آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۹۶۰۸
اقتصادی
۴

گزارش «رسالت» از موانع پیش روی شرکت های دانش بنیان؛ مجوزهای اداری اصلی ترین چالش است

نفیسه امامی

 

در دنیای امروز فناوری و تکنولوژی حرف های زیادی برای گفتن دارند. آنها راه خود را در اقتصاد باز کرده اند و به شکل گیری شرکت های دانش بنیان و استارتاپ ها منجر شده اند. این شرکت ها در آینده اقتصادی کشور می توانند سهم زیادی داشته باشند در صورتیکه، مهمترین چالش های آنها که شامل حذف بوروکراسی اداری، ایجاد بازار و تامین منابع مالی است، رفع گردد زیرا بسیاری از این شرکت ها صرفا بر اساس توانمندی و علاقه مندی فردی شکل گرفته اند. 

اهمیت این حوزه نیز در بازدید اخیر مقام معظم رهبری از نمایشگاه شرکت های دانش بنیان و فناوری های برتر خود را نشان داد. ایشان خطاب به مسئولان حاضر بیان کردند: «نباید اجازه دهید این موانع پیش پای جوانان فعال ایجاد شود؛ هرچه می توانید در این خصوص تلاش کنید، من نیز هرچه بتوانم کمک خواهم کرد.» تاکید رهبر انقلاب اسلامی بر رفع موانع و مشکلات این شرکت ها، اعمال این سیاست را در همه ارکان کشور از قانون گذاری تا اجرایی واجب می کند.  

شرکت های دانش بنیان می توانند در صورت اعتماد تصمیم گیران و برنامه ریزان، به تدریج جای اقتصاد نفتی را در کشور بگیرند چراکه رتبه ایران در تولید علم در میان برترین کشورهای صاحب نام در این زمینه قرار می گیرد. این فرصتی بی نظیر برای فاصله گرفتن از خام فروشی در کشور است. 

افشین کلاهی رئیس کمیسیون دانش بنیان اتاق بازرگانی ایران در گفت وگو با «رسالت» با تاکید بر اینکه برای سرمایه گذاری و حمایت از شرکت های دانش بنیان باید استراتژی مشخصی وجود داشته باشد، می گوید: «ما چهار هزار شرکت دانش بنیان در کشور داریم که جایگاه خود را پیدا کرده اند و اکنون باید بدانیم در چه رشته ها و حوزه هایی باید سرمایه گذاری کنیم. بهتر است در یک بخش وحوزه به قطب فناوری دنیا تبدیل شویم به جای اینکه با استراتژی فعلی به سمت تولید همه کالاها برویم.»   

وی با تاکید بر اینکه محیط کسب و کار در کشور در شرایط خوبی قرار ندارد، می افزاید: «این مسئله را آمارها نیز نشان می دهند. برای شروع به کار شرکت های دانش بنیان در کشور، بوروکراسی پیچیده ای وجود دارد که آنها را دچار چالش می کند. ضمن اینکه برای واردات موارد اولیه، صادرات و فروش معضلات زیادی وجود دارد. بازارهای انحصاری شکل گرفته و وضعیت شرکت های دانش بنیان با محیط کسب و کار فعلی مغایرت دارد.»

رئیس کمیسیون دانش بنیان اتاق بازرگانی ایران به ارتباط اقتصاد نفتی با عملکرد شرکت های دانش بنیان اشاره می کند و می گوید: «متاسفانه ما به فروش نفت و پول آن عادت کرده ایم در صورتی که اقتصاد آینده دنیا متعلق به شرکت های فناوری و تکنولوژیکی است. اگر تمرکز خود را از فروش نفت بر شرکت های دانش بنیان بگذاریم، راه خروج از بن بست خام فروشی را پیدا کرده ایم. راه خروج از اقتصاد نفتی کشور، اقتصاد دانش بنیان است.»

کلاهی با رد اینکه مجموعه های دولتی ملزم به خرید از محصولات و دستگاه های شرکت های دانش بنیان نیستند، می گوید: «باید محصولات این شرکت ها به درجه ای از رشد برسند که مجموعه های داخلی از کالاهای آنها استقبال کنند. ضمن اینکه اگرکالای این شرکت ها با کیفیت مناسب تولید شود، سازمان ها به خرید از آنها ترغیب می شوند و می توانند محصول خود را صادر کنند.»

وی در ارتباط با استقبال سازمان ها از خرید محصولات خارجی می گوید: «اگر سازمان ها ترجیح می دهند از محصولات خارجی استفاده کنند، شاید به دلیل عدم کیفیت مناسب یا ارائه خدمات نامناسب است. به همین علت سازمان ها اعتماد لازم را به شرکت های دانش بنیان داخلی پیدا نمی کنند. صاحبان سرمایه و بازار هم به ساختار و کارکرد این شرکت ها آشنا نیستند وبه آنها به چشم رقیب نگاه می کنند که باید چنین نگاهی نیز اصلاح شود. ما در اکوسیستم خاصی این شرکت ها را ایجاد کرده ایم که در هنگام ورود به بازار نمی توانند خود را با شرایط تطبیق دهند.»

