آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۲۲۳۰۵
معارف
۸

توصیه های امام صادق (ع) برای زائران امام حسین (ع)

پیاده روی در مراسم اربعین یک توفیق عظیم و وصف ناپذیر است که برای بهره وری بیشتر از این سفر معنوی لازم است تا زائرین آدابی را رعایت کنند. توفیق رفتن به زیارت سید و سالار شهیدان در مراسم اربعین آن هم با پای پیاده، شامل عاشقان شوریده حالی می شود که با شیدایی خاص خود این سفر عشق را در می نوردند تا نهایتا کام تشنه خویش را با وصال به معشوق سیراب کنند. این سفر عشق را آدابی نورانی است که امام صادق(ع) در ضمن حدیثی که در کامل الزیارات باب48 آمده به 13 مورد ازآنها اشاره می فرماید که در ادامه می خوانیم:

1. رفتار نیکو با همراهان

«حسن الصحابه لمن یصحبک»؛‏ خوش رفتاری با همراهان.

توجه به ارزش های اخلاقی اسلام در سفر زیارتی، این مسافرت معنوی را بسیار شیرین و جاذبه دار می کند. یکی از این ارزش های اخلاقی که رعایت آن پسندیده است؛ رفتار نیکو با همراهان است. انسان باید به همسفر خویش به دید زائر امام نگاه کند و نهایت احترام، ادب، مهربانی، خوش خلقی و تواضع را داشته باشد و اگر احیانا در طول سفر بر اثر محدودیت امکانات، ازدحام جمعیت، خستگی راه یا بیماری، با بدخلقی او مواجه شد، با سعه صدر و مدارا آن را مدیریت کند.

2. کم گویی

«قله الکلام إلا بخیر»؛ کم گویی، جز به نیکی.

پرحرفی و بیش از حد صحبت کردن، خصوصا در مکان هایی که در طول سفر برای استراحت عمومی تعبیه شده، علاوه بر آنکه موجب اذیت اطرافیان می شود آفتی است که ناخودآگاه انسان را در ورطه هلاکت و سقوط می افکند و باعث می شود انسان به گناهانی مانند دروغ، غیبت، تهمت، سخن چینی و... مبتلا شود، لذا شایسته است که به مقدار ضرورت سخن گفته شود تا از مفاسد پرحرفی در امان بود.

3. فراوان به یاد خدا بودن

«کثره ذکر الله»؛ بسیاری یاد خدا.

در اسلام برای عباداتی مانند نماز، روزه، حج و... محدودیت های زمانی، مکانی، کمی و کیفی وجود دارد و تنها ذکر خداست که نه تنها محدودیت ندارد بلکه توصیه به کثرت آن نیز شده است: «یا ایها الذین آمنوا اذکروا الله ذکرا کثیرا؛ ای کسانی که ایمان آورده اید ذکر حق و یاد خدا (به دل و زبان) بسیار کنید». بر همین اساس توصیه می شود برای آمادگی پیدا کردن حضور در پیشگاه معصوم و کسب حال معنوی، ذکر و یاد خدا را داشته باشیم که آثار سازنده روحی و اخلاقی فراوانی به جای می گذارد و زائرین به راحتی می توانند با برنامه ریزی مشخص و همراه داشتن یک صلوات شمار ساده، اذکار فراوانی را در این سفر معنوی انجام دهند.

4. پاکیزگی لباس

«نظافه الثیاب»؛ پاکیزگی لباس.

از آنجا که حالت روحی و جسمی و ظاهر و باطن در یکدیگر تاثیر متقابل دارند، حضرت نکته ای را در مورد وضعیت ظاهری مبنی بر پاکیزگی لباس زائر تذکر می دهند که لباس تمیز و وضع ظاهری زائر در پدید آمدن حال مناسب روحی و ایجاد نشاط معنوی تاثیرگذار است. به علاوه، بخشی از حرمت گذاری به شخصیتی که به دیدارش می رویم، در آراستگی ظاهر و مرتب بودن لباس جلوه می کند، بر همین اساس به پاکیزگی لباس توصیه شده است.

5. غسل پیش از آمدن به مرقد امام حسین(ع)

«الغسل قبل ان تاتی الحائر»؛ غسل قبل از آنکه وارد حائر شوی.

طهارت روحی، شرط ارتباط با پاکدلان و پاک جانان و حضور در اماکن مقدس است، لذا یکی از آداب این سفر، که قبل از ورود به حرم توصیه می شود، غسل زیارت است. شخصی از امام صادق(ع) سوال کرد منظور از آیه: «خذوا زینتکم عند کل مسجد؛ زیورهای خود را در مقام هر عبادت به خود برگیرید»، چیست؟ حضرت فرمودند: «الغسل‏ عند لقاء کل‏ إمام‏»؛ مراد غسل کردن هنگام ملاقات امام است.

زائر به برکت این غسل، کسب طهارت، معنویت و نورانیت می کند، شاهد بر این مطلب دعایی است که امام صادق(ع) هنگام غسل زیارت توصیه فرموده اند: «بسم الله و بالله اللهم اجعله لی نورا و طهورا و حرزا و شفاء من کل داء و آفه و عاهه اللهم‏ طهر به‏ قلبی‏ و اشرح‏ به‏ صدری‏ و سهل‏ به‏ امری؛ به نام خدا و به کمک خدا، خدایا آن را قرار ده روشنی و پاک کننده و نگه دارنده و شفای از هر درد و بیماری و آفت و آسیب، خدایا دلم را با آن پاک کن و سینه ام را بگشای و کارم را با آن آسان گردان».

