آرشیو پنج‌شنبه ۱۸ مهر ۱۳۹۸، شماره ۵۵۰۰
جامعه
۱۸

بوی نامطبوع مرکز دفن پسماند آرادکوه به مشکلات محیط زیستی، اجتماعی و فرهنگی دامن می زند

یک کوه مشکل!

گروه جامعه: هر وقت حرف از مدیریت شهری، پسماند و بوی بد و مشکلات محیط‏زیستی به میان می آید، این نام آرادکوه است که بعد از آن شنیده می‎شود. مجتمع پسماندی که سال‏هاست نقل مجالس محیط زیستی و مدیران شهری است. این روزها اما نام آرادکوه بیشتر شنیده می‏شود. توجه دوباره به آرادکوه به صحبت حسن روحانی رئیس جمهور ایران درباره لزوم ساماندهی پسماند و فاضلاب تهران برمی‏گردد و دوباره تب انتقال آرادکوه را به جریان انداخته است. روز گذشته اما به دستور رئیس‏ جمهور ، دستگاه های دولتی ذی ربط باید نسبت به حل معضل بوی تعفن و نامطبوع در محدوده اتوبان تهران- قم اقدام کنند. مجتمعی که روزی برای مدیریت پسماند شهری افتتاح شد و امروز خود، به مشکل مدیریتی، سیاسی و محیط‎زیستی تبدیل شده است.

بوی بد و شیرابه

 دی‏ماه سال گذشته که بوی نامطبوع در تهران پیچید و بخش زیادی از شهر را فراگرفت، یکی از انگشت‏های اتهام به سمت مجتمع آرادکوه نشانه رفت. بسیاری از کارشناسان دلیل این بو را آرادکوه نامیدند. تهدید‎های محیط‎زیستی مجتمع آرادکوه اما به امروز و دیروز برنمی‎گردد.

 بوی نامطبوع پسماند تهرانی‎ها در آرادکوه تا کیلومتر ها دورتر از محل اصلی دفع پسماند، منتشر می شود. بویی که البته رضا نقوی، سرپرست معاونت پردازش و دفع سازمان مدیریت پسماند شهرری، ادعا می‏‎کند فقط 20 درصدش برای آرادکوه است.

 انوشیروان محسنی بندپی، استاندار تهران درباره بوی بد آرادکوه گفته است: «با وجود برنامه ها و وعده های مختلف دولتی، اقدام قابل توجهی صورت نگرفته است. همین موضوع نیز سبب شده تا در شعاع چندین کیلومتری از مرکز دفع زباله، عمدتا مشکلات زیست محیطی و بوی بد ناشی از زباله ها وجود داشته باشد و گاهی تا فرودگاه بین المللی امام خمینی (ره) نیز پیش رود!» بهمن 91 که تصفیه خانه شیرابه مجتمع، دفع و مدیریت پسماند آرادکوه کهریزک به صورت آزمایشی به بهره برداری رسید، مجتبی عبداللهی، معاون وقت خدمات شهری شهردار تهران در مراسم افتتاح از دفن غیربهداشتی زباله که مربوط به نیم قرن پیش است، گفت و این که با افتتاح این تصفیه خانه شیرآبه‏ها ظرف 18 تا 24 ماه تصفیه خواهد شد. موضوع شیرآبه‏ها حالا اما به بمب ساعتی بیخ گوش پایتخت تبدیل شده است. بمبی که ممکن است هر روز بترکد و پایتخت را دچار بحران کند. بی‎توجهی به شیرآبه آرادکوه البته به موضوع اعتراضی بسیاری از اعضای شورای شهر تهران تبدیل شده است. از این رو ولی خلیل آبادی، عضو کمیسیون فرهنگی اجتماعی شورای شهر در این رابطه گفته است: کاری انجام نشده است و بیش از 9000 تن زباله را با کامیون در حالی که شیرابه آن به کف خیابان می ریزد از مرکز تهران به آرادکوه منتقل می کنیم.

محسن علیجانی، دبیر مجمع نمایندگان تهران هم به ایلنا گفته است: «هیچ بعید نیست عامل اصلی بوی نامطبوع تهران از شیرابه های آرادکوه باشد، چراکه روزانه حدود 9000 تن زباله از تهران به محل دپوی زباله در آرادکوه منتقل و در آنجا دفن می شود؛ بنابراین باید درباره این موضوع فکری شود.» او همچنین عنوان کرده است شیرابه های زباله ها در آرادکوه به آب های زیرزمینی نفوذ پیدا می کنند و این به هیچ وجه خوب نیست.

