آرشیو چهار‌شنبه ۱۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۳۹
جهان
۷

نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد «هیاهو برای هیچ»

اردشیر زارعی قنواتی

هفتادو چهارمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد سه شنبه، 17 سپتامبر، در شرایطی در مقر این سازمان در نیویورک آغاز به کار کرد که طبق معمول سال های اخیر هیچ کس انتظار معجزه برای تنظیم مناسبات جهانی و توافق حول سیاست های کلان سیاسی، اقتصادی، امنیت جمعی و محیط زیستی را نداشت و فقط بعضی از رهبران جهانی دلخوش به حل و فصل چند موضوع مهم از جمله بحران بین ایران و آمریکا بودند.در واقع از همان روز اول شروع به کار این نشست تمام تمرکز شرکت کنندگان جدا از اینکه ماموریت اعلان مواضع دولت های خود را داشتند، بیشتر معطوف به موضوع تغییرات اقلیمی و یافتن یک راه حل برای کاهش تنش در حوزه خلیج فارس بود. به تجربه نشان داده شده که نشست های سالانه مجمع عمومی سازمان ملل متحد معمولا برخلاف وظیفه اساسی ای که برای آن تعیین می شود، بر اساس قاعده بازی سیاست در نظام فشل بین الملل تابع مذاکرات، دیدارها و تفاهمات دوجانبه و چندجانبه بین رهبران سیاسی کشورها برای تنظیم مناسبات فی مابین بوده و کمتر کسی نگاه جهان شمول برای توافق جمعی در چنین نشست هایی دارد.شاید به همین دلیل آنچه را که در چند روز نشست به صراحت در این باره «بیان نشد» می توان از مقاله «سرگئی لاوروف»، وزیر خارجه روسیه که در مجله «راشیا این گلوبال افرز» درج شد، بهتر دریافت و درک کرد. لاوروف در این مقاله می نویسد «کشورهای غربی به خود می بالند که از حقوق بشر دفاع می کنند و نظام جهانی را سرپا نگه می دارند؛ اما رفتار آنها در واقع اعتماد و صلح را سست می کند و سبب پیدایش هرج و مرج و رنج بیشتر است. لفاظی درباره لیبرالیسم و دموکراسی پا به پای سیاست نابرابری، بی عدالتی، خودخواهی و اعتقاد به مکتب «وجود استثنائی من هستم و بس» گام بر می دارد. دنیای امروز دنیایی چندمحور است و بنابراین همه کشورها باید بدون استثنا، رویکردها و نگرانی های همه کسانی را که در روابط بین الملل درگیر هستند، در نظر بگیرند؛ فقط در این صورت است که آینده ای با ثبات و امن تامین خواهد شد». از طرف دیگر در همان ابتدای جلسات این نشست مجمع عمومی که درباره خطر تغییرات اقلیمی برگزار شده بود، سخنان احساسی دختر دانش آموز سوئدی و فعال محیط زیستی، «گرتا تونبرگ» بیش از هر چیز جلب نظر کرد. او در سخنان کوتاه خود گفت: «این کاملا غلط است، من نباید اینجا باشم، من باید در آن سوی اقیانوس در مدرسه مشغول تحصیل باشم؛ ولی همه شما از ما جوانان می خواهید که امیدوار باشیم، به چه جرئتی چنین می کنید. شما با حرف های توخالی کودکی و آرزوهای من را ربوده اید». متاسفانه گرتا خطاب به رهبرانی سخن گفت و در جایی این هشدار را داد که برای سیاست مداران متکی به نظام سرمایه داری و ارجحیت سود بر اقلیم هیچ گوش شنوایی وجود ندارد و حتی سلبریتی سازی از او نیز تابع همان پروژه منحرف کردن اصل چرایی تخریب محیط زیست است. در این نشست که تمام نگاه ها به سخنرانی دونالد ترامپ معطوف شده بود، هرگونه توهمی درباره گشوده شدن روزنه ای برای بازگشت به نظم متکی به صلح و عدالت مانند یک حباب توهم و «هیاهو برای هیچ» طوری ترکید که همه امیدواران را ناامیدتر از قبل کرد. سخنرانی ترامپ تکرار مکرر تهدید و اصرار بر یک جانبه گرایی آمریکایی بود که در چند سال اخیر تمام نرم های بین المللی و حتی کنوانسیون های جهانی را نقض کرده بود.