آرشیو چهار‌شنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۴۵
روزنامه فردا
۱۶
آکادمی

نوبل فیزیک 2019 در دستان اخترفیزیک دانان

حسن فتاحی

دیروز، هشتم اکتبر سال 2019، آکادمی سلطنتی علوم سوئد برندگان جایزه نوبل فیزیک را اعلام کرد. جایزه امسال به سه اخترفیزیک دان رسید؛ یک نفر از آمریکا و دو نفر از اروپا. بر اساس آنچه کمیته نوبل اعلام کرده است نیمی از جایزه نوبل فیزیک به جیمز پیبلز آمریکایی تعلق گرفته و نیمی دیگر به تساوی به میشل مایر و دیدیه کولوز رسیده است. در سایت رسمی جایزه نوبل چنین آمده است: «جایزه نوبل فیزیک سال 2019 به سه دانشمندی تعلق می گیرد که هر یک سهمی در فهم ما از تحول عالم و جایگاه زمین در کیهان داشته اند. نیمی از این جایزه به جیمز پیبلز اختصاص دارد برای تحقیقاتش و کشف های نظری اش در زمینه کیهان شناسی فیزیکی؛ نیمی دیگر هم به میشل مایر و دیدیه کولوز که موفق به کشف سیاره فراخورشیدی شدند که به دور ستاره ای مانند خورشید در حال گردش است». نزدیک به 14 میلیارد سال قبل عالم از انفجار بزرگ پدید آمد و امروز کیهان شناسان و اخترفیزیک دانان درصدد پاسخگویی به سوالات بنیادی چگونگی سازوکار عالم و تحول آن هستند. 20 سال قبل از اینکه جیمز پیبلز به دنیا بیاید، آلبرت اینشتین با ارائه نسبیت عام گام مهمی را در کیهان شناسی برداشت و پس از آن خاستگاه عالم محل مناقشه بود. در دهه 60 میلادی درحالی که پیبلز جوان در دانشگاه پرینستون بود، کشفی بزرگ رخ داد و تابش زمینه کیهانی کشف شد. کشف این تابش برگ برنده نظریه مهبانگ بود و امروز پیبلز بعد از نیم قرن تلاش در درک و تفسیر سازوکار عالم مبتنی بر نظریه مهبانگ برنده جایزه نوبل فیزیک شد. او از کسانی است که در رهیافت های نظری کیهان شناسی مدرن نقشی بی بدیل دارد. به اکتبر سال 1995 برویم. میشل مایر و دیدیه کولوز اعلام کردند نخستین سیاره فراخورشیدی را در کهکشان راه شیری کشف کرده اند؛ سیاره ای گازی و بزرگ که قابل قیاس با بزرگ ترین سیاره منظومه شمسی خودمان، مشتری بود. این کشف که به راستی هم تراز اکتشافات بزرگ نجومی همچون تابش زمینه کیهانی بود با خود انقلابی بزرگ را در نجوم به همراه داشت به طوری که تاکنون بیش از چهار هزار سیاره فراخورشیدی دیگر کشف شده و امروزه نجوم سیارات فراخورشیدی یکی از پیشروترین شاخه های نجوم نوین است. دستاوردهای نظری پیبلز دانشمندان را به شناخت ماده تاریک و انرژی تاریک سوق داده و دستاوردهای مایر و کولوز راهی را گشوده که بشر در پی یافتن سیارات فراخورشیدی هرچه بیشتر و کشف حیات در دیگر سامانه های فرامنظومه شمسی است.

- جیمز پیبلز متولد سال 1935 در کاناداست و به سال 1962 دکترای خود را از دانشگاه پرینستون دریافت کرده است. او صاحب کرسی آلبرت اینشتین در دانشگاه پرینستون است.

- میشل مایر متولد 1942 در سوئیس است. او در سال 1971 دکترای خود را از دانشگاه معروف کشورش، ژنو، دریافت کرده و در حال حاضر هم در همان دانشگاه صاحب کرسی استادتمامی است.

- دیدیه کولوز متولد 1966 جوان ترین برنده جایزه نوبل فیزیک امسال است و دکترای خود را به سال 1995 از دانشگاه ژنو گرفته است. او هم اکنون استادتمام دانشگاه ژنو و دانشگاه کمبریج انگلستان است.