود.

به صادرات هم اشاره می کنید؟

 واحدهای تولیدی در منطقه واحدهای صادراتی هستند و تولیدات عموما صادر می شود. صادرات تولیدات منطقه آزاد اروند از تمام مناطق دیگر بیشتر است. در این منطقه سه نوع صادرات داریم. صادرات سرزمین اصلی از منطقه آزاد  آبادان و گمرک شلمچه است و سالانه دو میلیارد دلار  است.

 صادرات تولیدات منطقه آزاد سالانه 140 میلیون دلار است. بیش از یک میلیون نفر اتباع خارجی در سال وارد منطقه می شوند که وقتی از منطقه خارج می شوند عمدتا کالاهای ایرانی را می خرند و این یک نوع صادرات مسافری است. در گذشته تفاوت ارزی صادرات مسافری رونق داشت چون همسایگان به تولیدات کشور ما نیاز داشتند.

مسافران فرش، ظروف، لوازم خانگی و بیشتر نیازهای زندگی را از ایران تامین می کنند. خریدهای ناشی از تفاوت نرخ ارز شامل خریدهای روزمره است. اما خارج شدن مواد غذایی که ارز دولتی و یارانه می گیرند ممنوع است. بازار خرمشهر و آبادان به خاطر حضوراتباع و گردشگران خارجی رونق خوبی دارد و حتی شهرهای اطراف منطقه آزاد، متاثر از ورود گردشگران هستند و استان های همجوار نیز از گردش اقتصادی منطقه آزاد برخوردار می شوند. گردشگری پربازده ترین و زودبازده ترین صنعت اقتصادی در جهان است که در منطقه آزاد هم در حال رونق است.

حضور گردشگران چه تاثیری در توسعه منطقه آزاد دارد؟

به خاطر حضور گردشگران بقیه حوزه ها مانند حوزه پزشکی، حمل ونقل و خدمات عمومی در منطقه در حال توسعه است. همچنین تعداد زیادی مراکز خدماتی در منطقه ایجاد شده است. مثلا تعداد رستوران ها 40 درصد افزایش پیدا کرده است. آمارها نشان می دهد که حضور گردشگران برای رونق اقتصادی منطقه بسیار مهم است. پیش بینی می کنیم امسال حضور گردشگران عراقی بیشتر از سال قبل باشد. امسال یک و نیم میلیون گردشگر در منطقه خواهیم داشت که سال گذشته یک میلیون نفر بود.

برای ایام اربعین چه اقداماتی انجام می شود؟

ارائه خدمات به زوار اربعین امسال بیشتر خواهد بود و پیش بینی می کنیم زوار اربعین از مرز شلمچه در سال جاری 50 درصد بیشتر شود. لغو ویزا، در افزایش تردد زوار نقش زیادی داشته است.آمادگی ارائه خدمات بیشتر به زوار را داریم. ظرف دو سال گذشته مرز شلمچه آماده ترین و بهترین مرز برای ارائه خدمات به زوار اربعین بود.

گردشگرانی که وارد منطقه آزاد اروند می شوند در منطقه حضور دارند یا به قصد سفر به مناطق دیگر وارد منطقه آزاد می شوند؟

 95 درصد گردشگران عراقی هستند. گردشگران عراقی به سه دسته تقسیم می شوند: گردشگرانی که صرفا برای کار درمانی وارد منطقه می شوند که 35 درصد کل گردشگران را شامل می شود. ورود این تعداد گردشگر سلامت توسعه زیرساخت های بخش سلامت را رقم زده و سرمایه گذاری زیادی برای توسعه زیرساخت های سلامت انجام گرفته و بیشترین سرمایه گذاری نیز در این بخش است. تعداد بیمارستان ها و تعداد تخت های بستری به شکل قابل ملاحظه ای افزایش پیدا کرده است. تا دو سال آینده به ظرفیت هر 500 نفر یک تخت بیمارستانی نزدیک می شویم. برنامه ای برای ایجاد دهکده سلامت داریم که با مشارکت بخش خصوصی است. در دهکده سلامت خدمات پزشکی متمرکز انجام خواهد شد.

