آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۹۶۰۸
اقتصادی
۴
یادداشت

ضرورت استمرار نهضت مصرف صحیح آب در کشور

علیرضا قشقایی

بارش های اخیر در کشور این تصور را برای برخی از مردم به وجود آورد که دوره کم آبی در ایران تمام شده و دیگر نیازی به صرفه جوئی و رعایت برخی ضوابط در مصرف آب نیست.اما این تصور از ابعاد مختلفی فاقد عقلانیت است و نباید اجازه داد که این تصور غلط در جامعه رواج پیدا کند.با این تصورات و برداشت های غلط باید در همان ابتدا مقابله کرد زیرا در صورت فراگیر شدن این تصور و جا باز کردن در افکار عمومی،اصلاح و تغییر آن هم هزینه بر و هم زمان بر خواهد بود و برای کشور خسارت ایجاد خواهد کرد و از سوی دیگر زحمات چندین ساله برای فرهنگ سازی صرفه جویی در مصرف آب را به باد خواهد داد.رسانه ها و نخبگان و نهادهای آموزشی و فرهنگ ساز کشور باید این موضوع را جدی بگیرند و به تلاش های خود در خصوص ترویج فرهنگ صحیح استفاده از آب کماکان ادامه دهند.مصرف به عنوان یک رفتار و حتی کنش انسانی دارای اصول و ضوابطی است که باید رعایت شود.مصرف بی رویه و غیر اصولی در هر شرایطی حتی در شرایط وفور نعمت هم امری ناپسند است و دلیلی برای اسراف نیست.اسراف و مصرف بی رویه در فرهنگ ایرانی اسلامی امری مذموم و ناپسند است،حتی در وضعیتی که محدودیت منابع وجود ندارد.مصرف اصولی به لحاظ عقلی نیز اثبات شده است و نسبت معناداری با توسعه یافتگی و رشد کشورها دارد.چرا در برخی کشورهای توسعه یافته اروپایی علی رغم وجود بارش های فراوان و برخورداری از منابع آبی کافی باز هم فرهنگ مصرف اصولی و ضابطه مند در میان مردم رواج دارد؟لذا ما باید این اصل اساسی را در جامعه ترویج دهیم که مصرف چه در شرایط کمبود منابع و چه در شرایط وفور منابع، امری ناپسند و ضد ارزش است و به لحاظ عقلی و ارزشی و دینی فاقد پشتوانه است.نکته دیگر اینکه کشور ما از گذشته تا به امروز در منطقه ای از جهان قرار گرفته است که جزء کشورهای کم آب محسوب می شود.حتی بارش های خوب اخیر هم نتوانست کشور ما را از زمره کشورهای کم آب خارج و به کشور پر آبی تبدیل کند.ضمن اینکه خشکسالی های سال های گذشته فشار مضاعفی بر منابع آبی ما وارد کرده که این قبیل بارش ها توان جبران آن کمبود ها را ندارند.لذا ما باید همچنان بپذیریم که کشوری کم آب هستیم و باید در مصرف آب صرفه جویی و دقت کافی را داشته باشیم.نکته بعدی این که اهمیت آب شرب علی رغم نسبت کم آن به آب کشاورزی و صنعتی بسیار زیاد است.به این معنا که نمی توان استنباط کرد که چون سهم آب شرب و مصرف خانگی در مقابل آب کشاورزی و صنعتی کم است پس اگر ما نگران کمبود منابع آبی هستیم باید تمرکز خود را متوجه آب کشاورزی کنیم.برخی هم می گویند ما هرچه در مصرف آب خانگی زیاده روی کنیم به پای اسراف و هدر رفت آب در بخش کشاورزی و صنعتی نمی رسد و اگر مسئولان و دلسوزان منابع آبی می خواهند از هدر رفت آب جلوگیری کنند به جای پرداختن به نحوه رفتار و کنش مصرفی مردم به فکر کنترل مصرف آب در بخش کشاورزی و صنعتی باشند.در این خصوص باید گفت این استنباط از یک جهت درست ولی از جهت دیگر غلط است.از این جهت که نسبت آب خانگی به آب کشاورزی و صنعتی بسیار کم است و میزان هدر رفت آب در بخش کشاورزی بسیار زیاد است حرف و سخن درستی است اما این واقعیت دلیلی بر غفلت از آب خانگی و رها کردن آن نمی شود زیرا آب مصرفی در منازل مسکونی اهمیت فوق العاده ای  دارد و اهمیت آن علی رغم میزان کم آن نسبت به بخش کشاورزی از این بخش کمتر نیست و چه بسا بالاتر هم باشد.به طوری که هرگونه کمبود در تامین آب مصرفی خانوارها اعم از نوشیدنی و بهداشتی و .. به نارضایتی ها و تنش های اجتماعی منجر می شود.کمبود در آب شرب و بهداشت مردم به رکود در شهر و نابسامانی و قفل شدن کارها منجر می شود.هرگونه کمبود و قطعی در آب مصرفی خانوار،زندگی را برای اعضا و مردم یک شهر یا روستا درد آور می کند.ضمن اینکه منطق اقتصادی هم حکم می کند که اهمیت اقتصادی آب خانگی کمتر از آب کشاورزی نیست زیرا برای تولید هر متر مکعب آب شرب،چندین برابر یک متر مکعب آب کشاورزی هزینه می شود.لذا یک لیتر آبی که در منازل مسکونی هدر می رود با ده ها لیتر آب کشاوری به لحاظ اقتصادی برابری می کند.کشاورزی و صنعت بدون وجود انسانهای سیراب و سالم و تندرست ارزشی ندارد و قابلیت رشد و توسعه هم نخواهند داشت.لذا ما باید همچنان به تلاش ها و فعالیت های خود به منظور ارتقاء فرهنگ مصرف آب و اصلاح الگوهای مصرفی در جامعه ادامه دهیم و خود را به استانداردهای مطلوب جهانی برسانیم.مصرف یک عمل انسانی است و این عمل مبتنی بر فهم و معنایی است که انسان ها از پدیده ها دارند و پیدا می کنند.