سعید محمودی، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان تهران و دبیر کارگروه مدیریت پسماند استان به تولید روزانه 400 مترمکعب شیرابه زباله ها در مرکز دفن زباله آرادکوه اشاره کرده و گفته است یکی از موضوعات مهمی که از سوی محیط زیست مطرح می‏شود، ساماندهی شیرابه‎های روزانه مرکز آرادکوه از سوی مدیران این واحد است.

کوه 60 متری زباله

 دپوی روزانه 9000 تن زباله در آرادکوه باعث شده است کوهی به ارتفاع 60 متر، در بیابان‎های آرادکوه به وجود بیاید، تپه‏هایی با انواع زباله‎های شهری و صنعتی. تپه نازیبا باعث نارضایتی اهالی منطقه جنوب تهران شده است. حالا هر گردشگری که از هواپیما پیاده می‎شود، اولین تصویری که از ایران دارد، بوی نامطبوع یک مرکز دفن زباله است.

 مدیریت پسماند شهرداری تهران مطرح کرد: تکذیب دفن سنتی پسماند

بسیاری از کارشناسان و مسوولان ذی ربط، مجتمع پردازش و دفن پسماند آرادکوه را مقصر اصلی بوی نامطبوع مسیر فرودگاه امام خمینی(ره) می دانند، اما مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند شهرداری تهران در گفت وگو با جام جم انگشت اتهام در این زمینه را به سمت فاضلاب شهرک واوان اسلامشهر، کشتارگاه ها، گاوداری ها و دیگر کانون های آلاینده جنوب تهران نشانه می رود و تاکید می کند براساس مطالعات انجام شده در اداره کل محیط زیست و توسعه پایدار شهرداری تهران فقط 20 تا 30 درصد از این بوی نامطبوع به مجتمع دفن آرادکوه ارتباط دارد. صدرالدین علی پور همچنین درباره دستور دیروز رئیس جمهور برای حل این معضل و صحبت های چند ماه اخیر استاندار و برخی اعضای شورای شهر تهران درباره لزوم تغییر مکان سایت دفن زباله های پایتخت، توضیح می دهد: تغییر مکان مجتمع پردازش و دفن آرادکوه در حیطه وظایف سازمان مدیریت پسماند و شهرداری تهران نیست و در این زمینه ابتدا باید وزارت کشور و سازمان هایی مثل محیط زیست و منابع طبیعی ورود پیدا کنند.

او معتقد است نخستین اقدام در این زمینه تعیین زمینی مساعد برای انتقال این مجتمع است، اتفاقی که به گفته علی پور، تا کنون رخ نداده و هنوز محلی جایگزین برای سایت دفن زباله های تهران تعیین نشده است. مدیرعامل سازمان مدیریت پسماند همچنین فراهم کردن زیرساخت ها و بودجه لازم برای این انتقال را شرط دوم تغییر مکان مجتمع آرادکوه می داند و می گوید این موضوع فعلا در مرحله بررسی های کارشناسی و کش وقوس های اداری قرار دارد. از سوی دیگر، چند روز پیش حسن خلیل آبادی، عضو شورای شهر تهران در گفت وگویی با ایسنا بیان کرده بود که بخشی از زباله های تهران و شهرهای اطراف «به شیوه سنتی و غیربهداشتی» در مجتمع آرادکوه دفن می شود. علی پور اما این موضوع را به شدت تکذیب و تاکید می کند هیچ زباله ای در مجتمع آرادکوه به شیوه سنتی دفن نمی شود.

او در این باره توضیح می دهد که فرآیند پردازش، تفکیک زباله و حتی تولید کمپوست و برق از زباله در مجتمع آرادکوه برای بخشی از زباله های شهر تهران در این مجتمع طی می شود و بخش دیگر که گنجایش یا امکان وارد شدن به این فرآیند را ندارند در مرکز دفن دپو می شود تا شاید در آینده در فرآیندهای دیگری از آنها استفاده شود.

