آرشیو سه‌شنبه ۲۳ مهر ۱۳۹۸، شماره ۴۴۸۹
جامعه
۱۲
سلامت

محمدرضا شانه ساز: هر برندی وارد بازار جذاب داروی ایران نشود، به شدت ضرر می کند

رییس سازمان غذا و دارو در گفت و گو با «اعتماد» : مالکیت معنوی به شرکت دارویی خارجی نمی دهیم

گفتگو: بنفشه سام گیس

بازگشت تحریم ها؛ امتناع رسمی و غیر رسمی شرکت های دارویی خارجی از ادامه همکاری با ایران و دشواری انتقال ارز برای خرید دارو و مواد اولیه، یک نتیجه غیر قابل انکار در حوزه سلامت رقم زد؛ متولیان سلامت به شکل بیمارگونه ای دچار غرور شدند؛ غرور درباره اینکه ایران، هیچ نیازی به دنیا ندارد و حتی اگر 196 کشور جهان هم مرزهای خود را به روی تجار ایرانی ببندند، صنعت داروی کشور در آن حد توانمند و پویاست که نیاز 81 میلیون نفر جمعیت را پاسخگو خواهد بود. اینکه این غرور از کدام منبع تزریق شده، معلوم نیست اما حداقل، در دهه گذشته، این جمله مکرر از زبان متولیان سلامت تکرار شده که «در تولید 97 درصد داروی مصرفی کشور، خودکفا هستیم.» اینکه چرا این 97 درصد؛ اگر البته واقعا 97 درصد باشد و 92 و 85 و 90 درصد نباشد، چرا ظرف یک دهه به 98 یا حتی 97.5 درصد نرسیده، جای سوال دارد. اینکه چرا هنوز همان تکنولوژی که متولیان سلامت را به این غرور غیرقابل توجیه رسانده که بازار 20 هزار میلیارد تومانی داروی ایران را، اتفاق تکرار ناشدنی در عرصه جهانی بدانند، نمی تواند به فرمولاسیون بومی تولید یک قلم از همان 3 درصد داروی وارداتی دست پیدا کند و شر ارزبری یک میلیارد و 300 میلیون دلاری همان 3 درصد داروهای مورد نیاز بیماران خاص و صعب العلاج را از سر نظام سلامت کم کند هم، جای سوال دارد. این غرور بیمارگونه که حالا روی نظام سلامت سایه انداخته و سبب شده متولیان سلامت، آنقدر سرشان را بالا بگیرند که نیم نگاهی هم به زیر پا نداشته باشند، حتما یک روز به مچ پای متولیان سلامت آسیب های جدی خواهد زد و تا آن روز، شاید اشکالی ندارد که سران حوزه دارو و از جمله محمدرضا شانه ساز؛ رییس سازمان غذا و دارو، آنقدر نسبت به توانمندی صنعتی که، فعلا در کنار کمبودهای جدی انواع مواد موثره و مواد اولیه و حتی ملزومات بسته بندی، به دلیل ضعف شدید نقدینگی صنعت، در بهترین شرایط با 50 درصد ظرفیت کار می کند، خوش بین باشند که در گفت وگوی کوتاه با «اعتماد» تمام پل های پشت سر را خراب کنند و اعلام کنند که «بازار داروی ایران، بسیار جذاب است و هر کشوری که پا به عرصه همکاری دارویی با ایران بگذارد، بیشتر به فکر احیای آبروی خودش بوده و هر تولید کننده خارجی که، از ورود به بازار داروی ایران چشم پوشی کند، به شدت متضرر خواهد شد.»

آخرین گزارش از گردش مالی بازار داروی جهان حکایت از آن دارد که این بازار استراتژیک در سال 2018، بیش از هزار و 100میلیارد دلار ارزشگذاری شده که یکی از مهم ترین دلایل ارتقای ارزش مالی آن هم متوجه اختصاص بودجه های سرسام آور تحقیقاتی در کشورهایی است که در صنعت دارو، حرف های مهمی دارند . در این بازار، همچنان، شرکت های داروسازی امریکایی، آسیایی و اروپایی، بیشترین سهم را دارند. علاوه بر آنکه بازار دارویی امریکا که باید نیاز 327 میلیون نفر جمعیت کشورش را هم پاسخگو باشد، به تنهایی، 37 درصد کل ارزش بازار داروی جهان - کمی بیش از 350 میلیارد دلار - را از بابت تولید و فروش و تحقیقات برای راه اندازی خطوط جدید از آن خود کرده است حالا و به دنبال خداحافظی رسمی و غیررسمی بسیاری شرکت های دارویی اروپایی و آسیایی از همکاری با ایران به دلیل ترس از دست دادن بازار داروی امریکا، متولیان سلامت می گویند هر شرکت دارویی خارجی که از ترس امریکا، بازار جذاب ایران؛ بازار با گردش و ارزش مالی 20 هزار میلیارد تومانی را از دست بدهد، متضرر خواهد شد.