نباید از این نکته غفلت کنیم که پدیده هائی چون رشد جمعیت،توسعه صنعت،گسترش شهر نشینی و بالا رفتن سطح نسبی رفاه، به افزایش میزان مصرف آب شده در حالی که بسیاری از منابع تامین آب از جمله سفره های زیرزمینی به دلیل زیاده روی در بهره برداری دچار کمبود شدید هستند و بیش از پیش ما را نیازمند صرفه هزینه و وقت زیاد برای ترویج فرهنگ بهره برداری بهینه و صحیح از منابع موجود کرده است.لذا مصرف صحیح و صرفه جویی در مصرف آب یک فرهنگ است که باید از طریق آموزش مستمر و با تکیه بر روش ها و تکنیک های کارآمد،درونی سازی و به باور عمومی تبدیل گردد.از سوی دیگر هر گونه برنامه ریزی و سیاستگذاری در این حوزه هم بدون همراهی آگاهانه و مسئولانه مردم امکان پذیر نخواهد بود. بر این اساس پیشنهاد می شود تبلیغات وسیع تری در مورد اطلاع رسانی و آگاهی خانواده ها از بحران آبی از سوی رسانه ها انجام گیرد.جداسازی آب تصفیه شده و تصفیه نشده جهت جلوگیری از هد ررفت آب انجام گیرد تا از آب تصفیه نشده برای شست و شوی حیاط، پارکینگ و کوچه استفاده شود.مدیریت هوشمند و کارامد شهرداری در هنگام آبیاری فضای سبز، رسیدگی و توجه بیشتر مسئولان اداره آب و فاضلاب در هنگام شکستگی و خرابی لوله ها، جایگزین کردن شیرآلات پیشرفته و با مصرف کمتر در مکان های عمومی از سوی شهرداری و اداره آب و فاضلاب، ایجاد مخزن جهت جمع آوری آب باران از سوی شهرداری هنگام ساخت منازل مسکونی ، استفاده از آب تصفیه نشده هنگام ساخت و ساز از سوی انبوه سازان، منع تولید شیرآلات پر مصرف از سوی دولت، استفاده از بسته های تشویقی از سوی اداره آب و فاضلاب برای خانواده های کم مصرف از دیگر پیشنهادات قابل ارائه برای صرفه جویی و مدیریت مصرف آب خانگی و تصفیه شده است.