کلاهی با تاکید بر بالا بردن کیفیت محصولات داخلی دانش بنیان می افزاید: «باید استفاده از این محصولات را در کشور نهادینه کنیم. بیشتر شرکت های دانش بنیان که کیفیت محصول خوبی دارند، به عدم خرید محصول شان اعتراض ندارند بلکه به برداشتن موانع از سر راهشان معترض هستند. تعدد قوانین و تصمیم گیری های نادرست از مهم ترین چالش های این مسیر هستند. خدمات دولتی با رشدی که شرکت های دانش بنیان کرده اند، همگام نیستند و به همین علت نمی توانند پا به پای هم حرکت کنند.»

کلاهی عملکرد شرکت های دانش بنیان را مبتنی بر سرعت و چابکی می داند و می گوید: «در حوزه فناوری نمی توان ماه ها منتظر ارائه مجوز ماند، زیرا امکان جایگزینی فناوری جدیدی وجود دارد در حالی که ارائه مجوز برای شروع به کار زمان زیادی نیازمند است.»

عدم استقبال از ظرفیت داخلی شرکت های دانش بنیان

ارائه مجوز برای ایجاد شرکت های دانش بنیان از مسیر بوروکراسی های پیچیده و کمبود نقدینگی می گذرد که در این میان با عدم استقبال شرکت ها و مجموعه های بزرگ از محصولات شان مواجه شده اند و بازار خوبی را برای عرضه کالای خود در کشور نمی یابند.  

محمدحسین خزعلی مدیر یک شرکت دانش بنیان که در زمینه تولید تجهیزات آزمایشگاهی بتن و ابزارهای پژوهشی رشته عمران فعالیت می کند، درباره چالش های این شرکت ها می گوید: «مجموعه های دولتی مانند آزمایشگاه های مراکز تحقیقاتی که با آنها کار می کنیم، با تردید و دودلی به کالاهای ایرانی نگاه می کنند زیرا سابقه و قدمت شرکت تولیدکننده برای آنها دارای اهمیت است در حالی که شرکت های دانش بنیان سابقه طولانی ندارند.»

وی ادامه می دهد: «این مجموعه ها از کالای خارجی استقبال می کنند اما نسبت به استفاده از کالای ایرانی تردید دارند و با توجه به گرفتن ضمانت های متعدد از شرکت سازنده کالای ایرانی، با شک و دودلی اقدام به خرید می کنند. این نوع نگاه باید تغییر کند که البته مستلزم گذشت زمان است.»

خزعلی به کمبود بازار داخلی برای فروش محصولات این شرکت ها اشاره می کند و می گوید: «با کمبود بودجه عمرانی در کشور، سرعت انجام پروژه های عمرانی در داخل کم یا متوقف می شود، بنابراین استفاده از ابزارهای آزمایشگاهی و کنترل بتن کاهش پیدا می کند. بسیاری از شرکت ها بارها پیش فاکتور خرید محصول دریافت کرده اند ولی به دلیل کمبود بودجه، خرید دستگاه به تعویق می افتد و گاهی متوقف می شود.»

این مدیر شرکت دانش بنیان بیان می کند:«بیشترین دغدغه من به عنوان مدیر شرکت، تامین نقدینگی تولید است تا بتوان سطح تولید را به میزانی رساند که هزینه های بالاسری را تامین کند، اما بوروکراسی و محدودیت های زیادی در مسیر وجود دارد که از گرفتن وام یا تسهیلات تولید منصرف می شویم.»

وی اظهار می کند: «شرکت های دانش بنیان اکنون به شرکت هایی سفارش محور تبدیل شده اند زیرا منتظر درخواست خرید می مانند تا قطعه و دستگاه تولید کنند در حالی که باید این چرخه با سرعت بیشتری بچرخد و تعدادی دستگاه و محصول ساخته شده، موجود باشد.»

خزعلی با بیان اینکه صندوق های نوآوری و شکوفایی حامی شرکت های دانش بنیان هستند، اما بوروکراسی ها باید کاهش پیدا کنند، می گوید: «صندوق ها برای ارائه تسهیلات، کاغذبازی های زیادی دارند که کار را سخت می کند، به همین علت ما هرگز وامی را مستقیما برای انجام کارهای خود دریافت نکرده ایم.»  

