آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۹۶۰۹
اجتماعی
۱۰

«رسالت» الگوپذیری جامعه از سلبریتی ها را بررسی می کند؛ الگوهای کلیشه ای

مسعود شجاعی نسب

  گروه اجتماعی- تصورش سخت است، اینکه افراد جامعه به سادگی هرچه تمام، ارزش ها و هنجارهای ساده و کوتاه مدت سلبریتی ها را الگوی زندگی و رفتارشان قرار می دهند از این رو می توان تاکید کرد که آنان الگوی جامعه اند و نسل جوان از روی دستشان کپی برداری می کنند، این موضوع وقتی نگران کننده می شود که به واسطه برخی اطوارها، رفتارها و کنش های آنان، بسیاری از مرزهای اجتماعی و اخلاقی ما مخدوش می شود. 

مخاطبان، افراد معروف و اصطلاحا سلبریتی ها را فقط در فیلم و سریال ها دنبال نمی کنند بلکه با این افراد در صفحات مجازیشان مانند اینستاگرام یا توئیتر همراهند و گاها رفتارهایی که برخی از شخصیت های مشهور از خود به نمایش می گذارند با ارزش های رایج نظام اجتماعی ما متفاوت است، حال آنکه سلبریتی ها باید آگاه به ارزش های اجتماعی باشند و بدانند چشم طرفدارانشان به آنان دوخته شده و هرحرکتی که انجام دهند در سطح گسترده تقلید خواهد شد. 

شاید در یک یا دو دهه قبل سخن از سبک زندگی لاکچری نبود و هر خانواده ای براساس توان و وضع درآمدی خویش، نوعی از زندگی را برمی گزید اما امروزه و بعد از گسترش و توسعه وسایل ارتباط جمعی، همه دوست دارند مدل سلبریتی ها، لاکچری باشند و تکه کلام های خاصی را به کار ببرند و یا در هر موردی اظهارنظر کنند حتی اگر درباره موضوعی خاص، مطلع نبوده و بر روی آن اشراف نداشته باشند البته حساب سلبریتی های اصیل جداست. 

کامل دلپسند از جمله جامعه شناسائی است که تاکید می کند: «تقسیم بندی چندگانه ای درباره سلبریتی ها دارم. سلبریتی هایی که اصیل و بازیگران توانمندی هستند. سلبریتی بودن ناشی از توان و اقتداری هست که می تواند هنجارفرستی باشد. سلبریتی بودن می تواند ارزش به جامعه تزریق کند و فرهنگ های رایج در جامعه را تغییر بدهد. بسیاری از سیاسیون باسابقه، فالورهای کمتری نسبت به یک سلبریتی در اینستاگرام دارند. اگر این سلبریتی خانم باشد ممکن است بیشتر از 8 یا 9 میلیون فالور داشته باشد. لذا سلبریتی ها با هر عمل و کنش خود می توانند هنجارفرستی کنند. قاعده این موضوع این است که سلبریتی ها آگاه به ارزش های اجتماعی باشند. سلبریتی ها نباید خودشان را پیامبران اجتماعی بدانند. آنها مثل تمامی افراد زندگی عادی دارند ولی فرصت نشان دادن زندگی عادی خودشان را دارند. سلبریتی هنجارفرست کسی است که می داند رفتارش مختص به خودش نیست، بلکه مختص تمامی مخاطبانی است که او را دنبال می کنند.»

معمولا اغلب سلبریتی هایی که در فضای مجازی دنبال می شوند، تصور نمی کنند رفتارهای آنان تنها مختص به خودشان نیست، حداقل بعضی از سلبریتی ها با رفتارهایی که بروز می دهند، خودشان را سوژه عکاسان می کنند و با انتشار تصاویری گاها حواشی زیادی در سطح جامعه ایجاد می کنند. البته در اینجا ذکر این نکته ضروری به نظر می رسد که صدا و سیما به پدیده بزرگ سازی سلبریتی ها دامن زده و به نوعی آنان را به عنوان الگوی جامعه معرفی کرده اند. به عنوان مثال در برنامه های مختلف تلویزیون از سلبریتی ها دعوت می کنند تا در زمینه مسائل اجتماعی، سیاسی و اقتصادی که هیچ تخصصی در آن ندارند صحبت کنند. 

ترویج موضوعاتی که با ارزش های جامعه سازگار نیست

از سوی دیگر بازیگران، فوتبالیست ها و دیگر انسان های معروف که همواره در مقابل چشمان عموم مردم قرار دارند باید متوجه باشند که تمام حرکات و رفتار آنان زیر ذره بین دقیق و هوشیار مردم و به خصوص جوانان است و افراد جامعه به راحتی از آنان الگو می گیرند. بیشتر جوانان جامعه ما، به خوب و بد رفتارهای انسان های معروف نگاه نمی کنند بلکه به شهرت آن افراد توجه می کنند و با خیال اینکه چون آنها افراد معروفی هستند، حتما رفتار و اخلاقشان نیز درست است، از این رو به راحتی الگو می گیرند.

