آرشیو چهار‌شنبه ۱۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۳۹
ادبیات
۹
شیرازه

رمان هایی از ترکیه و جهان عرب

«شب در زیباترین لحظاتش» رمانی است کوتاه، نوشته زید شهید، نویسنده جهان عرب که با ترجمه ایلیا آل خمیس در نشر پوینده منتشر شده است. زید شهید در این رمان داستان عاشقانه ای را روایت می کند که در عراق اتفاق می افتد؛ داستان عشق شاعری را به نام حزین به دختری به نام کبوتر. محوریت شخصیتی شاعر در این رمان، داستان زید شهید را پر از تصاویر و تعابیر شاعرانه کرده است و این متناسب است با حال و هوای رمان. رمان از خلال روایت داستانی عاشقانه به مکاشفه ای شاعرانه در درون و همچنین در خود عوالم هنری می پردازد و به همین دلیل ارجاع به آثار هنری در جاهایی از این رمان به چشم می خورد، ازجمله ارجاع به سینما و نقاشی. از نمونه های چنین ارجاعاتی را ازجمله می توان در این سطرها از رمان مشاهده کرد: «حزین خانه کبوتر را چون جن زده ای گیج ترک کرد. تنها چیزی که در ذهن داشت ضبط صوت و نوارهای کاست و فنجان های قهوه و غم در نگاه کبوتر و کاغذهای پراکنده و میز و صندلی ها بود که باید برای رازگشایی قصه تا انتهای کاست ها منتظر می شد. حزین که خارج شد چهره ی دوست نقاشش در برابرش مجسم شد. نقاش با تعجب به او نگاه می کرد. اما حزین از کنارش گذشت و به سوی دیگر رفت. حواسش که سر جایش آمد برگشت که از او به خاطر بی توجهی معذرت خواهی کند اما متوجه شد که همه ی اینها در خیالش بوده است... او می دانست که اکنون دوستش در برابر تابلو، درگیر رنگ هایی است که در نمایشگاه عمر به نمایش گذاشته می شود... می دانست که دوست نقاشش اکنون چهره اش را به تابلوهایی رنگی چسبانده است تا شبحی درست کند همچون آلفرد هیچکاک که در اغلب فیلم هایش چون روحی به سرعت رد می شود اما در همان کوتاهی زمان حضوری را می سازد که هرگز از یادها نمی رود». یا در این سطرها که تاملات نقاش را که دوست حزین است بازمی تاباند: «امپرسیونیسم مکتبی است که اسب زمان از آن گذشته است. با خودش گفت: آری امپرسیونیسم موجی جادویی بود. مکتبی دیوانه وار، بلکه انقلابی در عالم هنر و رنگ و نور اما اکنون جزو آثار کلاسیک محسوب می شود و دیگر آن تاثیر سابق آثار امپرسیونیستی بر تماشاگر تاثیرگذار نخواهد بود».

رمان «بدرود وطن زیبای من» نوشته احمد امیت، نویسنده اهل ترکیه، از دیگر رمان هایی است که در نشر پوینده منتشر شده است. این رمان را صنم شریفی به فارسی ترجمه کرده است. رمان در قالب نامه هایی روایت می شود که مردی به نام شهسوار به زنی به نام استر می نویسد. «بدرود وطن زیبای من» رمانی با سویه های سیاسی است که در آن به سوء قصدی اشاره می شود که در ازمیر رخ داده و ظاهرا شهسوار متهم به دست داشتن در این سوء قصد است و منتظر است که به سراغش بیایند. او خطاب به استر از چند و چون وقایع سخن می گوید. آنچه می خوانید قسمتی است از این رمان: «به دنبالم هستند استر. برای متحدان قدیمی چگونه حق زندگی قائل نیستند. سوء قصد ازمیر یک بهانه است. آخرین تسویه حساب ها شروع شده. چوبه های اعدام برپا شده. در ازمیر کم بود در آنکارا هم دوستانمان را دار زدند. گناهکار و بی گناه را جدا نمی کنند. کمال سیاه که اصلا ارتباطی با این مسئله نداشت را هم کشتند. گفتند خودکشی کرده آن هم در یک مرغداری، همچین چیزی ممکن است؟ انگار خودکشی کردن کم بوده، اضافه کردند که در یک مرغداری این کار را کرده. کاملا مشخص است که قصد تحقیرکردن دارند. تک تک همه را از بین بردند. دیگر مطمئن هستم که نوبت به من هم می رسد. این همه متحد را به زندان انداختند، تبعید کردند، کشتند، در این میان مرا آزاد می گذارند؟ به خاطر همین از خانه ی محله ی بشیک داش اسباب کشی کردم و به همین دلیل به هتل پیراپلاس آمدم. در این دنیای بزرگ غیر از مادام ملینا، صاحب خانه ام کسی نمانده که برایم ناراحت شود. اگر دستگیر شدم کسی مرا ببیند، اگر کشته شدم برای اینکه دیگران بفهمند مرگ را به چشم گرفتم. ولی مرگ جوانمردانه را می خواهم و می خواهم با افتخار بمیرم. بلایی که بر سر کمال سیاه آمد را نمی خواهم به سر من بیاورند. نه، اطمینان کامل دارم که هیچ گونه خطری برای آنها ندارم اما فرقی ندارد. مثل اینکه دیگر هیچ راهی برای برگشت وجود ندارد. به دنبالم هستند. استر نمی خواهم برایم دلسوزی کنی، محبت را گدایی نمی کنم فقط مجبورم برایت بنویسم. لطفا مرا ببخش، لطفا از دست من عصبانی نباش. بله می دانم از من رنجیدی شاید به من اعتماد نداری و باورم نمی کنی. هنوز هم فکر می کنی نیت های سیاسی دارم؟ نه، به شرفم قسم می خورم که چنین نیتی ندارم. این را یک درددل ندان، اعتراف به گناه هم فرض نکن، یک طور حساب و کتاب با خودم بدان.»