آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۷۲۷
فرهنگ و هنر
۲۱

برندگان نوبل ادبیات معرفی شدند

تداوم رویکرد غافلگیرانه آکادمی

دنیای اقتصاد : تکلیف نوبل دونفره ادبیات بالاخره روشن شد و نام یک مرد اتریشی و یک زن لهستانی در فهرست برندگان این جایزه بزرگ جای گرفت تا مدال طلایی منقش به نیمرخ آلفرد نوبل را در کارنامه افتخاراتشان آرشیو کنند. آکادمی نویل در سوئد که سال گذشته به خاطر رسوایی اخلاقی یکی از اعضایش، جایزه نوبل ادبیات را اهدا نکرد، امسال اولگا توکارچوک، نویسنده زن لهستانی را به عنوان برنده نوبل ادبیات 2018 معرفی کرد و جایزه سال 2019 را نیز به پتر هاندکه، نویسنده سرشناس اتریشی داد. به گفته ماتس مالم، دبیر دائمی آکادمی سوئد، هر دو برنده جایزه نوبل ادبیات سال های 2018 و 2019 برای شرکت در مراسم اعطای این جوایز، روز 10 دسامبر آینده به استکهلم رفته و در کنار مدال نوبل و متن تقدیرنامه، هر یک 9 میلیون کرون سوئد (معادل حدود 830 هزار یورو) دریافت خواهند کرد. نام این دو نویسنده از میان فهرستی بلند حاوی 200نامزد که نهایتا به هشت نامزد محدود شده بود انتخاب شده است.

جایزه 2019

پتر هاندکه 76 ساله اتریشی، دهه هاست که با آثار خود کارشناسان و خوانندگان ادبیات را به دو قطب متضاد تقسیم کرده است. گروهی به تمامی ستایشگر او هستند و گروهی دیگر بیزاری خود از او را پنهان نمی کنند. این نویسنده که دوره های متفاوتی را در خلاقیت ادبی خود پشت سر گذاشته، خود نیز همواره در معرض خشم منتقدانش بوده است. نخستین اجرای نمایشنامه هاندکه در فرانکفورت آلمان شهرت و نفرت همزمان را برای او در پی داشت. کار او با نام اصلی «دشنام به تماشاگران» روی صحنه رفت که بازیگران نمایش، تماشاچیان خوش پوش آن زمان در سالن تئاتر را با الفاظی تحریک آمیز به عنوان موجوداتی «بی خاصیت» خطاب می کردند. نثر توانمند و غنای زبانی در داستان ها، رمان ها و تاملاتش او را به چهره ای ماندگار در ادبیات آلمانی زبان تبدیل کرده و رفتن برخی از این آثار بر پرده سینما نیز بر این ماندگاری افزوده است. فیلم «بهشت بر فراز برلین» به کارگردانی ویم وندرس، دوست قدیمی هاندکه، مشهورترین این آثار است. «ترس دروازه بان از پنالتی»، «ماجراهای مداد»، «زن چپ دست»، «نامه کوتاه برای وداع بلند»، «من ساکن برج عاج ام»، «تاملی بر تنهایی» و «بعدازظهر یک نویسنده» از جمله داستان ها، رمان ها و تاملات پتر هاندکه هستند.  آکادمی سوئد اعلام کرده است که نویسنده سرشناس اتریشی با «وسعت قلمرو زبانی و جوشش ایده های خود ویژگی های تجربه های انسانی را پژوهیده است.»

جایزه 2018

اولگا توکارچوک، نویسنده 57 ساله لهستانی برای لحن اسطوره ای نوشته هایش شناخته شده است. وی که به عنوان روانشناس از دانشگاه ورشو فارغ التحصیل شده مجموعه ای از اشعار، چند رمان و نیز شماری کتاب متشکل از داستان های کوتاه و کتاب های غیرداستانی در کارنامه دارد. داوران آکادمی سوئد گفته اند که علت گزینش خانم توکارچوک، گذشتن او از مرزهای رایج به کمک قدرت خیال پردازی و اشتیاق پایان ناپذیر نویسنده بوده است.  از نظر داوران جایزه نوبل ادبیات، توکارچوک هیچ گاه به واقعیت همچون پدیده ای ثابت و تغییرناپذیر نمی نگرد و در رمان های او اغلب پدیده های متضاد، همچون طبیعت و فرهنگ، در برابر یکدیگر قرار می گیرند. هیات داوران پراهمیت ترین اثر این نویسنده لهستانی تاکنون را «اسفار یعقوب» منتشرشده در سال 2014 دانسته است. اولگا توکارچوک سال 2018 میلادی نیز با رمان «پروازها» جایزه معتبر بوکر را از آن خود کرده بود. «داستان های عجیب»، «آنا در گورهای جهان»، «آخرین داستان ها»، «عروسک و مروارید» و «قصه های کریسمس» از جمله دیگر آثار این داستان نویس و شاعر لهستانی هستند.

واکنش ها به اعلام برندگان

«هاری کانزرو» نویسنده انگلیسی گفته «ما به روشنفکرانی نیاز داریم که بتوانند از حقوق بشر در مقابل بی تفاوتی ها و بدبینی های رهبران سیاسی ما جانانه دفاع کنند و «هاندکه» چنین فردی نیست». «اسلاوی ژیژک» فیلسوف، نظریه پرداز و جامعه شناس اسلوونیایی که همواره از منتقدان سرسخت «هاندکه» بوده است نیز گفته: «کسی که از جنایات جنگی دفاع می کرد حالا نوبل ادبیات دریافت کرده... نوبل ادبیات را به «هاندکه» ندهید.» «جنیفر ایگان» داستان نویس آمریکایی و رئیس سازمان ادبیات و حقوق بشر انجمن قلم آمریکا نیز در بیانیه ای اعلام کرد: «ما تصمیم آکادمی سوئد مبنی بر اعطای جایزه نوبل ادبیات و تمجید از نبوغ زبانی فردی که مصرانه مستندات جنایات جنگی را انکار کرده است، نمی پذیریم.»

در همین حال رسانه های صرب از این انتخاب حمایت و از هاندکه به عنوان دوست بزرگ خود یاد کردند. رئیس جمهوری اتریش نیز از قلم هاندکه به عنوان چیزی تکرار نشدنی و یگانه یاد کرد و از وی برای همه تلاش هایش تقدیر کرد. اما غیر از فاکتور اروپایی بودن، انتخاب توکارچوک با تحسین مواجه شد. او تا حدودی دقیقا نقطه مقابل هاندکه است. او هم در آثار خود و هم در زندگی اش خارج از دنیای ادبیات جهت گیری های سیاسی دارد که باعث خشم راست گرایان افراطی مخصوصا در لهستان شده است.