آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۷۲۷
بورس
۹

چهار عامل الزام آورعرضه های اولیه کدامند؟

تعریف انحرافی از رونق بورس

سلیمان کرمی

دنیای اقتصاد : شاخص کل بورس تهران در هفته گذشته افت 4 درصدی را تجربه کرد. از جنبه های مختلف می توان به نوسانات احتمالی سهام طی روزهای آینده پرداخت. بودجه و سیاست های اقتصادی دولت یا سیاست های پولی و ارزی بانک مرکزی و سایر مواردی از این دست هر کدام اثرات قابل توجهی بر قیمت آتی سهام دارند. در شرایط کنونی از دوربین های مختلف می توان به بررسی قیمت ها یا رفتار معامله گران پرداخت، اما مهم ترین مساله یعنی رونق پایدار بورس مورد غفلت قرار گرفته است. رشدهای بی وقفه سهام در هفته های گذشته نگرانی را میان کارشناسان از احتمال تشکیل حباب قیمتی افزایش داده بود. از سوی دیگر برخی رشدهای بی وقفه سهام را نشانه رونق می دانند اما به صورت مشخص رشدهای بدون پشتوانه نتیجه ای جز حباب در پیش ندارد. در چنین شرایطی باید گفت رونق بورس در بالا ماندن ارزش معاملات است که در این مسیر توسعه عرضه بازار سهام و افزایش تنوع سرمایه گذاری در بورس به طرق مختلف مانند عرضه های اولیه یا ابزارهای جدید مالی می تواند به پایداری آن کمک کند. قیمت را بازار تعیین می کند و در این بخش مقام ناظر و سیاست گذار اقتصادی به شدت می تواند موثر عمل کند.

گرچه عرضه های اولیه در حال انجام است اما عطش نقدینگی بسیار فراتر از این موارد بوده و برای رفع آن و جلوگیری ازاتلاف فرصت موجود یا نگرانی از تشکیل حباب قیمتی و در ادامه اصلاح سنگین و خروج نقدینگی از بورس تهران و آغاز دوره رکود باید با سرعت هر چه بیشتری بر تعداد عرضه های اولیه افزوده شود.  در این جا منظور از سازمان بورس کلیه مدیران دولتی و اقتصادی کشور است و بر این اساس حتی مدیران حکومتی نیز باید نهادهای عمومی و غیردولتی را به عرضه هر چه سریع تر سهام شرکت های زیرمجموعه خود در بورس سوق دهند. در کنار تامین مالی و گام نخست برای خروج از بنگاهداری غیرمولد این بنگاه ها، موضوع شفافیت به عنوان حلقه مفقوده اقتصاد کشور نیز به عنوان یکی از جنبه های بااهمیت این موضوع مطرح است.

 نوسان سازان بورس در روزهای آتی

هرچه به پایان مهر نزدیک می شویم به تدریج انتشار صورت های مالی شرکت ها تشدید می شود که قطعا بر رویه قیمتی سهام اثرگذار خواهد بود. با وجود بی واکنشی بورس به اخبار سیاسی، اما با عدم قطعیت های موجود و تنش حاکم بر منطقه نمی توان احتمال وقوع سناریو بدبینانه را به صورت کامل رد کرد. این در حالی است که عدم قطعیت های بازار جهانی به مراتب بیشتر است. بانک های مرکزی در حال تشدید سیاست های انبساطی هستند و بعضا همین موضوع از قیمت کالاها مانند فلزات پایه حمایت می کند و مانع از رشد ادامه دار طلا شده است اما نمی توان فراموش کرد این اقدامات در واکنش به نگرانی از رکود است و اثرپذیر بودن همین اقدامات در جلوگیری از رکود نیز خود جای اما و اگر بسیار دارد. با تردیدهای موجود حتی رشد نسبی قیمت کالاها در معاملات روزانه نیز اثر آنچنانی بر قیمت سهام شرکت های مرتبط ندارد.  در اقتصاد داخلی نیز کسری بودجه دولت همچنان موضوع بااهمیتی است. هیچ آمار دقیقی از صادرات نفت کشور در دست نیست و در این وضعیت دولت این ادعا را دارد که بودجه را بدون نفت ارائه می دهد و آن را هم اجرا می کند. می توان با احتمال بالا گفت که اگر دولت به منابع نفتی فراوان مطابق دوره پس از برجام دسترسی داشت بودجه بدون نفت بر زبان هیچ کس نمی چرخید. تحریم باعث محدودیت های شدید در این حوزه شده است که دولت را به تلاش برای یافتن راه های جبران کسری بودجه سوق داده است و بر همین اساس بودجه بدون نفت مطرح شده است. بر این اساس اگر دولت به دنبال کاهش اعتیاد خود به نفت است یا اینکه در صدد است تا یارانه های انرژی را کاهش دهد، نه به خاطر بازگشت به مسیر منطق اقتصادی بلکه از سر اجبار است. تفاوت میان اجباری خواندن یا اقدامات اصلاحی دولت نیز برای معامله گران در بازارهای مختلف پیام های مشخصی در بردارد. در گزارش هفته گذشته با عنوان شبیه سازی بورس «منهای نفت» به برخی از این موارد و اثر آن بر بورس تهران پرداخته شده بود.