او در این سخنرانی ضمن دفاع از دستاوردهای اقتصادی خود برای آمریکا در حوزه خارجی هم با دفاع از سیاست تحریم، تهدید و قدرت نظامی آمریکا به عنوان تنها راه حل برون رفت از معضلات بین المللی، سخن گفت. در فاصله سخنرانی ترامپ تا سخنرانی «حسن روحانی»، رئیس جمهوری ایران که با وساطت بعضی رهبران اروپایی انتظار پالس برای دیدار مستقیم بین این دو می رفت، مقام ایرانی همچنان بر سیاست راهبردی جمهوری اسلامی تاکید کرد. تحقق نیافتن انتظارات از تغییر رویکرد روسای جمهوری آمریکا و ایران برخلاف خواست صف واسطه های بین دو کشور تابع این اصل بود که در شرایط تقابل و رقابت بین این دو کشور گرایش هر دو طرف به دلیل اهداف داخلی و خارجی استقبال از وضعیتی است در روابط فی مابین که فعلا حیات و بقای هر دو طرف را در حوزه سیاست های کلان تضمین می کند.این نشست در شرایطی برگزار می شد که سطح تنش در حوزه خلیج فارس به ویژه بعد از حمله «حوثی ها» و به ادعای آمریکا و متحدان آن «از سوی ایران» به تاسیسات آرامکو در عربستان به بالاترین حد خود رسیده بود. جدا از اینکه این حمله کار چه کسانی بوده؛ اما از مجموع سخنرانی های رهبران کشورها و موضع گیری دولت ها اثبات شد که در نظم حاکم بر مناسبات بین المللی اهمیت منافع اقتصادی و نفت همچنان بر قربانی شدن ده ها هزار غیرنظامی یمنی ارجحیت دارد و تعجب آور نیست که چنین نشست هایی از قبل شکست خورده و فاقد راه حل انسانی و منصفانه خواهند بود. هفتادو چهارمین نشست مجمع عمومی در شرایطی پایان یافت که هیچ توافق و معاهده ای در حوزه اقتصاد جهانی، امنیت جمعی، تغییرات اقلیمی، سیاست بین المللی و مهم تر از همه صلح جهانی به امضا نرسید و همه دست خالی به خانه خود بازگشتند. به دلیل اینکه امید برای تفاهمات جمعی در این نشست نقش بر آب شد، قابل انتظار بود که در فردای این نشست شکست خورده سطح تنش ها در کانون های منازعه تشدید شود و بازیگران منطقه ای دست به صف آرایی های جدید بزنند که حمله حوثی ها به خاک عربستان در حومه شهر «نجران» که بزرگ ترین پیروزی آنان از سال 2015 تلقی شد، از نشانه های آن بوده است. هم اکنون هیولای جنگ بیش از هر زمان دیگری می تواند پیامد این معادله باشد؛ اما خوشبختانه به دلایلی (داخلی-خارجی) در تهران و واشنگتن فعلا عبور از مرز سطوح تنش ها به سمت جنگ، تا حدودی کم رنگ است. در آمریکا دونالد ترامپ هم اکنون درگیر یک جنگ بزرگ تر با کنگره و استیضاح در آستانه انتخابات ریاست جمهوری 2020 قرار دارد و در جمهوری اسلامی نیز با توجه به شرایط اقتصادی هیچ استقبالی از جنگ در قاعده اجتماعی انجام نخواهد گرفت. البته این وضعیت هرگز به مفهوم وقوع نیافتن جنگ نیست؛ چرا که زمینه واقعی آن وجود دارد و خواسته یا ناخواسته با محاسبات اشتباه می تواند جرقه آن زده شود. در این میان نکته ای که تا حدودی تعدیل کننده سطوح تنش در حوزه منطقه ای است، یکی بحران سیاسی بعد از انتخابات پارلمانی در اسرائیل است که آینده «بنیامین نتانیاهو» را در هاله ای از ابهام قرار داده است و دیگری قطع امید حاکمان عربستان از حمایت بدون قیدو شرط واشنگتن برای مبادرت به جنگ در حمایت از آنان است. متاسفانه نشست های مجمع عمومی سازمان ملل متحد تبدیل به نشست های دورهمی رهبران جهانی و مذاکرات دوجانبه بین این رهبران برای اهداف ملی و محلی شده است که همین وضعیت در تناقض با منشور و محتوای آن و زمینه ساز شکست است.