روزی روزگاری آرادکوه

 تا همین 30 سال پیش، پایتخت، دو مرکز دفن اصلی زباله داشت؛ یکی کهریزک در جنوب تهران و دیگری، آبعلی، جایی در شمال شرق تهران. مراکزی که در سال 1335 به صورت رسمی به عنوان مراکز دفن اصلی زباله انتخاب شدند. سال 68 اما مرکز دفن آبعلی به دلیل عوارض محیط‏زیستی، تعطیل شد. محلی با مساحتی نزدیک به 1400 هکتار که در جنوب کهریزک قرار دارد، به تنها مرکز برای پردازش و بازیافت شهری تبدیل شد. مرکزی که از همان زمان به عنوان آرادکوه، نامگذاری شد. از سال 68، کامیون‎های حمل زباله، راهشان را به سمت اتوبان تهران - قم کج کردند. این کامیون ها روزانه حدود 9000تن انواع پسماندهای مختلف از پسماند شهری گرفته تا پسماند پزشکی را از مناطق 22گانه تهران، شهرک‎ها و شهرهای اطراف پایتخت جمع آوری کرده و محموله های خود را در مجتمع پردازش و دفع آرادکوه تخلیه می کنند.  مجتمعی که بیشتر شبیه به یک شهر زباله است و از بخش های متنوعی تشکیل شده است. واحدهای پردازش، سایت هوادهی تولید کمپوست، واحدهای پالایش کمپوست، سامانه ریجکت سوز و واحد تصفیه خانه شیرآبه از بخش های این مجتمع هستند. داستان زباله‏ها بعد از این که کامیون‎ها بارشان را در مجتمع تخلیه کردند، شروع می‎‏شود. هر محموله زباله ابتدا باید وزن شود و بعد برای طرح های پردازش پسماند و تولید کمپوست به واحدهای بازیافت و پردازش مجتمع آرادکوه هدایت یا به تراشه های مرکز دفن منتقل و دفن ‏شوند. هرچند سال 91 هم، نیروگاه پسماندسوز کهریزک به این مجموعه اضافه شد تا رویای تولید برق از زباله به واقعیت تبدیل شود.

دستور رئیس جمهور علیه بوی نامطبوع

حسن روحانی به شهرداری تهران و دستگاه های دولتی ذی ربط دستور داد تا نسبت به حل معضل بوی تعفن و نامطبوع اتوبان تهران- قم (حد فاصل فرودگاه امام تا مرقد مطهر امام«ره») اقدام و گزارش آن را به دولت ارائه دهند. حجت الاسلام والمسلمین حسن روحانی رئیس جمهور در جلسه دیروز هیات وزیران که ریاست آن را به عهده داشت، همچنین نسبت به اتخاذ تدابیر لازم برای کاهش مصرف پلاستیک و بازیافت پسماند و ساماندهی معضل پسماند، به خصوص در شهر تهران و شهرهای شمالی، دستورات ویژه ای صادر کرد.

درنگ
آراد کوه و معمای هزینه جابه جایی
 امین صدرنژاد

 دلایل مشکلاتی که برای آرادکوه به وجود آمده کاملا مشخص است. این سایت پسماند، مربوط به 50 سال پیش است و با توسعه ای که شهر این روزها پیدا کرده همخوانی ندارد. حالا آرادکوه نزدیک به حریم شهری شده است. عامل دیگر وجود پروژه‏هایی مانند فرودگاه امام خمینی (ره) است که در حریم آرادکوه قرار گرفته‏اند. پروژه‏هایی که جزو نیاز جامعه است. در هر صورت آرادکوه باید در جایی بین تهران و قم قرار گیرد. حال باید از نظر زیست‏محیطی مکانی بررسی شود و بهترین محل انتقال مشخص شود.

