آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۲۲۳۰۵
گزارش روز
۵
ضرورت وجدان کاری و انضباط اجتماعی در جامعه امروز (2)

بخش پایانی

وجدان کاری واقعیتی اجتناب ناپذیر در اصلاح نظام اداری

سمیه دولتی

انسان ها در هر کجای این کره خاکی که باشند وقتی از ظلم و ستم و ناعدالتی به تنگ می آیند و در هیچ مکتب و آیینی آرامش خود را نمی یابند، به اسلام روی می آورند. چرا که دین عدالت، آزادی و آزادگی است، دینی که سراسر آن توجه به رضای خدا و احقاق حق مظلوم و عدالت و تاکید بر نفس لوامه موج می زند و سعادت بشر را در رعایت این اصول می داند. اما متاسفانه اصول این دین مبین الهی که توسط نبی مکرم اسلام حضرت محمد مصطفی(ص) این گونه به وارثین به حقش رسیده با بی توجهی عده معدودی که فقط مدعی مسلمانی هستند مورد بی توجهی قرار گرفته و زمینه ظلم و فساد و زیر پا گذاشتن وجدان کاری و انضباط اجتماعی فراهم گشته.

رهبر معظم انقلاب حضرت آیت الله خامنه ای در دیدار اخیر اعضای مجلس خبرگان رهبری مورخ 98/7/4 می فرمایند: «مبارزه با فساد اولا پیشگیری است، بعد درمان است؛ قبلا بایستی زمینه های فساد را از بین ببریم، بعد هم اگر فسادی به وجود آمد، بایستی درمان کنیم. بنابراین، همه قوای کشور در این زمینه[مسئولند]، مخصوص قوه قضائیه نیست؛ قوه مجریه، قوه مقننه، همه اینها بایستی در این زمینه احساس مسئولیت کنند. همین واگذاری هایی که حالا این روزها بحثش هست که چه مشکلاتی را به وجود آورده، چه سختی هایی را. از این طرف یک عده ای جوان و علاقه مند و پرانگیزه دارند همین طور تولید را رونق می دهند و پیش می برند، انسان این را مشاهده می کند، از آن طرف هم خرابکاری ها، یک بخش هایی از تولید را خراب می کند. این به خاطر همین فساد است؛ یعنی فسادهایی که وجود داشته، کارهایی که یا نسنجیده یا فسادآلود انجام گرفته، نتیجه اش اینها می شود. باید اینها را توجه داشت که به این قضایایی که در برخی از بخش های کشور- در اراک، در خوزستان، جاهای دیگر- پیش آمد به اینها نینجامد.»

چگونگی اعتلای وجدان کاری و انضباط اجتماعی

اساسا راه رسیدن به جامعه ای سعادتمند، نهادینه کردن وجدان کاری و انضباط اجتماعی در بین افراد جامعه است و البته الگو بودن مسئولین به عنوان منضبطان اجتماعی است.

«دکتر زهره الهیان» نماینده سابق تهران در مجلس شورای اسلامی و عضو فرهنگستان علوم پزشکی در گفت وگو با گزارشگر روزنامه کیهان می گوید: «وجدان کاری از موضوعاتی است که به مقوله های فرهنگی و تربیتی مرتبط است. به این معنا که آحاد جامعه از زمان کودکی در عرصه اجتماعی و مدرسه و خانواده باید بدین نحو تربیت شوند که مسئولیت پذیری را در عمل تمرین کنند و وجدان کاری را سرلوحه عمل خود قرار دهند. بسیاری از کشورهای توسعه یافته این موضوع و مسئول بودن در مقابل جامعه را از کودکی آموزش می دهند تا آن ها را آماده کنند برای ورود به جامعه در آینده با وجدان کاری و مسئولانه و این امر به این موضوع ختم خواهد شد که فرد در مقابل عملکردش خود را مسئول بداند و در مقابل جامعه وجدان کاری را سرلوحه عمل قرار دهد و متوجه باشد که تبعات بی انضباطی و عدم مسئولیت پذیری که ناشی از عدم وجدان کاری هست ممکن است تبعات جدی برای جامعه و فرد داشته باشد.

وی می افزاید: «قطعا برنامه ریزی برای آموزش افراد به ویژه کودکان می تواند آینده جامعه را تضمین کند و افرادی مسئولیت پذیر و با وجدان را به جامعه تقدیم کند که قطعا ثمرات آن به تمام آحاد جامعه برمی گردد.»

 الهیان در ادامه می گوید: «بسیاری از مشکلاتی که در عرصه سیاسی و اجتماعی با آن مواجه هستیم، عدم وجود انضباط اجتماعی است که مصادیق آن را در بی انضباطی کاری و مالی ملاحظه می کنیم که منجر به ضرر و خسران مالی جدی به جامعه شده است. به طور مثال؛ وجود مفاسد اقتصادی که امروزه گریبان گیر اقتصاد کشور و جامعه شده و موجبات خسارت در مسیر پیشرفت کشور در حوزه های مختلف شده است، از عدم وجود وجدان کاری، مسئولیت پذیری و انضباط اجتماعی است. که اگر این افراد و مسئولین از دوران کودکی در بستر خانواده و در مدرسه این آموزش ها را می دیدند، امروز معضلی به نام فساد اقتصادی آن هم در این حد وجود نداشت.»