چهار دلیل برای افزایش تعداد عرضه های اولیه

اما آنچه باید بیش از همیشه در شرایط کنونی مورد توجه باشد تلاش برای رونق پایدار بورس است. اگر از فرصت موجود و نقدینگی بالایی که در بورس در حال گردش است، استفاده کافی نشود فرصت ارزنده ای هدر رفته است. در این خصوص شاید به جز انتقادهای روزهای اولی که برخی از معامله گران ناوارد بازار به عرضه های اولیه دارند اگر واقعا عرضه اولیه در قیمتی مناسب به بازار ارائه شود و مشکلی در شفافیت نداشته باشد، تقریبا همه به اثر مثبت عرضه های اولیه در توسعه و رونق بورس اعتقاد پیدا کرده اند. اگر سازمان بورس بنا بود با ساز همین گروه اندک که هیچ دیدی نسبت به متغیرهای اثرگذار بر سهام ندارند هماهنگ شود توسعه بورس از چند سال قبل متوقف می شد که فضای کنونی نیز ایجاد نمی شد.

در شرایط کنونی که بازار اصلاح رویه را در پیش گرفته است، ممکن است بار دیگر عده ای با تحلیل سطحی، عرضه های اولیه را عامل فشار بیشتر بر سهام بدانند اما این افراد از این موضوع غافل هستند که اگر مکان جدیدی در بازار سهام برای جذب نقدینگی که از سهام دیگر شرکت ها خارج می شود ایجاد نشود، احتمال خروج این نقدینگی از بازار افزایش می یابد در حالی که با ایجاد مقاصد جذاب سرمایه گذاری، این نقدینگی در بورس تهران به کار خود ادامه خواهد داد و همین شانس رونق پایدار سهام و در ادامه امکان کسب سود را افزایش می دهد.

عرضه های اولیه برای شرکت های خصوصی (مشابه آنچه روز چهارشنبه انجام شد) می تواند مکان مناسبی برای تامین مالی باشد تا این شرکت ها اگر در مسیر توسعه با سد بزرگی به نام اخذ تسهیلات از بانک برخورد کردند با عرضه بخشی از سهام و در عین حال نگه داشتن مدیریت شرکت، تامین مالی قابل توجهی را انجام دهند و مسیر توسعه را در پیش بگیرند. شاید یکی از آثار مثبت عرضه اولیه سهام از سوی بخش خصوصی همین باشد که امیدوار باشیم از طریق منابع ایجادشده طرح های توسعه در دستور کار قرار گیرد تا به این ترتیب علاوه بر نفعی که برای بخش خصوصی ایجاد می شود منافعی نصیب خریداران سهام شود و همچنین با افزایش تنوع موقعیت های سرمایه گذاری جذابیت بیشتری برای سرمایه گذاران در بازار ایجاد شود. بر این اساس این امید وجود دارد که بخش خصوصی از فرصت گرانبهایی که در بازار سهام کشورمان ایجاد شده است استفاده کافی را ببرد. البته اینکه منابع جذب شده از عرضه اولیه دوباره به طرح های توسعه اختصاص یابد نیز تنها به سیاست گذاری دولت وابسته است که چندان مطابق میل اتفاق نمی افتد.

