آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۷۲۷
سیاست گذاری
۶

همتی راهبرد بانکی در تحریم ها را تشریح کرد: چهار عامل مهار بازار ارز

دنیای اقتصاد : رئیس کل بانک مرکزی ادعا کرد، بدون تلف کردن ذخایر ارزی نوسانات بازار فردوسی مدیریت شده است. به گفته عبدالناصر همتی، 4 عامل در مهار نوسان بازار نقش داشتند: «افزایش کنترل بر ریال و ممانعت از خروج سرمایه»،«توجه به نیروهای بازار»، «ایجاد ساختار انگیزشی برای برگشت ارز صادرکنندگان»و «حضور دائمی و هدفمند به عنوان بازارساز در بازار ارز». رئیس کل عنوان کرد: در شرایطی این راهکارها اتخاذ شدند که 3 پیشنهاد دیگر روی میز او بود: «افزایش نرخ سود سپرده های بانکی»، «جراحی نظام بانکی» و «جیره بندی نرخ ارز».

رئیس کل بانک مرکزی راهبردهای اصلی این بانک در مدیریت بازار ارز را معرفی کرد. به گفته عبدالناصر همتی، در سال 97 با توجه به وضعیت بازار ارز، 3 دسته پیشنهاد از سوی صاحب نظران ارائه شده بود که در قالب افزایش نرخ سود سپرده های بانکی، جراحی نظام بانکی و جیره بندی نرخ ارز پیگیری می شد؛ اما بانک مرکزی این راهکارها را موجب بروز مشکلات بیشتری می دید، از همین رو به افزایش کنترل بر ریال و ممانعت از خروج سرمایه، توجه به نیروهای بازار، ایجاد ساختار انگیزشی برای برگشت ارز صادرکنندگان و حضور دائمی و هدفمند به عنوان بازارساز روی آورد. راهبردی که از نظر همتی، بهترین راهی بود که این نهاد انتخاب کرد تا بدون تلف کردن ذخایر ارزی، بازار به ثبات برسد.

اهداف تحریم کننده

به گزارش روابط عمومی بانک مرکزی و «ایرنا»، عبدالناصر همتی در کنفرانس بین المللی اقتصاد جهانی و تحریم ها که در دانشگاه الزهرا برگزار شد، با بیان اینکه درک دشواری و در عین حال توفیق در مواجهه با تحریم ها در زمینه سیاست پولی و ارزی، هنگامی امکان پذیر است که تحلیل قابل قبولی از اهداف تحریم کننده یعنی آمریکا داشته باشیم، افزود: «آشکار و مبرهن است که در حالت کلی اعمال هر نوع تحریم چه از سوی نهادهای بین المللی باشد و چه از سوی دولتی خاص با هدف تحت فشار قرار دادن کشور مورد تحریم و وادار کردن آن به تغییر رویه صورت می گیرد و هدف آن تفنن نیست.»

همتی معتقد است که دشمن در تحریم ها، کاهش سرمایه گذاری و تضعیف رشد اقتصادی کشور، ساماندهی ناآرامی ها، جنگ رسانه ای گسترده، کاهش فروش نفت ایران و پرهزینه تر کردن مبادلات تجاری کشور با جهان خارج را دنبال می کند. از نظر رئیس کل بانک مرکزی، هدف اصلی تمام این اقدامات دشمن تحریک شدید انتظارات تورمی از یک طرف و تحمیل یک شوک منفی عرضه شدید به اقتصاد ایران از طرف دیگر بود؛ به عقیده همتی تحریم کننده درصدد بود تا اولا با شکل دادن حملات سفته بازانه در بازار دارایی ها به ویژه ارز و سپس قیمت کالاها و خدمات به ایجاد بی ثباتی شدید و ایجاد نارضایتی عمومی دامن بزند و ثانیا با کاهش تولید حقیقی و ایجاد رکود و بیکاری سبب تحلیل توان حقیقی اقتصاد و بازهم گسترش نارضایتی عمومی شود و حتی زمینه قحطی و آشوب های اجتماعی را فراهم کند.