نکته دردآور آنجاست که برخی افراد معروف و به تعبیری سلبریتی ها می توانند موضوعی که با ارزش های جامعه ما همخوانی ندارد را در جامعه عادی کنند و حتی موضوعاتی که با فرهنگ و ارزش های ما سازگاری دارد. انسان های سرشناس، نه تنها در مقابل دوربین و چشمان مردم مورد توجه و دقت هستند بلکه زندگی شخصی آنان نیز می تواند دیگران را تحت تاثیر قرار دهد، چراکه خیلی از جوانان علاقه دارند تا از جزئیات زندگی افراد معروف باخبر شوند.

شاید بهتر بود، مسئولان فرهنگی و آنان که متولی این حوزه اند، شخصیت هایی را به جامعه معرفی می کردند که قابلیت الگوپذیری را دارند، به عنوان مثال انسان های بزرگ و تاریخ ساز و شخصیت هایی که در حوزه ادبیات، فرهنگ، سیاست و اقتصاد برجسته اند و خصیصه های نیک رفتاری دارند و اما فارغ از رفتارهای آنان، گاهی گفتارها و عملکردهای سیاسی شان منجر به بروز مشکلاتی برای افراد جامعه می شود، از مصادیق بارز آن، انتخابات است.

 هشتگ «من پشیمانم»

مدتی قبل در شرایطی که جناح های سیاسی و افراد جامعه به این نتیجه رسیده بودند که نباید به پیروی از سلبریتی ها به رئیس دولت تدبیر و امید رای می دادند، ناگهان چند تن از سلبریتی ها هشتگ «من پشیمانم»  را راه انداختند، حال آنکه این نسخه خودشان بود و در ایام قبل از انتخابات مدام به این مسئله اصرار داشتند که باید به کاندیدای موردنظرشان رای داد، آیا بهتر نیست سلبریتی ها این مقبولیت عمومی را به نحوی مورد استفاده قرار دهند که منفعتی ملی را به دنبال داشته باشد؟آیا بهتر نیست آنان به عنوان الگوهای جامعه به جای اظهارنظر در هر حوزه ای و ارائه راهکار در همه بخش ها و درس دادن به مردم عادی، به دنبال اصلاح رفتارهای اجتماعی باشند و در حیطه مسائل حساس که سرنوشت همه مردم در آن دخیل است، دخالت نکنند؟ بنابراین هنرمندان و سایر افرادی که از شهرتی نسبی در میان جامعه برخوردارند، ابزاری هستند که می توانند کسب قدرت را برای قدرت طلبان تسهیل نمایند برهمین اساس کاوه صادقی از جمله جامعه شناسانی است که به این مسئله واکنش نشان می دهد. او به «رسالت» می گوید: 

ما خودمان بریدیم و خودمان دوختیم و اجازه دادیم برخی سلبریتی ها در هر حوزه ای دخالت کرده واظهارنظر کنند. این نقشی بود که خودمان به آنان دادیم و حالا خیلی طبیعی است که به الگوی جامعه تبدیل شوند. بالاخره نوجوان و جوان ما دنبال الگو می گردند اما سرش را که می چرخانند با دم دستی ترین الگو روبه روش می شوند، ما اجازه ندادیم شخصیت های موثر دیده شوند، ما به آنها تریبون نداده ایم. نگذاشته ایم مردم آنها را ببینند بنابراین برخی سلبریتی ها از آب گل آلود ماهی می گیرند و در هر حوزه ای اظهار نظر کرده و سبک زندگی شان را به نمایش می گذارند. 

تبلیغ مصرف گرایی و تجمل

او تاکید می کند: ما بارها شاهد بوده ایم که برخی سلبریتی ها از طریق فضای مجازی به تبلیغ یک کالای خاص پرداخته اند و اساسا سبک زندگی مصرف گرایانه و پرتجمل را تبلیغ می کنند. به عنوان مثال وقتی یک سلبریتی عکسی با آرایش و لباسی خاص را در صفحه اینستاگرام خود به نمایش می گذارد، دیگران ترغیب می شوند که بدانند کدام مزون لباسش را طراحی کرده، کدام سالن زیبایی، طراحی گریمش را انجام داده، در کدام آتلیه عکس گرفته و کیف و کفش و سایر لوازمش را از کجا تهیه کرده است. این انگیزه کافی را برای نزدیک شدن صاحبان این مشاغل به جهان سلبریتی ها تامین می کند و بالطبع سلبریتی ها هم از عواید مالی این تبلیغات استقبال می کنند و هم از تجمل چندساعتی خاص و خوش ترکیب بودن. 

این جامعه شناس تاکید می کند: در حوزه مسائل سیاسی و اجتماعی هم ماجرا به همین صورت است، شک نکنید برخی سلبریتی ها عروسک خیمه شب بازی اند و از سوی کسانی که در قدرت اند به تبلیغ برای یک کاندیدای خاص روی می آورند و در واقع تحت سیطره و نفوذ قدرت طلبان هستند و شاید بتوان این مسئله را مورد تاکید قرار داد که مرجعیت آنان توسط منابع قدرت داده شده و به همین دلیل است که می گویم ما خودمان به آنها اجازه دادیم سلبریتی ها الگوی جامعه باشند، منظور از ما همان کسانی اند که در قدرت بوده و هرازگاهی از ظرفیت آنان برای منافع خود استفاده می کنند.