این عضو سابق هیئت رئیسه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی تصریح می کند: «عوامل خانوادگی و تربیتی بسیار مهم است و همچنین الگوسازی و وجود الگوهای مطلوب در این زمینه، برای مدیران آینده کشور می تواند بسیار موثر باشد. به طور عمومی باید اشاره کرد که غالب مردم ایران با توجه به فرهنگ دینی و مذهبی توجه به وجدان کاری را مدنظر دارند اما عدم التزام برخی افراد به این مقوله باعث ایجاد هرج و مرج و بی انضباطی و عدم رضایت مندی عمومی گردیده که اگر این فرهنگ فراگیر شود، در دراز مدت برای این فرهنگ یعنی وجدان کاری و ارتقای انضباط اجتماعی برنامه ریزی شود، آن عده قلیل هم که بی توجه هستند به این نوع امور دقت بیشتری در عملکرد خود خواهند داشت.»

وی همچنین می افزاید: «این نکته را باید به مردم یادآوری کرد که اگر امروز برخی مسئولین توجه به انضباط کاری و مالی ندارند و موجب مشکلات جدی در سطوح کلان کشور و به نوعی مرتکب فساد اقتصادی می شوند، ناشی از تربیت خانوادگی آن ها و در واقع عدم توجه به این تفکر و عدم مسئولیت پذیری در قبال جامعه منجر به این می شود که آن فرد با توجه به بسترهای تربیتی خود و زندگی آینده خود این مسئولیت پذیری و انضباط اجتماعی و وجدان کاری را نداشته باشد و چه بهتر است که خانواده ها از همان دوران کودکی فرزندان شان را متوجه جدی بودن این امر کنند و این مثال مدنظر باشد که همه در یک کشتی نشسته ایم و اگر کسی بخواهد به این کشتی آسیبی برساند منجر به غرق شدن خودش هم خواهد شد. لذا برای منافع پایدار و دراز مدت فردی و جمعی همه باید وجدان کاری و انضباط اجتماعی را سرلوحه کار خود قرار دهند و در واقع به آن متعهد باشند.»

تاثیر وجدان کاری بر رضایت مندی عمومی

اگر فعالیت های اجتماعی براساس وجدان کاری انجام گیرد، زمینه مسئولیت پذیری افراد را فراهم می کند به طوری که افراد جلب رضایت متقابل را سرلوحه اعمال و فعالیت های خود قرار می دهند به این ترتیب وجدان کاری تاثیر مستقیمی بر رضایت مندی عمومی دارد.

«دکتر فردین عبدلی» استاد دانشگاه و مدرس امور قضایی در گفت و گو با گزارشگر روزنامه کیهان می گوید: «وجدان کاری به لحاظ این که بشریت در طول فعالیت و زندگی خود هر جا که احساس رضایت مندی می کند چه از کار خود و چه از طرف مقابل اگر عمیق به این موضوع توجه شود، چیزی جز وجدان کاری نیست.»

وی می افزاید: «علت این امر تاثیر عوامل درونی در ایجاد وجدان کاری است. طبیعتا اگر ما همین موضوع را تسری بدهیم به خانواده و در حوزه وسیع تر جامعه، اگر رضایت قلبی باشد یعنی وجدان کاری در آن نقشی داشته. این موضوع چنانچه درجامعه بخواهد نمود پیدا کند، و اگر افراد وجدان کاری و انضباط اجتماعی داشته باشند قطعا در رانندگی قوانین و حقوق افراد را رعایت می کنند و یا در همسایه داری مراعات می کنند و یا در تدریس و... هم همین طور خواهد بود.»

عبدلی همچنین می گوید: «اگر به کشورهای جهان سوم توجه کنیم مثل ژاپن که برای خود یک ابرقدرت اقتصادی است و سوابق آنها را بررسی کنیم، متوجه خواهیم شد که بعد از انفجار بمب اتم در هیروشیما و جنگ دوم جهانی، اینها بر روی وجدان کاری تمرکز کردند. به گونه ای که تمام کارکنان ادارات و سازمان ها اعتقاد راسخ به کارکردن با هدف مفید بودن برای کشورشان دارند. در واقع رضایت قلبی خودشان از مفید بودن و رضایت عمومی برایشان در اولویت است.»

وی ادامه می دهد: «در جوامع مدنی وجدان کاری اهمیت ویژه ای دارد.  در اسلام هم بر وجدان کاری بسیار تاکید شده است. از صدر اسلام به بعد، قضاوت های تاریخی امام علی(ع) و بعضی قضات عادل و الگوهای دیگر که در میان مسلمانان فراوان دیده شده است، ریشه در اعتقادات و باورهای ما دارد. حتی امروز هم قضاتی هستند که برای قضاوت بین طرفین برای رعایت عدالت زمان را ثبت کرده و به هر دو طرف به یک اندازه توجه و اقدام دارند.»

