آرشیو شنبه ۲۰ مهر ۱۳۹۸، شماره ۵۵۰۱
فرهنگ
۹
یادداشت

حافظ راز جاودانگی

دکتر علی مظاهری

جز دل من کز ازل تا به ابد عاشق رفت جاودان کس نشنیدیم که در کار بماند

حافظ اوج سرآمد کلان روایتی است که از پی چند سده تکوین و کمال جویی سرانجام در دیوان خواجه به تجلی دم زد و کمالات زبانی و معنایی اش را بر جهان مان تاباند.

 کمتر شاعر و شعری ست که تذکره ها یادش کرده اند و در دیوان خواجه از آن، رنگی، عطری و پرتویی نتراویده و ندمیده و ندرخشیده باشد؛ حافظ جامع سخن پارسی است، چکیده شعر و شعور و فرهنگ ما ایرانیان.

بنا به کاوش یکی از حافظ پژوهان دوسوم دیوانش برآمده از تجربیات زبانی  سایر شاعرانی است که در غزل های خواجه کمالی دیگر یافته به عبارتی که از هگل به یاد داریم حافظ همان بزرگی است که بر شانه بزرگان پیشین نشسته و البته چه سزاوار و بجا این مقام و مکان را از آن خودساخته است

یادم است دوران پژوهش و آشنایی با مکاتب متن شناسی و متن پژوهی هرچه می خواندیم و درمی یافتیم و...حافظ را با آن شیوه های شناخت و ادراک متن که سنجه می کردیم هم چنان خواجه شاعران افق تا افق هر سنجه و معیاری را برمی تافت در عین حالی که از آن ها فراتر بود و فراتر می نمود شگفتا متنی که زمان آفرینشش بسی پیش از دوران مدرن بوده در برابر آخرین و تازه ترین دستاوردهای فکر بشر مدرن در زمینه متن پژوهی و متن شناسی و ادراک و تاویل معناها چنین حاضرجواب است و همواره آماده و زبان آور.

چندلایه بودن حافظ از شگفتی هاست. این متن هیچ گاه کم نمی آورد و تمام نمی شود با هرزمانه تازه می شود و هیچ گاه «رنگ کهنگی نمی پذیرد» از این نظر اگر او را قرآن عجم نامیده اند از سر مقدس سازی یا غلو نیست بلکه قضیه در اشتراکاتی است که متن های جاودانه با یکدیگر دارند  نسبتی که هریک به جاودانگی می برند آن ها را با هم نزدیک و درپیوند می نمایاند

حافظ با جهان می زید. حافظ همانی نیست که به نظر می آید. حافظ خود ایرانی است فراتر از دسته بندی و بیرون از هر ساختار پیشنهادی و ازپیش تعیین شده ای. حافظ، حافظ است تنها با شر و شرارت های اجتماعی در ستیز دایمی نیست بلکه سرشار است از اهداف مثبت و والای انسانی و اجتماعی . گستره نیک خواهی های حافظ دامنه اعصار را در نوردیده، با این که قابل پیش بینی نیست و با زمانه اش و زمانه ها سر ناسازگاری دارد هم چنان سرزنده و متعالی می زید و زندگی می کند و زندگی می سازد

خواندید غیرقابل پیش بینی؛ مگر نه این که بیت از پی بیت، جهانی دیگر و افقی دیگر گشوده می شود که بین شان فاصله های بزرگی هست که سرشار از معناهای سترگ است؟

فرهنگ و شیوه های قومی به قول ژاک دریدا هردم دگرگون می شود شاید این یکی از پرشمار دلایل بی کرانی معناهای حافظ باشد و آینه هایی که به جاودانگی روی زمانه ها گشوده و هرکس در هر زمان خودش را در آن می جوید و می یابد و معنا می کند