از مسوولان وزارت امور خارجه شنیدیم که دولت سوییس می خواهد با راه اندازی اینستکس جداگانه، راه ورود کالاهای اساسی و از جمله دارو را به ایران هموار کند اما هنوز اعتباری برای این کانال مالی تامین نشده است. آخرین خبر شما در این باره چیست؟

آخرین خبر ما هم همین است. البته شعارهایی از این دست از کشورهای خارجی، زیاد شنیده ایم و تا امروز هم، هیچ کدام عملی نشده و ما هم به هیچ وجه بر مبنای این شعارها، برنامه ریزی دراز مدت نمی کنیم. ما کار خودمان را انجام می دهیم و از بقیه مسیرهای تعریف شده، در حال تسهیل انتقال ارز برای شرکت های دارویی و تجهیزات پزشکی هستیم و اجازه نمی دهیم در مسیر تامین دارو و اقلام حیاتی، مشکلی ایجاد شود. این شعارها، طناب های پوسیده ای در تناقض با جنس شعارهای بشردوستانه است و تجربه به ما یاد داده که برنامه ریزی خودمان را داشته باشیم چون تصورمان این است که کشورهای خارجی، اگر واقعا پا به عرصه همکاری بگذارند، بیشتر به فکر احیای آبروی خودشان بوده اند تا اینکه بخواهند مشکل خاصی از ما حل کنند.

آخرین خبر در مورد قطع همکاری دارویی شرکت های خارجی، این بود که کره جنوبی هم به دلیل تحریم های امریکا، فروش داروی ساخته شده یا مواد اولیه و موثره دارویی را به ایران متوقف کرده است. پاییز سال گذشته و پیش از بازگشت تحریم های امریکا، دکتر شیبانی (رییس هیات مدیره سندیکای صاحبان صنایع داروهای انسانی ایران) به من خبر داد که مکاتباتی از بعضی شرکت های اروپایی درباره قطع همکاری دارویی با ایران دریافت کرده است. حالا که آسیای جنوب شرقی هم در حمایت از تحریم های تحمیل شده، به اروپا ملحق شده، آخرین وضعیت در ادامه یا قطع همکاری دارویی ایران با سایر کشورها چگونه است؟

این شعارها همیشه مطرح بوده و البته تمام این شعارها ناشی از ترس دولت ها از امریکاست وگرنه بازار ایران بسیار جذاب است.

با وجود آنکه وزیر بهداشت، واردات داروهای دارای مشابه داخلی را ممنوع کرده، باز هم بازار ایران برای شرکت های دارویی خارجی جذاب است؟

بسیار جذاب است و بسیاری از شرکت های دارویی خارجی علاقه مندند که در بازار ایران سرمایه گذاری کنند.

یعنی شرکت های دارویی خارجی، از همکاری های تحت لیسانس با ایران استقبال می کنند ولی با فروش فرامرزی و مستقیم مشکل دارند؟

آنها مشکلی ندارند، ما با آنها مشکل داریم چون می گوییم واردات هر قلم دارو یا ماده اولیه دارای مشابه داخلی، با چند برابر قیمت و ارزبری ممنوع است و باید قیمت گذاری بازار، در اختیار خود ما باشد.

بازار دارویی ایران چند میلیون دلار ارزش دارد و بازار دارویی امریکا چند میلیون دلار ارزش دارد؟ به هر حال رییس جمهوری امریکا، تهدید کرده که شرکت های دارویی اروپایی و آسیایی در صورت ادامه همکاری با ایران، بازار دارویی امریکا را از دست می دهند که آن هم چند برابر بازار داروی ایران ارزش دارد و نمی توان نادیده گرفت که بازار داروی امریکا برای تمام شرکت های دارویی جهان، جذابیت فروش و سود آوری بیشتری دارد.

بازار ما هم جذابیت های خاص خودش را دارد و مصداق این حرف، حضور شرکت های خارجی در پنجمین نمایشگاه دارویی ایران فارما بود که نسبت به سال قبل، چند برابر افزایش داشت.

