آرشیو چهار‌شنبه ۱۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۳۹
روزنامه فردا
۱۶
مهاجرت

آنجا که خانه ام نیست

سیدموسی حسینی

مهاجرت یکی از پدیده های اجتماعی است که همگام با شکل گیری جوامع بشری در شکل ها و قالب های مختلف قابل شناسایی و بازیابی است.  امروز نیز با وجود شکل گیری واحدهای سرزمینی، مهاجرت تداوم داشته است. نگاهی کوتاه به پدیده مهاجرت حداقل در دو قرن گذشته نشان می دهد  عواملی همچون جنگ، فقر و بی کاری از مهم ترین عوامل مهاجرت های گروهی و فردی بوده است. بروز پدیده داعش در کشورهای سوریه، عراق و برخی کشورهای آفریقایی و همچنین وجود جنگ های داخلی و خارجی در کشورهایی مانند افغانستان، یمن، پاکستان، فلسطین و... سبب ایجاد موج های وسیع مهاجرت شده است که قابل کنترل نیست و مرزهای اروپا را نیز درنوردیده است. افغانستان جزء کشورهایی است که بیشترین آمار مهاجرت را در دنیا دارند. بیش از سه دهه جنگ های خارجی و داخلی سبب آواره شدن میلیون ها نفر به کشورهای دیگر شده است. ایران نیز یکی از مهاجرپذیرترین کشورهای جهان است که اکثریت آنها را مهاجران افغانستانی تشکیل می دهند. در کنار مسائل و مشکلات عمومی جامعه میزبان که جامعه مهاجران نیز درگیر آن هستند مشکلات و مسائل ناشی از مهاجرت و تبعات آن نیز دامنگیر جامعه مهاجر است و مشکلات آنان را مضاعف می کند. یکی از این مشکلات مهم، موضوعات روان شناختی است که خود حوزه وسیعی را شامل می شود. خانواده، کودکان، نوجوانان، جوانان، میان سالان و کهن سالان هر کدام متناسب با سن و شرایط زندگی خود از تاثیرات آن رنج می برند. مسائل دیگری مانند تربیت فرزند، تحصیل، ازدواج، طلاق، اعتیاد، مشکلات بزهکاری و... نیز شامل این مشکلات است. سلامت جسم و روان جدای از یکدیگر نیستند. به همین دلیل سال هاست تعریف سلامت دیگر تنها سلامت جسمی را دربر نمی گیرد. بهداشت روانی هر فرد، اگر نگوییم بیشتر از سلامت جسمانی او اهمیت دارد، لااقل به همان اندازه مهم و قابل توجه است. مشکلات روان شناختی جامعه مهاجران افغانستانی ساکن ایران به دلایل مختلف کمتر مورد توجه جدی و تخصصی قرار گرفته است. شاید  درک نکردن اهمیت این موضوع بین خود جامعه مهاجر یا داشتن اولویت ها و مشکلات عمده دیگر را بتوان جزء این دلایل ذکر کرد. از جانب دیگر مشکلات روان شناختی تا به شکل مخرب خود بروز نکرده یا با سیستم های زندگی اجتماعی تداخل ایجاد نشده باشد، کمتر به چشم می آید. پژوهش های انجام شده روی جمعیت مهاجران و پناهندگان در کشورهای مختلف، شیوع بالای اختلالات و مشکلات روان شناختی را در میان آنها گزارش کرده اند. پژوهش های محدودی که در این حوزه بین مهاجران افغانستانی در ایران انجام شده، نیز نشان دهنده بالابودن این مشکلات است. مشاهدات میدانی و برخی گزارشات موردی نیز مویدی بر این موضوع است. افزایش میزان طلاق، اعتیاد، بزهکاری و رفتارهای پرخطر به وضوح در زندگی روزمره مهاجران قابل ارزیابی است. کودکان، نوجوانان و جوانان با توجه به شرایط سنی ممکن است تحت تاثیر تبعات بیشتری از مهاجرت قرار گرفته و این تاثیرپذیری را سریع تر به زندگی خود و جامعه شان انعکاس دهند. از جانب دیگر، موضوعاتی مانند سازگاری و ناسازگاری، بحران های هویتی، اختلالات رفتاری و اعتیاد گاهی می توانند هم به عنوان عامل و هم معلول این مشکلات در نظر گرفته شوند. در پایان باید به این نکته توجه کرد که تبعات این مشکلات محدود به جامعه مهاجر نمی ماند و می تواند بر جامعه میزبان هم تاثیرات منفی بگذارد. بنابراین بی توجهی به این موضوع می تواند پیامدهای جدی و هزینه های مادی و معنوی بسیاری را برای جامعه میهمان و میزبان به بار آورد.

* عضو مرکز توسعه سلامت روان مهاجر