رئیس کل بانک مرکزی افزود: «به نظر خیلی از تحلیلگران اگر این روند در تابستان سال گذشته ادامه پیدا می کرد به معنای غیرقابل مهار شدن اقتصاد و تورم بود و حتی صحبت هایی از ابر تورم و تورم های سه رقمی و چهار رقمی و نرخ ارز بالا در بازار مطرح می شد در عین حال عده ای تلاش ها را بی ثمر می دانستند و معتقد بودند ارز به 40 هزار تومان می رسد.»

گزینه های پیشنهادی به بانک مرکزی

رئیس کل بانک مرکزی در توصیف شرایط ابتدایی سال 1397 گفت: «در ابتدای سال گذشته با تشدید فشار بر نرخ ارز و شکل گیری حمله سفته بازانه گسترده به بازارها و به ویژه بازار ارز، مسوولان اقتصادی و سیاست گذاران با شرایطی روبه رو بودند که هرگونه خطای سیاست گذاری(که در شرایط عادی فقط مقداری هزینه دارد) سبب پیامدهای زیانباری برای اقتصاد کشور شود.»  همتی به 3 دسته راه حل پیشنهاد شده از سوی صاحب نظران در آن زمان اشاره کرد که به گفته او، اجرای هرکدام از آنها موجب ایجاد مشکلات جدیدی در وضعیت اقتصادی کشور می شد؛ این 3 دسته راه حل عبارت بودند از افزایش نرخ سود بانکی، محدود کردن شدید دستوری تجارت خارجی و جیره بندی ارزی و کنترل نرخ ارز در سطوح بسیار پایین تر از آنچه امروز وجود دارد و جراحی بزرگی در نظام بانکی شامل مواردی مانند تغییر ساختار بانک ها، اعمال محدودیت بر سپرده ها و به ویژه سپرده های بزرگ، کنترل وام دهی بانک ها و نوعی تخصیص تکلیفی تسهیلات بانکی.

رئیس کل بانک مرکزی در مورد پیشنهاد اول توضیح داد: «برخی از دوستان بر اساس انتظارات تورمی پیشنهاد افزایش نرخ سود بانکی را مطرح می کردند، درحالی که انتظارات تورمی به خاطر شوک تقاضا نبود، بلکه به دلیل شوک عرضه به وجود می آمد و آن شوک اجازه نمی داد وارد آن تصمیم شویم. در عین حال  ناترازی بد سیستم بانکی هم وجود داشت و این تصمیم ناترازی بانک را تشدید می کرد و بازار ارز نیز کنترل نمی شد.»

او ادامه داد: «گروه دوم بر مداخله و فشار شدید بانک مرکزی برای حفظ قیمت ارز در قیمت های پایین و محدودیت های خاص در تجارت خارجی تاکید داشتند که عملی نبود، زیرا صیانت از ذخایر بانک مرکزی مهم بود و نمی توانستیم اجازه دهیم سرمایه کشور نابود شود. در ابتدای تصدی ریاست بانک مرکزی هم اعلام کرده بودم که عرضه وسیع ارز با نرخ پایین تله وضع کنندگان تحریم است و نباید در این تله بیفتیم. بنابراین بلافاصله خارج شدیم و برنامه خود را طراحی کردیم.»

به گفته همتی، سومین گروه به جراحی و محدودیت ها در سیستم بانکی اشاره داشتند و معتقد بودند با رفع محدودیت هایی در سپرده ها و اقداماتی از این دست می توان مشکل را حل کرد و این درحالی بود که تصمیم افراطی در اصلاح نظام بانکی برای کشور مشکل آفرین بود. زمینه خوبی برای پیشبرد اهداف آمریکا بود و شرایط اجتماعی بدی را ایجاد می کرد.

راهبردهای انتخابی

همتی در بین مسیرهای پیشنهادی، راهبرد گزیده شده از سوی بانک مرکزی برای مقابله با تحریم ها را در 4 دسته بیان کرد؛ تقویت کنترل بر ریال و تراکنش های آن و جلوگیری از خروج سرمایه، توجه به عوامل بنیادی شکل دهنده نرخ ارز در بازار و پرهیز از بی توجهی به نیروهای بازار، بهره مند ساختن صادرکنندگان از منافع حاصل از درآمد ارزی آنها و پرهیز از دادن رانت حاصل از صادرات به عاملان اقتصادی غیر از صادرکننده، حضور دائمی و هدفمند بانک مرکزی در بازار ارز به عنوان بازارساز و اطمینان از تامین ارز برای تامین نیاز واردکنندگان مواد اولیه.