توان دستیابی به بالاترین دانش فنی تکنولوژی در کشور

باید بر این نکته ضروری تاکید کرد که با وجود سهم پایین فناوری های نوین و شرکت های دانش بنیان، ایران در تولید علم در منطقه رتبه اول و در رقابت با دیگر کشورها، حرف های زیادی برای گفتن دارد. محسن عسگری، کارشناس ستاد توسعه فناوری نانو بر این نکته تاکید می کند و می گوید: «کیفیت محصولات دانش بنیان داخلی و رشد علمی کشور در دنیا در رتبه بالایی قرار دارد. ما در منطقه رتبه اول در تولید علم را دارا هستیم زیرا منابع نیروی انسانی خوبی را در اختیار داریم. به عنوان مثال ما در فناوری نانو در جهان در رتبه چهارم هستیم و در بخش های کلیدی نانو که در دنیا روی آن کار می شود، فعالیت های شاخصی انجام داده ایم. بنابراین توان دستیابی به دانش فنی تکنولوژی در کشور وجود دارد در نتیجه توان رقابت با دیگر کشورها وجود دارد.»

وی تصریح می کند: «باید تولید محصول از طریق تکنولوژی به تدریج وارد بازار شود تا بازخوردهای لازم را دریافت کند و از طریق جریان سازی مالی، امکان رشد و انباشت تجربه در ساخت و تولید دانش بنیان را ایجاد کند. ما در این زمینه دچار مشکل هستیم. بسیاری از طرح ها برای گرفتن مجوز، بیشتر از یکسال معطل مانده اند زیرا پروتکل ها شفافیت لازم را دارا نیستند.»

او عدم استقبال از کالاهای تولید داخل شرکت های دانش بنیان را یکی از چالش های اساسی در مسیر این شرکت ها می داند و می گوید: «بعد از اعمال تحریم های مجدد، بسیاری از بخش های صنعت که پیش از این نیازهای خود را از خارج تامین می کردند، تمایل به استفاده از ظرفیت های داخلی پیدا کرده اند در حالی که قبل از آن اینگونه نبود. این نکته نشان دهنده عدم وجود اعتماد بین صنایع بزرگ و ظرفیت های داخلی است و مقام معظم رهبری نیز در بازدید از نمایشگاه فناوری های نانو تاکید کردند تعداد 4000 شرکت دانش بنیان باید به 400 هزار عدد برسد. این حرف نشان دهنده لزوم توجه به توسعه شرکت های دانش بنیان است.» 

عسگری وجود آیین نامه ها و قواعد زیاد در مسیر شرکت های دانش بنیان را چالش بزرگی می داند و می افزاید: «درعمل حمایت شایسته ای از این شرکت ها صورت نمی گیرد. علاوه بر این در نظام تامین مالی و کمک به این شرکت ها مشکلات زیادی وجود دارد. صندوق نوآوری و شکوفایی توسط شرکت های دانش بنیان راه اندازی شده که به تازگی رویکردهای بهتری برای ارائه تسهیلات پیدا کرده است اما به تنهایی کافی نیست، بلکه باید بخش خصوصی و بانک ها حمایت های بیشتری در این زمینه داشته باشند تا فضا برای توسعه شرکت های دانش بنیان که عمدتا شرکت هایی کوچک و متوسط هستند، فراهم شود.» 

این کارشناس شرکت های دانش بنیان با تاکید بر اینکه شرکت های دانش بنیان نیازمند گرفتن سفارش های مناسب و دسترسی به خط تولید صنعتی و سرمایه دارند، می افزاید: «باید زمینه های صادراتی برای محصولات این شرکت ها فراهم شود اما چنین سازوکارهایی برای آنها تسهیل نشده است. اگر چنین اتفاقاتی رخ ندهد، رشد این شرکت ها هم میسر نمی شود. متاسفانه گاهی محصولات شرکت های داخلی با محصول شرکت آمریکایی که سابقه 20 ساله دارند، مقایسه می شود که چنین قیاسی صحیح نیست و طبیعتا این شرکت ها را از رقابت خارج می کند.»عسگری ادامه می دهد: «هر بار که شرکت های دانش بنیان مجوزهای لازم را دریافت کرده و محصول وارد بازار شده و برنامه گذارهای حرفه ای از آن حمایت کرده است، پیشرفت داشته و حتی محصولاتی جایگزین محصولات خارجی شده اند و صادرات انجام داده اند. به عنوان مثال امروز در کشور چین دفتر فناوری های نانو به نمایندگی از ایران حضور دارد که تاکنون بیشتر از 6 میلیون دلار صادرات تکنولوژیکی ایرانی به چین داشته است.»

در دنیای امروز برای بهبود وضعیت اقتصاد کشور و ضرورت عبور از اقتصاد نفتی، می بایست اقتصاد دانش بنیان به عنوان بخشی از اقتصاد مقاومتی در نظر گرفته شود و در این مسیر باید شرایطی فراهم  شود تا طی یک دهه آینده و با استفاده از نیروی انسانی فعلی، با سرعت بیشتری در مسیر حمایت از شرکت های دانش بنیان حرکت کنیم زیرا در غیر این صورت موقعیت طلایی شکوفایی در این فرآیند را از دست می دهیم.