آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۴۸۶
دیپلماسی
۵

مقاله محمدجواد ظریف در فایننشال تایمز

انتخاب کنید: یا همه ناامن بمانیم یا همه امنیت داشته باشیم

دکتر محمدجواد ظریف

حمله به نفتکش ایران در دریای سرخ نه آغاز ناامنی در مسیر نقل و انتقال انرژی در این محدوده بود و نه پایان آن خواهد بود مگر آنکه بازیگران منطقه ای به این درک برسند که بحران های منطقه ای راهکارهای منطقه ای می طلبند. محمدجواد ظریف، وزیر خارجه کشورمان از زمان آغاز تنش در رابطه ایران و عربستان سعودی به فراخور تحولات روز پیشنهادهای متفاوتی را برای آغاز گفت وگوهای منطقه ای بر روی میز گذاشته است. پیشنهادهایی که همگی با بی تفاوتی سعودی روبه رو شده اند. ماه گذشته میلادی بود که حسن روحانی، رییس جمهور کشورمان همزمان با بالاگرفتن تنش در منطقه خلیج فارس ابتکار صلح هرمز را با عنوان «ائتلاف امید» ارایه کرد. ابتکاری برای تقویت همکاری های منطقه ای و تامین امنیت و ثبات منطقه در سایه توافقنامه های سیاسی، امنیتی و اقتصادی میان کشورهای منطقه. ابتکار ایران با عنوان «ائتلاف امید» که حسن روحانی در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل از آن رونمایی کرد و محمدجواد ظریف نیز جزییات آن را در اختیار همتاهای خود از کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای قرار داد با استقبال عمومی در سطح منطقه ای روبه رو شده اما هنوز خبری از اجرایی شدن آن به واسطه پاسخ مثبت بازیگران دولتی منطقه ای به این طرح نیست. 24 ساعت پیش از حمله به نفتکش ایران در دریای سرخ و در چند مایلی ساحل جده، محمدجواد ظریف در مقاله ای که در روزنامه فایننشال تایمز منتشر کرد باز هم از ابتکارهای ایران برای بازگشت ثبات و امنیت به منطقه سخن گفت.

وزیر خارجه کشورمان با بیان اینکه منطقه ما در یک مقطع مهم تاریخی قرار گرفته است، نوشت: امروزه شاهد تشدید تنش ها و ناامنی ها به گونه ای هستیم که در صورت عدم کنترل زنجیره تصاعدی بحران، می تواند منجر به تهدیدات و تراژدی های غیرقابل توصیفی شود. جنگ چهار و نیم ساله یمن، این منطقه را در آستانه فاجعه قرار داده و منجر به حملاتی علیه آرامکو شده است. دیرزمانی است که در کشورهای جامعه تنگه هرمز، بی اعتمادی، دشمنی، درگیری و جنگ حاکم است. مدت های مدیدی است که کشورهای منطقه یا خود را تا به دندان مسلح کرده اند یا یکدیگر را مورد هجوم، بمباران و تحریم قرار داده اند. زمان های طولانی است که نیروهای خارجی از هزاران مایل دورتر برای نمایش قدرت خود، و نه برای محافظت از مردم ما، به این منطقه آمده اند و این موضوع مردم ما را از سال های دور رنج می دهد. می توانیم این انتخاب را داشته باشیم که کماکان و همراه با هم در این مسیر ناامنی، بی ثباتی و تنش بمانیم و منتظر اتفاقاتی ناشناخته باشیم. یا در عوض می توانیم صلح، امنیت، ثبات و رفاه برای همه را انتخاب کنیم. اواخر سپتامبر امسال آقای دکتر روحانی، رییس جمهور ایران از ابتکار عمل جدیدی در مجمع عمومی سازمان ملل رونمایی کرد: «پویش صلح هرمز»، یا «امید». در سال 1987، قطعنامه 598 شورای امنیت نیز به سازمان ملل متحد این ماموریت را داد تا پوشش بین المللی لازم را برای چنین ترتیبات منطقه ای فراهم آورد.