وی اولین اصل در آرام کردن شرایط را جلوگیری از خروج سرمایه دانست و گفت: «در گذشته نسبت به خروج سرمایه بی فکر بودیم و اصلا اهمیت اساسی نداشت؛ اما اکنون به طور جدی جلوی آن ایستادیم.» وی ادامه داد: «یکی از مواردی که دست گذاشتیم بحث خروج سرمایه و قانون مند کردن گردش ریال است که هنوز کامل نشده و بخشی از پولشویی ما در بخش ریالی اتفاق می افتد.»

رئیس بانک مرکزی به عوامل بنیادی شکل دهنده نرخ ارز و پرهیز از بی توجهی به نیروهای بازار اشاره کرد و گفت: «نمی توانیم نرخ ارز را بدون توجه به نیروی بازار و عوامل بنیادی در نظر بگیریم. البته در بانک مرکزی نرخ تعیین نمی کنیم، بلکه عرضه و تقاضا را تنظیم می کنیم؛ زیرا برای تعادل در بازار، تقاضا باید در حد عرضه باشد.»

وی با اشاره به اینکه برخی می گویند بانک مرکزی تقاضا را سرکوب کرده، ادامه داد: «ما تقاضای سفته بازانه و خروج سرمایه را سرکوب کردیم و تقاضای واقعی پاسخ داده شده است تا آنجا که در 6 ماه اول امسال 19 میلیارد دلار تامین ارزی برای واردات واسطه ای، مواد اولیه و کالاهای اساسی انجام شد.» از نظر رئیس کل بانک مرکزی، قضاوت منصفانه به این نتیجه می رسد که با توجه به محدودیت های سیاست گذار پولی و ارزی، راه حلی بهتر از آنچه در پیش گرفته شده، وجود نداشته است. همتی مدعی است که بانک مرکزی بدون از دست دادن ذخایر ارزی به کنترل نرخ ارز و ثبات بازار ارز دست یافته است. همتی تاکید کرد: «در شرایطی که قرار داشتیم بر مبنای یکسری اصول توانستیم بازار را کنترل کنیم و ثبات نسبی را به دست آوریم و جمهوری اسلامی استوار و محکم باقیمانده است. حتی خود ترامپ به یکی از رئیسان جمهوری کشورها گفته بود که گمان می کردیم اگر نفت و بانک تحریم شود ایران سقوط می کند؛ اما به این نتیجه رسیدم که جمهوری اسلامی به این شکل ساقط نمی شود و شما کمک کنید که به برجام برگردیم.»

نوید خروج از رکود تورمی

رئیس کل بانک مرکزی 3 هدف این بانک در شرایط فعلی را تقویت ارزش پول ملی، ثبات و تولید ملی عنوان کرده است. البته منظور همتی از تقویت ارزش پول ملی مشخص نیست فشار برای کاهش نرخ ارز است یا کاهش تورم. وی تاکید کرد: «برای رسیدن به این سه هدف، چهار مساله وجود دارد که شامل شوک منفی عرضه، شوک منفی تقاضا، ناترازی سیستم بانکی و تنگنای اعتباری است. شوک منفی عرضه و تورم به معنای رکود تورمی است.»

همتی معتقد است که حل معضل رکودتورمی در کشورهای توسعه یافته هم با موانعی روبه رو است و در کشورمان درشرایط کاهش شدید درآمدهای نفتی و کسری بودجه ناشی از آن به اضافه ناترازی بانکی و تنگنای اعتباری، اعمال سیاست های پولی و مالی برای خروج از شرایط رکود تورمی پیچیدگی های مربوط به خود را دارد؛ هرچند رئیس کل بانک مرکزی روند شاخص های کلان اقتصادی و ثبات ایجادشده در اقتصاد ایران را نویدی برای غلبه بر مشکلات تلقی کرده است.