آرشیو پنج‌شنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۴۰
صفحه اول
۱
حرف اول

چرا فساد؟

علی ظفرزاده

معمولا موضوع جلسه ها و دورهمی های رجال شاغل و بازنشسته، نقل اخبار است و در انتها آهی و افسوسی که فساد گسترده شده و برای مستندسازی مصداقی از آنچه در صداوسیما و رسانه ها اعم از مجازی و غیرمجازی ذکر و درج شده است، بیان می شود و طوری وانمود می شود که گویا در سیستم اجرائی کشور، هیچ پاکدست و پاک نفسی وجود ندارد و انگشت اشاره هم دیگری را نشانه می رود. در جلسه ای، میان سالی از جمع پرسید اگر چنین است، این کشور پهناور را با این همه مشکلات ریز و درشت چه کسی اداره می کند؟ نقش شما در این وضعیت کجا دیده می شود؛ مگر نه اینکه هرکدام از شما رجالی بودید یا هستید و حال هرچه هست، محصول عملکرد همگان است در همه سطوح. فساد، کم کاری و بی کاری هست و نمی توان آن را انکار کرد؛ اما دامن زدن و بزرگ نمایی فساد، ناامیدکردن مردم به ویژه جوانان بوده و نتیجه ترسیم چنین تصویری از مملکت در محافل خصوصی و عمومی، یاس، دلسردی و سرخوردن از آینده و فرداهای بهتر است و همین دلیل باعث می شود اولویت جوانان تحصیل کرده خروج از کشور شده و مشارکت نکردن در پروژه های اجتماعی و اقتصادی و سوء ظن به همه از صدر تا ذیل.

در این بین، فضاسازی صداوسیما نقش بسزایی در تمامیت نمایی فساد دارد؛ به خصوص آنکه دولت را نشانه رفته است و یک سویه بر طبل اخبار ریز و درشت درست و نادرست می کوبد تا ثابت کند این دولت است که در بانک ها و اداراتش فساد عمومی فراگیر شده و قس علیهذا؛ اما مردم هم از این پروپاگاندا، نتیجه گیری، تصور و برداشت خود را می کنند که این همه فساد حتما با اغماض و اشتراک همه مسئولان است، وگرنه با این همه دستگاه های عریض و طویل بازرسی و نظارت اعم از دولتی و قضائی و این همه دوربین، ذره بین و... چگونه می توان این همه زمین، ساختمان، ارز و ریال، دکل و درهم و دینار جابه جا کرد؟

برخی هم از هیاهوی فساد، برداشت و تفسیر سیاسی، مقطعی و موردی می کنند که چرا موردی از فساد در حوزه های دیگر به نمایش درنمی آید؟ اگر فساد این قدر فراگیر شده و نمونه های آن را می توان در همه جا یافت، مگر می شود در جاهایی باشد و در برخی جاها نباشد؟ 

بنابراین افکار عمومی نیاز به اقناع دارد و باید صادقانه و روراست با مردم مواجه شد و به مطالباتشان پاسخ بجا، شایسته، منطقی و عملکردی داد.  چه اشکال دارد نهادهای علمی مستقل به نظرسنجی بپردازند و مولفه های مهم از قبیل فساد فراگیر و زمینه های به وجودآمدن و تداوم آن را شناسایی و منشا ساختاری و عوامل انسانی موثر در انحراف ها را مشخص کرده و برای اصلاح ساختار ها اقدام همه جانبه و در همه ارکان را هم زمان آغاز کنند و برخورد با عوامل فساد را در دستور کار قوای سه گانه و نهادهای حاکمیتی قرار دهند. مبارزه با ناهنجاری های گسترده، آگاهی و حمایت اجتماعی را می طلبد و هیچ نهادی به تنهایی قادر به اصلاح و مرمت ناهنجاری های عمومی نیست؛ ضمن اینکه عموما معتقدند فساد مدیریتی و ساختاری به مراتب بیشتر از فساد فردی و گروهی است.  سیستم ناکارآمد، فرسوده، گسترده، سنتی و دارای نشتی و نقایص امکان دخل و تصرف را بیشتر فراهم می کند تا یک سیستم مدرن و مجهز به تکنولوژی روز و قوانین روزآمد. بنابراین تجربه سال های دراز نشان داده است مدیریت غیرعلمی، انحراف ها را در سیستم پایدار کرده و گزینش کارمند، مدیر و کارگزار به سبک سطحی و صرفا نظر به ظواهر کفایت کارگزار شایسته نیست و سطح سواد، آموزش، تخصص، تعهد و توجه به عوامل روانی، شخصیتی، تربیتی و زیستی افراد نیز در عملکرد کارگزاران اداره کشور موثر است. باید اذعان کرد که نفس مبارزه برای اصلاح امور شایان تقدیر، تحسین و تشویق است؛ اما شیوه و چگونگی برخورد با فساد و اصلاح سیستم اداره کشور، فارغ از خط و ربط و جناح و نهاد و دولت و غیردولت، باید از سوی کارشناسان و خبرگان اقتصادی، اجتماعی، مدیریتی و امنیتی و استادان علوم اجتماعی، با در نظر داشتن آثار و پیامدهای هر نوع اقدام و جرح و تعدیلی سنجیده شده و سپس به مرحله اجرا درآید تا در جامعه چنین استنباط نشود که کشتی کشور در منجلاب فساد غرق است و امیدی به نجات نیست! که این خود مصداق ایجاد ناامنی روانی و ناامیدی اجتماعی است.