دسته دیگر گردشگران، گردشگران ترانزیتی هستند که به قصد زیارت امام رضا(ع) یا اماکن مذهبی دیگر وارد منطقه آزاد اروند می شوند. با آزاد شدن ویزا، تعداد این گردشگران روزانه 10 تا 12 هزار نفر افزایش یافته که تعداد قابل ملاحظه ای است. دسته سوم گردشگران، آنهایی هستند که برای خرید و تامین نیازمندی های خود وارد منطقه می شوند. اینها گردشگر بازار و خدمات هستند.

یکی از مزیت های منطقه آزاد ورود اتباع خارجی بدون ویزا است. در سال 1396 مجوز ورود اتباع خارجی به منطقه صادر شد، از آن زمان روزانه سه تا چهار هزار نفر از اتباع عراقی وارد منطقه شدند که دیگر برای ورود به کشور نیاز به ویزا نداشتند. از دی ماه 96 تا دی ماه 97 تعداد گردشگران به یک میلیون نفررسید که رونق زیادی در منطقه ایجاد کرد.

پایین بودن هزینه های درمان علت حضور این تعداد گردشگر سلامت در منطقه است؟

در دو سال گذشته در منطقه تعداد پزشکان متخصص بیشتر از پزشکان عمومی بوده است. هم پایین بودن هزینه های پزشکی و هم بالا بودن تخصص عامل بالا رفتن حضور گردشگران حوزه سلامت است. آنها به تخصص پزشکان ایرانی اعتماد دارند.

برای ارتقای حوزه سلامت، تلاش می کنیم دانشکده پزشکی آبادان به دانشگاه علوم پزشکی تبدیل شود.شورای توسعه دانشگاه ها این موضوع را تصویب کرده است و باید در شورای انقلاب فرهنگی هم به تصویب برسد. دو مرکز دانشگاهی پزشکی در منطقه داریم و دنبال تاسیس پردیس دانشگاهی در منطقه آزاد هستیم.

دانشگاه های علوم پزشکی معتبر کشور در منطقه آزاد، پردیس دانشگاهی ایجاد می کنند.عراقی ها به توانمندی دانشگاه های علوم پزشکی اعتماد دارند. دانشگاه علوم پزشکی ایران، پردیس دانشگاهی در منطقه آزاد اروند برای پذیرش دانشجوی پزشکی خارجی تاسیس می کند و ما نیز تسهیلات در اختیار آنان قرار می دهیم. 12 دانشگاه دولتی، غیرانتفاعی و آزاد در آبادان و خرمشهر حضور دارند که بیشترین تعداد دانشگاه ها در منطقه است. قصد داریم منطقه آزاد اروند را به قطب دانشگاهی منطقه تبدیل کنیم. دانشگاه ها در حوزه فنی، علوم پزشکی و علوم انسانی فعال هستند و استقبال خوبی از طرف دانشجوها برای ورود به این دانشگاه ها انجام شده است. کارهای زیرساختی زیادی در حوزه های مختلف انجام شده از جمله در حوزه سلامت 120 میلیارد تومان سرمایه گذاری انجام شده و 250 میلیارد تومان دیگر در دست برنامه است. چند بیمارستان در دست ساخت داریم و احیا و بازسازی بیمارستان های قدیمی هم شروع شده است. بخش های سلامت پیشرفت بیشتری نسبت به مراکز دیگر دارد.

هزینه زیادی در آموزش و پرورش در بعد ساخت و ساز و تعمیرات و نگهداری مدارس انجام دادیم. سرانه دانش آموزی در کشور برای هر دانش آموز 3 تا 5 هزار تومان است که این سرانه در اروند 10 برابر یعنی بین 30 تا 50 هزار تومان است که سطح آموزشی در منطقه را ارتقا داده است. ارائه این خدمات در منطقه برای سرمایه گذاران بسیار مهم است و آنها را به سرمایه گذاری ترغیب می کند. زیرساخت های راه و راه آهن و فرودگاه در حال انجام است. توسعه فرودگاه آبادان نیز در دست اقدام است و در همه حوزه های زیرساختی سرمایه گذاری انجام می شود.

