آرشیو پنج‌شنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۴۰
جهان
۷

گزارش موسسه واشنگتن از ضعف های سیستم یکپارچه دفاع هوایی ریاض

شکاف در آسمان عربستان

عربستان به تنهایی از تجهیزات کافی برای مقابله با حملات هوایی سود می برد و تجهیزات نظامی که واشنگتن در اختیار این کشور قرار داده، برای اطمینان بیشتر و واکنش سریع تر است. ریاض حتی برای مقابله با این حملات اقدام به ایجاد شبکه دفاع مشترک با متحدان خود در حاشیه خلیج فارس کرده است؛ پس چرا با وجود این تجهیزات و کمک های قابل توجه، به تازگی مهم ترین تاسیسات نفتی عربستان به سادگی هدف قرار گرفت. به گزارش موسسه واشنگتن، واقعیت این است که ناکامی عربستان در رهگیری حملات اخیر به تاسیسات نفتی آرامکو امر عجیبی نیست. گستره قرارگیری سیستم دفاعی عربستان بسیار پهناور است و سامانه های آن به خوبی با هم هماهنگ نیستند و نمی توانند در شرایط جنگی به درستی عمل کنند. این ضعف به معنی آن نیست که موشک های کروز و پهپادها هر زمان بخواهند می توانند عملیات موفقیت آمیزی در عربستان انجام دهند؛ اما این حملات، کمک های عملی دفاعی از خارج از خاک عربستان را ضروری تر می کند تا از این طریق هزینه ها برای همسایگانش افزایش یابد.

سیستم دفاع هوایی عربستان

یک سیستم یکپارچه پدافند هوایی را مانند آنچه عربستان سعودی در اختیار دارد، می توان به بدن انسان تشبیه کرد. بخش نظارت هوایی این سیستم مانند چشم و گوش انسان عمل می کند. سیستم مدیریت نبرد سیستم مغزی و عصبی است که اطلاعات را تجزیه و تحلیل کرده و در نهایت با تصمیم گیری، وظایف هر بخش بدن را تعریف می کند. سیستم های کنترل تسلیحات و رهگیری (موشک های زمین به هوا، اسلحه و واحدهای جنگ الکترونیکی) هم در واقع عضلات و اندام هایی هستند که عملیات را انجام می دهند. هیچ سیستم یکپارچه پدافند هوایی قادر نخواهد بود عملیاتی تاثیرگذار و موفق داشته باشد، مگر اینکه تمام اجزا هماهنگ باشند و رسیدن به هماهنگی نیز مستلزم تمرینات منظم است.

عربستان از دهه 70 میلادی سرمایه گذاری زیادی برای به کار گیری و استقرار این گونه سیستم های دفاعی در کشور خود انجام داده است؛ اما این واقعیت انکار ناپذیر را نباید فراموش کرد که حتی مجهزترین و به روزترین سیستم دفاع یکپارچه هوایی نیز قادر نخواهد بود تمام حملات از سوی هر تهدیدی را خنثی کند، به ویژه آنکه رادارها و سیستم های رهگیری عربستان فقط بخش های استراتژیک این کشور را تحت پوشش خود دارند. اولویت بندی تهدیدها در کشوری به گستردگی عربستان با مناطق فراوان بیابانی و خالی از سکنه، وجود اهداف استراتژیک با فاصله بسیار زیاد و تهدیدهای همیشگی از سوی رقبای بالقوه منطقه ای، امری حیاتی محسوب می شود. عربستان از نظر تاریخی همواره با چهار نوع تهدید در فضای هوایی خود روبه رو بوده و این تهدیدها باعث شده است رهبران این کشور سیستم یکپارچه پدافند هوایی را ایجاد کنند:

حملات هوایی: در جریان جنگ ایران و عراق، ایران حملات هوایی و موشکی به عربستان ترتیب داد و این اقدام باعث شد توجه رهبران عربستان به مناطق شمال شرق کشور خود بیشتر جلب شود. در سال 1984 هواپیماهای رهگیر عربستان دو جنگنده را بر فراز منطقه «خط فهد» (منطقه هوایی رهگیری شده در شرق عربستان) منهدم کردند.

شلیک موشک های اسکاد از عراق: حکومت عراق در زمان صدام حسین و در جریان جنگ اول خلیج فارس در سال 1991، 41 موشک اسکاد را به سمت عربستان شلیک کرد و این موضوع باعث شد رهبران عربستان به فکر ایجاد سیستمی دفاعی بیفتند که قادر باشد با موشک های بالستیک که قابلیت پرواز در ارتفاع بالا را دارند، مقابله کند.