بحث مهم‏تر درباره انتقال مجتمع پسماند آرادکوه اما تامین هزینه‏هاست. هزینه انتقال آرادکوه خیلی زیاد است و سوال اینجاست که این هزینه‏ها قرار است، از کجا تامین شود؟ آیا این هزینه‏ها را مردم باید بدهند؟ و یا این که بودجه‏ای توسط دولت در این باره در نظر گرفته می‏شود؟ و یا این که قرار است از ماده 6 لایحه کمک به ساماندهی مدیریت پسماند، به نفع وزارت کشور، سود برده شود. مساله این است که دولت در تامین هزینه‎های شهرداری‎ها با مشکل رو به رو شده است، و مشخص نیست این هزینه‎ها قرار است از کجا تامین شود. مدیریت، اجرا و نظارت بر عملکرد پسماند بر عهده شهرداری‏هاست و ایجاد فساد در این روند مدیریتی، خیلی زیاد است. درصورتی که بخشی از برنامه‏ریزی برای پسماند شهری به شهروندان داده شود، می‎توان مدیریت پسماند کارآمدتری داشت. مراکز ساماندهی پسماند در کشورهای دیگر، به ازای هر تن پسماندی که دریافت می‏ کنند بسته به کیفیت پسماند، بین 15 تا 65 یورو پرداخت می‏ کنند. این در حالی است که در ایران به ازای هر تن پسماند تنها 50 هزار تومان هزینه می‎شود. به عبارت دیگر به این شکل، نمی‎توان چرخه مدیریت را کارآمد کرد.

جامعه
استقبال و بدرقه بد بو
 آرش نور آقایی

در زندگی ما همیشه اولین مواجهه با یک شخص، یک مکان یا یک پدیده از لحاظ روانی تاثیر زیادی روی سایر برداشت های ما از آن شخص، مکان یا پدیده دارد. برای این موضوع می توان مثال های زیادی را بیان کرد، مثل حس دانش آموزان در روز اول مدرسه یا اولین برخورد یک خانواده با همسایگان جدید و اولین مواجهه یک گردشگر با شهری که به دیدن آمده است.

حال این مساله در صنعت گردشگری اهمیتی دوچندان می یابد و ما باید همیشه اولین چیزهایی را که از شهر یا کشورمان به یک گردشگر نشان می دهیم، در بهترین شرایط خود قرار داشته باشند. به همین خاطر، پایانه های ما همواره باید تمیز باشند و مسیر ورود گردشگر به مرکز شهر نیز باید زیبا و دلپذیر باشد. اساسا یکی از دلایل ساخت برج آزادی در نزدیکی فرودگاه بین المللی مهرآباد در زمان های گذشته نیز همین بود که یکی از اولین مواجهه های گردشگر خارجی با پایتخت ایران، یک جاذبه مهم گردشگری این شهر باشد، اما اکنون بوی نامطبوع مسیر فرودگاه امام خمینی (ره) و تعمیرگاه ها و تعویض روغنی های جنوب شهر تهران، یکی از اولین مواجهه های گردشگر خارجی با این کلانشهر است.

بنابراین بحث استقبال مناسب یکی از مهمترین زمینه های جذب گردشگران بخصوص از کشورهای خارجی است. این در حالی است که گردشگران در ورودی بیشتر شهرهای مهم گردشگرپذیر ما یا با ترافیک مواجه می شوند یا با پمپ بنزین و مکانیکی های بدریخت و بدبو یا در بهترین حالت با بلوار های هم شکل و بی محتوا که در ساخت بیشتر آنها هیچ توجهی به المان های فرهنگی و طبیعی آن شهرها نمی شود.

اما در کشورهای توسعه یافته دنیا براساس منطق روز گردشگری به این نتیجه رسیده اند که مکان هایی مثل تعویض روغنی و مکانیکی و سایر کسب وکارهایی که منظر شهری را خراب می کنند، نباید در دید باشند و باید در لایه های دوم و سوم حاشیه جاده ها و اتوبان ها ساخته شوند.

در واقع، در کشورهای پیشرفته دریافته اند که داشتن منظر شهری زیبا یکی از مهمترین نکات برای جذب گردشگر به شهرهای گردشگرپذیر است. برای همین منظور نیز به طور مثال در شهرهایی مثل رم یا پاریس به هیچ کس اجازه نمی دهند که در بافت های توریستی ساختمان بلند بسازند تا به منظر شهری در این بافت ها خدشه ای وارد نشود.

ولی ما در پایتخت ایران با شرایطی مواجه هستیم که رشته کوه البرز که می تواند جزو زیباترین مناظر شهری تهران باشد، تقریبا از هیچ نقطه ای در این شهر قابل مشاهده نیست و همچنین بوی متعفن مسیر فرودگاه امام خمینی (ره) نیز باعث شده است که مسافران خارجی با تجربه یک بوی ناخوشایند وارد کشور ما شوند و با بدرقه همان بو کشورمان را ترک کنند.