در حوزه ارتباطات و مخابرات، آبادان و خرمشهر بیشترین میزان شبکه فیبر نوری را در استان دارد. همه ادارات به فیبر نوری متصل هستند و در حال اجرای شبکه فیبر نوری برای همه خانه ها و اماکن خصوصی هستیم. با اجرای آن سرعت اینترنت بالا می رود و در ورودی هر خانه علمک فیبرنوری نصب می شود که می تواند به اینترنت پرسرعت وصل شود.

اواخر دولت اصلاحات این موضوع مطرح شد که موانعی برای توسعه جنوب خوزستان وجود دارد و این یک ممنوعیت محرمانه است. این موضوع چقدر واقعیت داشت، آیا در حال حاضر نیز این نگرانی وجود دارد؟

مشکلات مربوط به انجام نشدن بازسازی اقتصادی در منطقه شاید تا حدودی متاثر از همین نحوه تفکر بوده است. مرکزنشینان این تصور را داشتند که اگر زیرساخت های اساسی و صنایع در جنوب خوزستان دایر شود شاید مورد هجوم و تهدید باشد. این تفکر باعث عدم توسعه شده که تفکری غلط است. مثلا در عراق، بصره که در جوار مرزی ما است مهم ترین مرکز اقتصادی و پایتخت اقتصادی عراق است. کشورهای دیگر نیز همین وضعیت را دارند. تصور توسعه نیافتن مرز تصور سخیفی است. استراتژی توسعه باید پایدار باشد. استراتژی های توسعه بر مبنای منابع و توانمندی های سرزمینی است. اگر مزیت های سرزمینی را در نظر نگیریم توسعه ناهمگون می شود. اما این تفکر منسوخ دیگر الان وجود ندارد. به همین دلیل در خرمشهر صنایع سنگین ایجاد شده است. فولادسازی ها در حال توسعه است، 5 میلیون تن فولادسازی در اروند تعریف شده که یک و نیم میلیون تن در فاز یک در حال نصب است. نیروگاه های برق به منظور صادرات در حال احداث است. برای ایجاد صنایع سنگین در منطقه در حال برنامه ریزی هستیم که این نشان می دهد تفکر عدم توسعه در جنوب خوزستان منسوخ شده است. همچنین برای ساخت خودروهای هیبریدی و برقی در منطقه در حال رایزنی هستیم.

رویدادهای فرهنگی هم در منطقه رونق دارد؟

بله. جشنواره تئاتر مقاومت در آبان ماه در خرمشهر برگزار می شود، اولین جشنواره مطبوعات منطقه آزاد با محوریت اروند نیز در آبان برگزار می شود. همچنین هفته فرهنگی اروند در آذرماه در اهواز برگزار می شود. همایش سرمایه گذاری که دبیرخانه منطقه آزاد آن را پیگیری می کند با همراهی صندوق توسعه ملی و وزارت صمت در بهمن ماه یا اسفند ماه در این منطقه برگزار می شود.

 اما تاکید می کنم اجرای قانون تفویض اختیارات وزارتخانه ها و سازمان های دولتی به مدیران عامل مناطق آزاد سرعت پیشرفت و سرمایه گذاری ها را در مناطق آزاد چند برابر می کند.بند الف ماده 27 قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری و صنعتی و بند الف ماده 112 قانون برنامه پنجم توسعه اعلام می کند مدیران سازمان های مناطق آزاد به نمایندگی از طرف دولت بالاترین مقام منطقه محسوب می شوند. اما عدم اجرای قانون تفویض اختیار به مدیران عامل موجب افزایش بوروکراسی های اداری شده است.