6. بسیار نماز خواندن

«کثره الصلاه»؛ بسیار نمازگزاردن.

نماز از عالی ترین نمونه های معنوی پیوند با خدا و برترین جلوه های ذکر خدا است و امام حسین(ع) از اقامه کنندگان نماز است، همچنانکه در زیارت نامه ایشان آمده است: «اشهد انک‏ قد اقمت‏ الصلاه و آتیت الزکاه؛ گواهی می دهم که تو برپادارنده نماز و دهنده زکات هستی»، نماز در حادثه عاشورا جلوه خاصی داشت، از نمازهای سید الشهداء (ع) و اصحابش در شب عاشورا، از نماز اول وقت حضرت در ظهر عاشورا، گرفته تا نمازهای شب حضرت زینب (س) در حالت اسارت و...

لذا یکی از شاخصه های شیعه واقعی و عاشق امام حسین(ع) اهمیت به نماز است و بر همین اساس نباید از نماز اول وقت و نوافل شب در سحرگاهان غافل ماند.

7. صلوات فرستادن

«الصلاه علی محمد و آل محمد»؛ صلوات فرستادن بر محمد (ص) و خاندانش.

صلوات فرستادن، ذکر بسیار مبارک و با عظمتی است که بر زبان آوردن آن در همه احوال و زمان ها دارای ثواب است و در این سفر که زائرین برای زنده نگه داشتن نام اهل بیت علیهم السلام، گام بر می دارند، زیبنده است که مترنم به این ذکر باشند.

8. با وقار بودن

«التوقیر لاخذ ما لیس لک‏»؛ با وقار بودن در صرف نظر از دریافت آنچه متعلق به انسان نیست.

وقار که بیانگر یک نوع آرامش ظاهری، سنگینی و متانت شخصیت است، به انسان این امکان را می دهد که از کارهای سبک، شوخی های نامناسب و کارهای زننده که مناسب شان یک مسلمان نیست برحذر باشد و شان یک زائر را کاملا رعایت کند.

9. پرهیز از نگاه به حرام

«یلزمک ان تغض بصرک‏»؛ لازم است که چشمانت را بپوشانی.

زائری که قرار است چشمش به جمال مرقد مطهر حسین بن علی(ع) روشن شود، باید در طول سفر مراقب چشمان خویش باشد تا مبادا به حرام بیفتد که مراقبت نکردن از نگاه حرام، آن حال خوش معنوی را از زائر خواهد گرفت.

10. کمک به نیازمندان در سفر

«یلزمک ان تعود إلی اهل الحاجه من إخوانک إذا رایت منقطعا و المواساه»؛ لازم است که مراقب همراهان حاجتمند بوده و با آنان همراهی کنی.

در مراسم پیاده روی اربعین که خیل مشتاقان حضور دارند و خدام زائر الحسین(ع) بدون منت و با افتخار کارگشایی دارند، چه زیباست که زائرین نیز در این امر عظیم سهیم باشد و مراقب بزرگ ترها، مسن ترها و افرد محتاج به کمک باشند و از آنان دستگیری کنند، که سیدالشهداء(ع) در این زمینه فرمودند: «و من نفس کربه مومن فرج‏ الله‏ عنه‏ کرب‏ الدنیا؛ هر کس اندوهی را از دل یکی از اهل ایمان بزداید، خداوند متعال غصه های دنیا و آخرت او را از میان بر می دارد. [مشکلاتش را حل خواهد کرد]».

11.تقیه

«و یلزمک التقیه التی قوام دینک بها»؛ و بر تو لازم است تقیه ای که موجب قوام دینت است را رعایت کنی.

علیرغم تلاش دشمن بر تفرقه و جدایی بین امت اسلامی، حفظ وحدت و انسجام از توصیه های دیگر حضرت است، بر همین اساس باید از هر نوع کاری که به این وحدت آسیب می زند، مانند مطرح کردن اختلافات مذهبی، توهین به بزرگان یکدیگر و القاء شبهات و... به شدت خودداری شود.

12. ترک گناهان

«الورع عما نهیت عنه‏»؛ و از آنچه نهی شده ای، پارسایی بورزی.

طبق آیه قرآن کریم سه دسته هستند که ناظر اعمال انسان هستند: «و قل اعملوا فسیری الله عملکم و رسوله و المومنون؛ و بگو که هر گونه عمل کنید خدا آن عمل را می ‏بیند و هم رسول و مومنان بر آن آگاه می ‏شوند»، در واقع علاوه بر حق تعالی و رسول مکرم اسلام (ص)، مومنین نیز ناظر افعال انسان هستند و اهل بیت (ع) مصداق بارز آن است. امام صادق(ع) در تفسیر این آیه شریفه و بیان مصداق مومنون می فرمایند: «هم الائمه؛ مراد از مومنون، ائمه (ع) هستند». بنابراین ادب حضور اقتضاء می کند زائر کاملا مراقب اعمال و رفتار خود باشد و بداند در هر قدمی که بر می دارد و هر کلامی که می گوید، امام حسین(ع) و سایر ائمه (ع) او را می بینند.

13. ترک مجادله

«و الخصومه و کثره الایمان و الجدال الذی فیه الایمان؛ و نیز [پرهیز کنی] از بگو مگو کردن و سوگند فراوان و کشمکش هایی که در آن، سوگند یاد می شود».

بنابراین شایسته است که زائر این آداب را رعایت کند تا مستحق بازگشت با آمرزیدگی و رحمت و خشنودی خدا شود.