این استاد دانشگاه همچنین می گوید: «در تمام زمینه ها اگر عدالت رعایت شود، قطعا وجدان کاری هم وجود خواهد داشت. بنابراین وجدان کاری عاملی است برای موفقیت های روزافزون بشریت در تمام عرصه ها.»

نقش وجدان کاری و انضباط اجتماعی در پیشرفت جوامع

در جوامع کنونی مفهوم کار بدون انضباط و وجدان کاری ناقص است و درصورتی که افراد بدون درنظر گرفتن وجدان کاری و انضباط اجتماعی به مسیر خود ادامه دهند در طول زمان از اهداف شان باز می مانند.

«حجت الاسلام نصرالله پژمان فر» عضو کمیسیون فرهنگی مجلس در گفت وگو با گزارشگر روزنامه کیهان می گوید: «انضباط اجتماعی، مقوله ای است که تمام جوامع برای رسیدن به اهدافشان به آن احتیاج دارند و برای ایجاد وجدان کاری و انضباط اجتماعی از عوامل پنهان و آشکار بهره می برند. برای اینکه بتوانند این انضباط اجتماعی که حقوق تمام افراد در آن سهیم است را محقق کنند در باورهای آنها باید گنجانده شود به طوری که اگر کسی وجدان کاری داشته باشد، در درون خود نیروی محرکه ای برای انجام وظایفش در حد تمام و کمال دارد و این می تواند یک انضباط کامل اجتماعی را در جامعه محقق کند.»

وی ادامه می دهد: «از میان همه عوامل ظاهری انضباط اجتماعی است که یک اثر کارآمدتر و پایدارتر و عمیق تری را در اجتماع ایجاد می کند. شاید بتوان گفت در جامعه ای که وجدان کاری ناشی از اعتقادات و باورهای درونی انسان هاست وجود داشته باشد، کیفیت کار و انضباطی که تامین کننده حقوق مردم است به نحو اعلاء محقق می شود و در نتیجه رضایت مندی عمومی حاصل می شود.»

پژمان فر می افزاید: «اگر در جامعه ای خدمات ارائه شده به مردم به بهترین شکل ممکن انجام گیرد براساس وجدان کاری در آنها حس امید و اعتماد شکل خواهد گرفت و اگر حتی بعضی از خواسته های مردم به دلیل کمبود امکانات و زیرساخت ها محقق نشود، اما رضایت مندی در بین آحاد مردم قطعا در یک سطح بالاتری محقق می شود.»

وی همچنین می گوید: «یکی از مهم ترین عوامل در رابطه با وجدان کاری و انضباط اجتماعی که روی جامعه تاثیر می گذارد، این باور ناشی از عقاید است که انجام وظیفه برای رضای خداست نه رضای خلق. افراد هدف از انجام کار را جایگاه و ارزش معنوی آن مدنظر قرار می دهند. این قطعا تاثیر بزرگی دارد. عدالت یکی از عواملی است که در انسان وجدان کاری را ایجاد می کند. چون حس می کند که لازم است هر آنچه بر خود می پسندد برای دیگران هم بپسندد و بالعکس، همان طور که انتظار دارد دیگران کار خوب و با کیفیت به او ارائه دهند، خودش هم تلاش می کند تا کار با کیفیت به مردم ارائه دهد.»

این عضو کمیسیون فرهنگی مجلس همچنین می گوید: «باید زیرساخت های باوری و اعتقادی مردم در جامعه نه در حد شعار بلکه به صورت واقعی ایجاد شود یعنی همان نگاه توحیدی در افراد شکل بگیرد. گاهی در بین مردم شنیده می شود که خدا ناظر است بر اعمال ما و یا اینکه در صورت مشاهده ناعدالتی معتقدند که فلان شخص خدا را قبول ندارد که این گونه ناعدالتی می کند. اعتقاد به توحید و معاد حقیقتا این تاثیرات را دارد. در واقع می توان گفت، باورها و اعتقادات دینی موثرترین عامل در ایجاد وجدان کاری و انضباط اجتماعی است.»

وی تاکید می کند: «آنچه که سبب وجدان کاری و به تبع آن توسعه محقق می گردد باورهای اعتقادی افراد است به طوری که کار را به عنوان یک فرصت برای خدمت به خلق خدا و تعالی و ترقی خودشان بدانند. در این جامعه قطعا توسعه با شتاب بالایی اتفاق می افتد، نمونه اش هم تلاش هایی است که جوان های ما در دوران دفاع مقدس انجام دادند و توانستند با کمترین امکانات و حمایت ها به بزرگ ترین اتفاقات در عرصه نظامی دست پیدا کنند و هنوز هم بعد از این همه سال اتفاقات صورت گرفته به عنوان الگو مطرح می شود.»