آرشیو چهار‌شنبه ۱۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۳۹
ادبیات
۹

یادداشتی بر «سه گانه خاورمیانه» گروس عبدالملکیان

جنگ، عشق، تنهایی

احمد پوری

«سه گانه خاورمیانه» مجموعه شعر گروس عبدالملکیان در پیشخوان کتابفروشی ها است. گروس تا رسیدن به این مجموعه راهی طولانی گذرانده و اینک با اعتماد و صلابت بیشتری اشعاری را سروده است که بدون شک اثری در خور توجه و جذاب است در شعر امروز. جوششی بودن نخستین اثر گروس کم کم جای خود را به معماری دقیق تر و توجه بیشتر به ساختار شعری داده بود که می شود مصداق آن را در مجموعه «پذیرفتن» به روشنی دید. توجه وسواس گونه او برای بنای ساختمانی استوار او را از شوریدگی سروده های نخستینش دور کرده بود اما با آخرین مجموعه ای که اینک در دست ماست چرخشی نرم به سوی جوششی بودن شعرش کرده است که این، «سه گانه خاورمیانه» را ویژه و زیباتر کرده است. در این اشعار او از تاریکی ها و هول جنگ آرام آرام عبور کرده و ما را با زیباترین و موثرترین واژه ها و سطرها با چهره کریه جنگ آشنا می کند. بچه هایی را نشانمان می دهد که «به نافشان در شکم مادر چنگ زده اند و نمی خواهند به دنیا بیایند». به مورچه هایی اشاره می کند که «اندوه زمین را جا به جا می کنند» و ابرهایی را نشان می دهد که «دارند ماه را در آسمان چال می کنند». چهره زشت جنگ با موثرترین و هولناک ترین واژه ها به تصویر کشیده می شود. شاعر با مهارت قابل توجهی می خواهد چنان زخم تلخ و عمیقی در جان و وجدانمان بکارد که هرگز رهایمان نکند و وادارمان کند به چراهای آن بپردازیم و خاطره اش را «با میخ به جمجمه خود بکوبیم». کودکی که جنگ را نظاره می کند، بزرگ نمی شود اما کار بزرگان را می کند. با یک دست پدر را می گیرد تا در ازدحام گم نشود و با دست دیگر جنازه او را می شوید. کابوس های جنگ مجال نمی دهند او به تدریج بزرگ شود و زندگی کند. انسانی که جنگ را پشت سر می گذارد به ویرانه ای در سکوت می رسد که زیبایی های زندگی زیر خروارها خاک دفن شده است. او عاشق می شود اما در زیباترین لحظات عشق یارای گریز از کابوس های مانده از جنگ را ندارد. پلنگی زخمی است که «بازگشته تا در آغوش عشق خود منقرض شود». در بخش عاشقانه این مجموعه گاه شاعر از طرحی که در سر دارد تا اثر هولناک جنگ را با شیرینی عشق درهم آمیزد فاصله می گیرد و گویا فراموش می کند که بر سر این عشق سایه ای مهیب افتاده است. از یاری که او را ترک کرده است، گله می کند: «شب ها لباس هایش را اتو می زند همان طور غذا می خورد همان طور کار می کند» اما یار رخ نمی نماید. در بیشتر شعرهای این بخش سایه جنگ دیگر نیست و این اشعار می توانند به راحتی در مجموعه دیگری که ربطی به جنگ و خاورمیانه ندارد جای گیرند. همان گونه که از عنوان کتاب روشن است، مجموعه آخرین بخش خود را به تنهایی اختصاص داده است. تنهایی انسانی که نخست کودکی و نوجوانی اش را در آتش هولناک جنگ سیر می کند و سپس عاشق می شود و معشوق او را ترک می کند و سرانجام به تنهایی پناه می برد. بخش تنهایی بسیار کم و مختصر است و به نظر می رسد شاعر برنامه ریزی مشخصی برایش نداشته است. در این بخش راوی، شادی های بزرگ را ترک می کند و به دلخوشی های کوچک بسنده می کند؛ چراکه جنگ و ناکامی در عشق  چیزی برای او جا نگذاشته جز «نوشتن خود با خون و پاک کردن آن». مجموعه سه گانه خاورمیانه یکی از آثار قابل توجه و زیبای شعری ما است. گروس عبدالملکیان بار دیگر اثری در اختیارمان گذاشته است که می توان با آسودگی آن را نمونه خوبی از شعر امروز ایران دانست.