حمله حوثی ها از یمن: وقوع جنگ یمن در سال های اخیر باعث شده تمرکز بسیاری از سیستم های دفاع هوایی عربستان متوجه جنوب و جنوب غرب این کشور شود. براساس آماری که عربستان منتشر کرده، حوثی ها از مارس 2015 تا آگوست 2019، هزارو 204  پهپاد و همچنین هزارو 207 موشک دوربرد به خاک عربستان شلیک کرده اند. برخی از این حملات که با موشک های بالستیک دوربرد انجام شده، به ریاض رسیده اند. همچنین چهاردهم می 2019 ایستگاه های پمپاژ نفت عربستان از سوی دو پهپاد دوربرد که از عراق پرتاب شده بودند، هدف قرار گرفتند. تفاوت این تهدید با حملات قبلی این بود که این حمله از ارتفاع کم و به هدف جدیدی صورت گرفته بود.

نقاط ضعف شناخته شده

فهرست این تهدیدها، نقاط ضعف عربستان را نمایان می کند. حمله 14 سپتامبر به تاسیسات نفتی آرامکو  زمانی انجام شد که تمرکز سیستم دفاع موشکی عربستان متوجه جای دیگری بود. در نتیجه حمله ترکیبی با استفاده از پهپادها و موشک های کروز به راحتی از شمال و نزدیکی مرز عراق و کویت انجام شد. این منطقه یکی از نقاط کور سیستم دفاع هوایی عربستان است. در زمان حمله، جهت سیستم های دفاع موشکی عربستان که قابلیت پوشش 360 درجه ای ندارند، به سوی شرق این کشور بود؛ بنابراین چنین حمله ای با استفاده از نقطه ضعف سیستم دفاع یکپارچه موشکی عربستان در شناسایی تجهیزات و تسلیحات نظامی در ارتفاع پایین و نیز محدودیت های فیزیکی مانند انحنای کره زمین انجام شد. این در حالی است که کشورهای منطقه مدتی طولانی است که بر سیستم دفاع هوایی عربستان نظارت می کنند و به نظر می رسد به تمام نقاط ضعف این سیستم آگاهی دارند. احتمال داده می شود که حمله 14 می هم با هدف آزمایش نقاط ضعف دفاع هوایی عربستان و امکان عبور از این سیستم انجام شده باشد. در این میان مشکل دیگر عربستان این است که نمی تواند به درستی به اطلاعات و احتمالاتی که در شبکه های اجتماعی و گزارش های محلی درباره وقوع حمله منتشر می شود، واکنش نشان دهد. یک شبکه اطلاعاتی و امنیتی که بر سیستم های دفاعی هوایی نظارت دارد، نباید صرفا به اطلاعات راداری و تکنولوژی مرتبط با آن اکتفا کند. صدام حسین در این زمینه می تواند نمونه خوبی باشد؛ او شبکه ای از ناظران بصری و ایستگاه های صوتی ایجاد کرده بود تا صدای موشک های کروز را که وارد خاک عراق می شوند، فوری اعلام کنند. سیستم دفاع یکپارچه هوایی عربستان در این مورد هنوز کاستی های زیادی دارد و نمی تواند به سرعت از اطلاعات موجود استفاده و خود را فورا برای مقابله با تهدید آماده کند. علاوه بر این با توجه به در جریان بودن جنگ یمن در جنوب عربستان، عمده توجه سیستم های دفاع هوایی عربستان متوجه مناطق جنوب این کشور است و ناهماهنگی ها در شمال عربستان می تواند باز هم مورد استفاده تهدیدهای خارجی قرار بگیرد. یک نقطه ضعف دیگر هم به قدیمی بودن برخی تجهیزات رهگیری و موشکی عربستان مربوط می شود؛ بنابراین حتی اگر وقوع حمله به سرعت اطلاع داده می شد، متوقف کردن این حمله با اسلحه های ضدهوایی و قدیمی و موشک های کوتاه برد زمین به هوای شاهین که در اصل برای مقابله با جنگنده ها و اهداف کوچک تر با ارتفاع پروازی کمتر مانند پهپاد و موشک های کروز طراحی شده، دچار چالش های فراوانی می شد. استفاده از این تجهیزات در مناطق مسکونی می تواند ریسک توقف حملات را بالا ببرد و کوچک ترین اشتباهی می تواند به بروز فاجعه انسانی منجر شود.