عرضه اولیه سهام از سوی بخش دولتی، نیمه دولتی و نهادهای عمومی غیردولتی نیز می تواند با تامین منابع مالی، فواید بسیاری برای اقتصاد کشور و همچنین بورس تهران داشته باشد. در این زمینه، نخست باید به موضوع شفافیت اشاره کرد. عرضه اولیه سهام باعث می شود  شرکت ها حداقل این وظیفه را به خود ببینند که مرتبا صورت های مالی ارائه دهند. شفافیت موضوع بسیار مهمی برای اقتصاد کشور است که می تواند در مقابله با فساد که در شرایط کنونی اثرات آن در بخش های مختلف مشاهده می شود، موثر عمل کند. عرضه اولیه سهام از سوی نهادهای عمومی و دولتی که بیش از همه در مظان اتهام قرار دارند باعث می شود که نظارت بیشتری بر این بخش شود. این موضوع به معنای ریشه کن شدن فساد نیست بلکه اثر مفید آن، افزایش تعداد ناظران (سهامداران جدید) برعملکرد یک شرکت است.زمانی که در یک عرضه اولیه 878 هزار نفر شرکت می کنند به طور قطع نظارت به مراتب بهتری بر عملکرد شرکت انجام می شود. اگر حتی نیم درصد از تعداد افرادی که در عرضه اولیه شرکت می کنند در شرکت سهامدار بمانند و یک درصد از همین افراد نیز پیگیر وضعیت شرکت باشند به صورت قابل توجهی میزان نظارت افزایش می یابد و این موضوع مجال را بر فساد تنگ می کند.

نکته دیگر که در خصوص عرضه های اولیه نهادهای دولتی باید مطرح کرد اینکه در شرایط کنونی که خصوصی سازی به صورت مشخص شکست خورده و از نگاه اقتصاددانان ابتدا باید با آزادسازی بستری مناسب فراهم شود تا بتوانیم به خصوصی سازی برسیم حداقل کاری که می توان انجام داد انجام عرضه های اولیه بخشی از سهام شرکت های زیرمجموعه است. به این ترتیب منابعی تامین می شود و بنا نیست بار کسری بودجه دولت با طلب نقدینگی از سوی این نهادها شدیدتر شود. شفافیت باعث می شود که اگر فرصتی در شرکت وجود داشته باشد خریدار بالقوه که توانایی بهره گیری از پتانسیل های موجود را که در اسارت بخش های دولتی سرکوب شده است، دارد، پا پیش بگذارد.  اما مهم ترین موضوع همان فرصت تنوع هر چه بیشتر موقعیت های سرمایه گذاری با افزایش تعداد عرضه های اولیه است که می تواند به رونق پایدار بورس کمک کند. در این میان اخبار از این موضوع حکایت دارد که شرکت های بزرگ و کوچک بسیاری درصدد هستند که سهام خود را در بورس تهران عرضه کنند. هلدینگ فارس چند شرکت بزرگ پتروشیمی را در مالکیت خود دارد (پتروشیمی بندر امام یا پتروشیمی آریاساسول). در گروه تامین نیز به نظر سیاست بر عرضه حداکثری در بازار سهام گذاشته شده است. گروه دارویی تامین شرکت های خود را یکی پس از دیگری در فرابورس یا بورس عرضه می کند. فردا نیز «دتوزیع» از زیرمجموعه های دارویی تامین عرضه می شود. در مجمع تاپیکو که در ماه گذشته برگزار شد نیز به برنامه عرضه اولیه شرکت هایی مانند شیمی بافت، کاغذ حریر خوزستان، محصولات کاغذی لطیف و همچنین پتروشیمی مروارید و لاستیک یزد اشاره شده بود. در عرضه اولیه 150 میلیارد تومانی روز چهارشنبه 878 هزار نفر در معاملات شرکت کردند. فرصت ایجاد شده می تواند به راحتی هدر برود و در این میان هیچ راهی بهتر از تشدید عرضه های اولیه مشاهده نمی شود. میانگین ارزش معاملات بورس تهران از میانه شهریور تا پایان هفته گذشته 2 هزار میلیارد تومان بوده است در چنین شرایطی هیچ دلیلی برای تعلل در مسیر توسعه عرضه هرچه بیشتر بازار سهام کشورمان وجود ندارد.