آرشیو چهار‌شنبه ۱۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۳۹
روزنامه فردا
۱۶
رسانه

چگونه می توان رسانه را احیا کرد

آلکساندرا بورکهارت، استاد مطالعات رسانه در دانشگاه آکسفورد، این هفته مقاله ای با عنوان «چگونه می توان-یا  نمی توان-  اعتماد به رسانه ها را  احیا کرد» نوشته است که خلاصه ای از آن را می خوانیم.

در بیشتر صنایع می توان با توجه به شاخص هایی مانند قیمت، نام تجاری و مطالعه نقد و بررسی های نوشته شده درباره محصولات، محصول باکیفیت را به سادگی شناسایی کرد. اما در روزنامه نگاری، شناخت و تشخیص کیفیت شناختی روزبه روز دشوارتر می شود؛ به ویژه آنکه در عصر دیجیتال، برندهایی مثل بی بی سی یا نیویورک تایمز که می توان انتظار داشت به استانداردهای تثبیت شده روزنامه نگاری پایبند باشند، از لحاظ تعداد خیلی معدودند و در مقابل، انبوهی از نشریات، وبلاگ ها و بولتن های نوظهور قرار دارند.

بنابراین در همان حال که ادعاهای وجود «اخبار جعلی» در سال های اخیر افزایش یافته، اعتماد به رسانه های خبری -تثبیت شده یا نشده- کاهش یافته است.اما روزنامه نگاری حوزه خبر یک کار لوکس و پرخرج و بی مصرف نیست. اولین مشکل این است که تعریف دقیقی از آنچه روزنامه نگاری باکیفیت خوانده می شود، وجود ندارد و این امر باعث می شود  استاندارد «کیفیت»  به بهانه ای برای سانسور تبدیل شود. هنگامی که آدولف هیتلر کتاب ها را می سوزاند، ادعایش این بود  که «استانداردهای» نازی را برآورده نمی کند. به طور مشابه، یک دولت امروزی می تواند مسائل مربوط به کیفیت را بهانه قرار دهد تا به منتقدان خود حمله کند، اعتبارشان را زیر سوال ببرد یا اجازه کار به آنها ندهد.

برخی سازمان هایی که دغدغه آینده رسانه ها را دارند، می کوشند با بهبودبخشیدن به شاخص های اعتماد از این خطر بکاهند. مهم تر از همه، گزارشگران بدون مرز در یک کمپین ابتکاری به نام «اعتماد روزنامه نگاری» دستورالعمل هایی داوطلبانه و چارچوبی عملی و تمرینی پدید آورده و یک فرایند صدور گواهی نامه رسمی ایجاد کرده اند. برخی از سازمان ها از تابلوهایی مانند تابلوهای راهنمایی و رانندگی استفاده می کنند، شبیه به آنچه در برچسب های مواد غذایی استفاده می شود. برخی دیگر می خواهند سیستمی مانند ایزو 9000 برقرار کنند که یادآور مدیریت کیفیت صنعتی است.

اما این سیستم ها دقیقا قرار است چه چیزی را تایید کنند و گواهی بدهند؟ ظاهرا منطقی ترین پاسخ سازمان های رسانه ای هستند. اما حتی اتاق های خبر طراز اول هم به دلیل وجود  عوامل متعددی، از نبود منابع در دسترس تا خطاهای ساده انسانی مقدار زیادی محتوای درجه دو تولید می کنند. این به آن معنی است که همه محتوای یک سازمان مفروض را نمی توان قابل اعتماد دانست.

البته بعضی از سازمان ها سابقه ای شناخته شده در به کاربردن روش های خاصی برای به حداقل رساندن اشتباهات و رفع خطا دارند. اما اینها احتمالا همان سازمان هایی هستند که پیش تر هم از اعتماد عموم مردم برخوردار بوده اند. اعتمادی هم که این قبیل سازمان ها در سال های اخیر از دست داده اند، با یک برچسب تایید کیفیت برنخواهد گشت.به هر حال، این سوال باقی می ماند که دقیقا چه چیزی از محتوا باید کنترل کیفیت شود. آیا فقط باید بر مبنای واقعیت باشد؟ آیا فقط به اخبار جدی سیاسی و تجاری می پردازد یا شامل سبک زندگی، سرگرمی یا داستان های جالب هم می شود؟ در اکوسیستم دیجیتال اوضاع پیچیده تر است: برخی از پست های وبلاگ ممکن است روزنامه نگاری محسوب شوند اما همه آنها نباشند.روزنامه نگاری هرگز مانند صنعت هواپیمایی نخواهد بود که استانداردها و رویه های سفت و سخت برای هر اقدام و محصول اعمال شود. اما تا همین اواخر، لازم نبود که روزنامه نگاران به مقررات رفتار حرفه ای و اخلاقی پایبند  و تحت نظارت سازمان هایی باشند که در صورت نقض مقررات اقدام کنند. فرض بر این بود که کار درست انجام می شود - هرچند مفهوم «درست» همیشه قابل تفسیر بود.

دوام و بقای جوامع کوچک به این صورت است. فرد برای شرکت در یک خانواده یا جامعه به «گواهی اعتماد» نیاز ندارد (هرچند دولت چین بدش نمی آید این روند را تغییر دهد). قرارداد اجتماعی هنجارهای رفتاری خاصی را ایجاد می کند که مردم به طور کلی آن را رعایت می کنند؛ برچسب ها فقط زمانی لازم است که اعتماد مخدوش شود.

روزنامه نگاری باید به چنین وضعیتی بازگردد. به این مفهوم، پیش از هر چیز  سازمان ها باید مسئولیت کیفیت محتوا و پایبندی به مقررات را برعهده گیرند؛ و از جمله نظارت و ویرایش، برای اطمینان از آن. وقتی این کار را نتوان داخل سازمان انجام داد - مثلا وقتی شهروند- خبرنگار در محیطی غیردموکراتیک فعالیت می کند، سازمان های خارجی می توانند این کار را انجام دهند.برای ایجاد چنین سیستم هایی می توان درس هایی از پروژه های همکاری در تهیه گزارش فرا گرفت؛ مانند «مقالات پاناما»  که محققان از آزادی فردی برخوردار بودند که چندصدایی و رقابت سالم را تضمین می کرد و در عین حال، استانداردهای خاصی رعایت شد. با پیشرفت فناوری ممکن است راستی آزمایی خودکار نیز انجام شود، به ویژه در اتاق های خبر با بودجه کم.در عصر دسترسی بی سابقه به اطلاعات، افراد در سنین مختلف باید سواد رسانه ای خود را بهبود ببخشند. اما این از مسئولیت سازمان های رسانه ای نمی کاهد. این سازمان ها باید با کمک مخاطبان آگاه و دارای نگرش انتقادی، بر خود و بر سازمان های دیگر نظارت کنند، همان طور که در گذشته نیز این کار را انجام داده اند.