آرشیو پنج‌شنبه ۱۱ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۴۰
جامعه
۱۳

تایید لایحه اعطای تابعیت توسط شورای نگهبان

بالاخره ایرانی شدم

پیمان حقیقت طلب

23 اردیبهشت امسال بود که لایحه اصلاح قانون تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی در مجلس شورای اسلامی تصویب شد. نمایندگان مجلس شورای اسلامی با 20 رای مخالف و 188رای موافق حق ایرانی بودن فرزندان زنان ایرانی را به رسمیت شناختند. اما تنها یک بار رای نمایندگان کافی نبود. نمایندگان مجلس شورای اسلامی در چند ماه اخیر سه بار این لایحه را با اکثریت آرا تصویب کردند تا بالاخره در 10 مهر 1398 عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان در توییتر شخصی خودش خبر از تایید شورای نگهبان بدهد.

این لایحه در آبان ماه سال 1397 در هیئت دولت تصویب شده بود. لایحه ای که قرار بود به موجب آن فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی به درخواست مادر ایرانی خود به تابعیت ایران در بیایند؛ تغییری بزرگ و ستودنی در قوانین تابعیت ایران. قوانینی که از سال 1313 هیچ تغییری را به خود ندیده بودند. این لایحه در مجلس شورای اسلامی دچار چند تغییر کوچک و پس از تصویب در مجلس نیز با ابهامات شورای نگهبان روبه رو شد. نگرانی های امنیتی شورای نگهبان موجب شد شرط اعطای تابعیت به فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیرایرانی منوط به تایید وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه شود. متنی که سرانجام توسط شورای نگهبان به تصویب رسید، به این شرح است:

فرزندان حاصل از ازدواج شرعی زنان ایرانی با مردان غیرایرانی که قبل یا بعد از تصویب این قانون متولد شده یا می شوند قبل از رسیدن به سن 18 سال تمام شمسی به درخواست مادر ایرانی در صورت نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) به تابعیت ایران در می آیند. فرزندان مذکور پس از رسیدن به سن 18 سال تمام شمسی در صورت عدم تقاضای مادر ایرانی می توانند تابعیت ایرانی را تقاضا کنند که در صورت نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) به تابعیت ایران پذیرفته می شوند. پاسخ به استعلام امنیتی باید حداکثر ظرف مدت سه ماه انجام شود و نیروی انتظامی نیز مکلف است نسبت به صدور پروانه اقامت برای پدر غیرایرانی در صورت نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) اقدام کند.

تبصره 1- در صورتی که پدر و یا مادر متقاضی در قید حیات نبوده و یا در دسترس نباشند، در صورت ابهام در احراز نسب متقاضی احراز نسب با دادگاه صالح می باشد.

تبصره 2- افراد فاقد تابعیتی که خود و حداقل یکی از والدینشان در ایران متولد شده باشد، می توانند پس از رسیدن به سن 18 سال تمام شمسی تابعیت ایرانی را تقاضا کنند که در صورت نداشتن سوء پیشینه کیفری و نیز نداشتن مشکل امنیتی (به تشخیص وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی) به تابعیت ایران پذیرفته می شوند.

مطابق ماده واحده تعیین تکلیف تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی مصوب سال 1385، این کودکان به شرط تولد در ایران تنها بعد از رسیدن به 18 سال می توانستند درخواست تابعیت ایرانی کنند و برای این کار هم فقط تا قبل از 19سالگی مهلت داشتند و بعد از آن به هیچ وجه درخواست آنها مورد پذیرش قرار نمی گرفت. ماده واحده قبل از 18سالگی به جز حق اقامت در ایران هیچ گونه حقوق شهروندی دیگری (حق تحصیل، برخورداری از بهداشت و درمان و...) را برای این افراد در نظر نگرفته بود و موجب بزرگ شدن این فرزندان در فقر مطلق می شد.

اگرچه لایحه تصویب شده در شورای نگهبان حق انتقال تابعیت از خون مادر را همانند خون پدر به صورت ذاتی به رسمیت نشناخته است، اما نسبت به ماده واحده سال 1385 گام هایی رو به جلو برداشته است. از جمله اینکه فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان خارجی قبل از 18سالگی به شرط نداشتن مشکل امنیتی به تابعیت ایران در می آیند، برای کسب تابعیت ایرانی این فرزندان مجبور به ترک تابعیت نیستند و شرط تولد در خاک ایران برداشته شده است. این محدودیت که بعد از 18سالگی فقط یک سال مهلت برای درخواست تابعیت ایرانی داشته باشند نیز از بین رفته است.

ماده واحده سال 1385 به خودی خود اعطای تابعیت به فرزندان مادر ایرانی را بسیار محدود کرده بود. در مقام اجرا نیز با محدودیت های عدیده تری روبه رو شد. از جمله اینکه زنان ایرانی برای ثبت ازدواج خود با مردان خارجی آن قدر دچار مشکل می شدند که عطای ثبت ازدواج را به لقایش می بخشیدند. در نتیجه فرزندان آنها بعد از 18سالگی نمی توانستند درخواست تابعیت ایرانی کنند. نمایندگان مجلس در آن سال هیچ گاه فکر نمی کردند که در مقام اجرا نیز محدودیت ها افزایش پیدا کنند. حال باید از تجربه سال 1385 درس گرفت و مراقب بود که حق کودکان و فرزندان زنان ایرانی در کسب تابعیت ایرانی در پیچ وخم های دستگاه های اجرائی پایمال نشود.