ایران تلاش دارد تا راه حلی برای مشکلی بیاید که غیرقابل حل به نظر می رسد - در حالی که در حقیقت چنین نیست - و ناشی از منافع و ایدئولوژی های رقیب، ناهمسانی در اندازه، منابع و قابلیت ها و تلقی بی اعتمادی میان کشورهایی است که به صورت بی واسطه از تحولات تنگه هرمز بیشترین تاثیر را می پذیرند؛ یعنی ایران، عراق، عربستان سعودی، قطر، کویت، عمان، امارات متحده عربی و بحرین. موفقیت این تلاش، باید منطبق بر اهداف و اصول منشور سازمان ملل متحد بنا نهاده شود. همه ما باید با احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی یکدیگر، مصونیت مرزهای بین المللی و حل و فصل مسالمت آمیز اختلافات متعهد باشیم. ما باید به طور قاطعانه هرگونه استفاده یا تهدید به استفاده از زور یا مشارکت در ائتلاف علیه یکدیگر را مردود بدانیم. با توجه به ناهمسانی آشکار کشورها در اندازه و منابع، همه ما باید نسبت به احترام متقابل، منافع متقابل و جایگاه برابر در همه ابعاد روابط و تعامل با یکدیگر متعهد باشیم.

به منظور ایجاد اجماع در سطوح مختلف در تدوین اجزای «پویش صلح هرمز» و در مرحله بعدی، شروع به کار و اجرای جمعی این پویش، پیشنهاد ما این است که جلساتی در سطوح کارشناسی، اندیشکده ای، بخش خصوصی، مقامات ارشد، وزیران و سران کشورها به منظور مشورت درباره اهداف مشترک مان تشکیل شود. این جلسات می تواند مفصل بندی و مرحله بندی رویکرد دسته جمعی ما را نسبت به فرصت ها و چالش های مشترک ما از جمله امنیت انرژی و آزادی دریانوردی برای همه، کنترل تسلیحات و ترتیبات امنیت سازی، ایجاد منطقه عاری از سلاح های کشتار جمعی و پیشگیری و حل و فصل مناقشات منطقه ای امکان پذیر کند. می توانیم این کار را با امضای یک پیمان عدم مداخله و عدم تجاوز در «جامعه هرمز» - یا حرکت به سوی چنین هدفی - شروع کنیم.

گروه های کاری مشترک می توانند روی طراحی اقداماتی عملی برای دستیابی به این اهداف و به تدریج ایجاد اعتماد و گسترش همکاری ها کار کنند. این کارگروه ها می توانند ساز و کارها و رویه های ویژه ای را برای همکاری در زمینه امنیت مشترک و پیشگیری و حل مناقشات منطقه ای، از جمله از طریق برقراری خطوط تماس مستقیم، سامانه های هشدار دهنده زودهنگام، تماس های نظامی و تبادل داده ها و اطلاعات پیشنهاد دهند. یک کارگروه دیگر می تواند زمینه همکاری نهادهای ما را برای مبارزه با تجارت مواد مخدر، تروریسم و قاچاق انسان فراهم آورد.

وزیر خارجه در پایان این نوشتار در فایننشال تایمز نوشت: همه ما از مسائل گذشته گلایه هایی داریم؛ ایران به عنوان قربانی تجاوزی هشت ساله که به صورت منطقه ای تامین مالی شد و 40 سال تروریسم و تجزیه طلبی تحت حمایت خارجی، موارد زیادی برای گلایه و شکایت دارد. اما همان طور که مولوی، شاعر و حکیم بزرگ 800 سال پیش نوشت: «از کفر و ز اسلام برون صحراییست/ ما را به میان آن فضا سوداییست/ عارف چو بدان رسید سر را بنهد/ نه کفر و نه اسلام و نه آنجا جایی است».