البته در مقایسه فهرست شرکت کنندگان خارجی نمایشگاه ایران فارما در سال های 97 و 98، امسال همچنان چین و هند بیشترین غرفه ها را دارند و چند کشور اروپای غربی هم از حضور در این نمایشگاه انصراف دادند. در عین حال، مشکل اروپا با ایران این است که ما هنوز برای هیچ گروه کالایی و از جمله دارو، حق مالکیت معنوی تولیدکننده را به رسمیت نمی شناسیم در حالی که رعایت مالکیت معنوی، جذابیت بازار داروی ایران را برای شرکت های دارویی خارجی افزایش می دهد.

در تمام نمایشگاه های دارویی جهانی، هندی ها و چینی ها بیش از تمام ملیت ها حضور دارند چون بزرگ ترین تولیدکنندگان مواد اولیه و تجهیزات و اقلام جانبی دارو هستند. یک سوم تا نیمی از جمعیت جهان در این دو کشور جمع شده و بنابراین، عجیب نیست که در نمایشگاه دارویی ما هم حضور هندی ها و چینی ها، بیش از سایر ملیت ها باشد. واقعیت این است که هر تولیدکننده ای که با ترس از ادعاهای امریکا، از ورود به بازار داروی ایران چشم پوشی کند، به شدت متضرر خواهد شد. مالکیت معنوی هم یک تیغ دو لبه است. وقتی دنیا با ایرادهای عجیب در مقابل صادرات ما مانع تراشی می کند، لزومی نمی بینیم که مالکیت معنوی به شرکت دارویی خارجی بدهیم. این حق زمانی رعایت خواهد شد که به دلیل قلت دانش و تکنولوژی، از تولید اقلام دارویی در کشور ناتوان باشیم و مجبور شویم به شرکت دارویی خارجی ارفاق کنیم تا تولیداتش را به بازار ما بفرستد. راه دیگر هم این است که به دنبال تسهیل صادرات کالاهای خودمان، ارزآوری بالا این مجال را به ما بدهد که مالکیت معنوی شرکت های دارویی خارجی را هم به رسمیت بشناسیم اما در غیراین صورت، لزومی ندارد بازار خودمان را به راحتی و به رایگان در اختیار غیر بگذاریم.

تا دولت دوازدهم، نظام قیمت گذاری دارو اینگونه بود که نیمه اول سال، قیمت ها ثابت می ماند و در نیمه دوم سال برای حمایت از تولیدکنندگان، افزایش قیمت دارو اعمال می شد.

گاهی اوقات هم مثل سال های اخیر، هیچ افزایش قیمتی اعمال نمی شد و توقف چندساله اصلاح قیمت داروهای داخلی باعث شد که تولید بسیاری اقلام دارویی متاسفانه متوقف شده و در حدی به کمبود برسیم که مجبور شویم همین داروها را با چند برابر ارزبری از شرکت های خارجی بخریم. در دولت جدید، این سیاست اصلاح شد و حالا هم، هر شرکت تولیدکننده دارو که با اعداد و ارقام، زیان دهی شرکت و کاهش سودآوری محصول خود را به ما ثابت کند، به او قیمت جدید می دهیم مشروط بر اینکه درصد افزایش قیمت، حتما از متوسط تورم عمومی کمتر باشد.

حالا شرایط بازار به دلیل بازگشت تحریم ها و نوسانات شدید اقتصادی، غیرعادی است. به خاطر دارید که سال گذشته و در همین ایام، تولیدکنندگان دارو با کمبود شدید ملزومات بسته بندی مواجه شدند و این مشکل در حدی پیش رفت که دارو، به دلیل کمبود و گرانی قیمت کاغذ و پلاستیک در بازار نایاب شد چون هیچ وسیله ای برای بسته بندی دارو وجود نداشت. در این شرایط غیرعادی، چطور از قیمت گذاری حمایت خواهید کرد؟

همت مان بر این است که تمام موانع تولید و تامین نیازهای اولیه تولید را برداریم. بخشی از این موانع ممکن است مربوط به قیمت گذاری باشد که با تحلیل داده های ارایه شده توسط تولیدکننده، قیمت منجر به زیان دهی تولید، اصلاح خواهد شد.

پس قرار نیست افزایش قیمت یکسان و سراسری اجرا شود؟

به هیچ وجه. ممکن است اطلاعات دریافتی درباره تولید یک قلم دارو به ما ثابت کند که این دارو، باید 25 درصد افزایش قیمت داشته باشد تا تولیدکننده، از زیان دهی نجات پیدا کند اما در مورد یک قلم، مشکلات تولید با افزایش دو الی 3 درصدی قیمت حل می شود.