آرشیو دو‌شنبه ۲۲ مهر ۱۳۹۸، شماره ۳۵۴۹
ادبیات
۹
عطف

این جا بتهوونی وجود نداشت

ایان مک یوئن برای مخاطبان فارسی زبان رمان نامی نسبتا آشناست. از مک یوئن تاکنون چند رمان به فارسی ترجمه شده که رمان های «شنبه»، «سگ های سیاه» و «پرده حائل» از آن جمله اند. مک یوئن یکی از نویسندگان زنده مطرح انگلیسی است. نویسنده ای که روزنامه تایمز در سال 2008 در فهرست 50 نفر از بزرگ ترین نویسندگان بریتانیایی سال 1945 به بعد از او نیز نام برد. او متولد 1948 در آلدرشات انگلستان است. مک یوئن با انتشار نخستین اثر داستانی اش که مجموعه ای از داستان های کوتاه بود توجه منتقدان و جامعه ادبی را به خود جلب کرد به نحوی که این کتاب جایزه سامرست موام را برایش به ارمغان آورد.

«آمستردام» یکی از رمان های مطرح و مهم ایان مک یوئن است. رمانی که مک یوئن به خاطر آن در سال 1998 جایزه بوکر گرفته است. رمان «آمستردام» اخیرا با ترجمه شمیم هدایتی در نشر نیلا منتشر شده است. روزی سرد در لندن است. روزی از روزهای ماه فوریه که دمای هوا به یازده درجه زیر صفر رسیده است. زنی به نام مالی لین مرده است و دوتا از معشوق های پیشین او بیرون صحن مرده سوزی کلیسا با هم حرف می زنند. رمان با چنین صحنه ای آغاز می شود و گریزی می زند به گذشته مالی و اینکه پیش از مرگ، عارضه ای باعث می شود او کلماتی را فراموش کند: «قضیه با گزگزی در دستش شروع شد وقتی دم رستوران دورچستر دست بالا برد که تاکسی بگیرد - گزگزی که دیگر دست از سرش برنداشت. چند هفته که گذشت دیگر در ذهنش دنبال اسم چیزها می گشت. ازیادبردن کلماتی مثل مجلس شورا، شیمی، و ملخ هواپیما را می توانست نادیده بگیرد، اما کلمات تخت خواب، کرم، آینه را نه چندان. بعد از پاک شدن موقتی اسم کنگر و برسئولا بود که دیگر برای خاطرجمع شدن رفت پیش پزشک. عوض خاطرجمع کردن، فرستادندش پی آزمایش هایی که می شود گفت هیچ وقت از آن ها برنگشت».

مک یوئن نویسنده ای است که حجم گسترده ای از فرهنگ و تاریخ و ادبیات پیش از خود را زیر بغل دارد و با پشتوانه ادبی و فرهنگی محکم می نویسد و رمان هایش ریشه دار در سنت ادبی و فرهنگی و تاریخی غرب هستند. یکی از رمان های او به نام «پرده حائل» که چنان که اشاره شد به فارسی هم ترجمه شده، با نگاهی به هملت شکسپیر نوشته شده و طرح این رمان و توطئه ای که در آن چیده می شود شبیه توطئه مادر و عموی هملت علیه پدر اوست. در رمان «آمستردام» نیز جاهایی ارجاع می دهد به ادبیات و موسیقی کلاسیک اروپا و به ویژه موسیقی در این رمان جای ویژه ای را به خود اختصاص داده است. علاوه بر موسیقی کلاسیک ارجاع به موسیقی پاپ و همچنین ارجاع به سینما هم در این رمان به چشم می خورد. مثلا جایی از رمان به فیلم «فلوت سحرآمیز»  اینگمار برگمان اشاره می شود که این فیلم هم به موسیقی کلاسیک مربوط است و عنوانش، عنوان اپرایی از موتزارت است. مک یوئن همچنین نویسنده ای است که به مسائل سیاسی و اجتماعی و زمانه خود هم بی توجه نیست و رویدادهای سیاسی و اجتماعی در آثار او نمود دارد. این توجه در رمان «آمستردام» هم مشهود است. آنچه در ادامه می آید قسمتی است از این رمان: «صبح زود، بعد از هیجان ملایم سپیده دم، وقتی لندن دیگر با سروصدای زیاد می رفت سر کار، لحظاتی می رسید که خستگی سرانجام بر تلاطم خلاقه ی کلایو غالب می شد. از پشت پیانو بلند می شد و لخ لخ کنان تا دم در می رفت که چراغ های استودیو را خاموش کند و نگاهی بیندازد به آشفتگی شکوهمند و زیبایی که حاصل زحماتش را احاطه کرده بود، و یک بار دیگر فکر گذرایی از خاطرش عبور می کرد، بخشی ناچیز از تردیدی که در دنیا با هیچ کس در میان نگذاشته بود، حتا در یادداشت های روزانه اش نیاورده بود، و واژه ی کلیدی اش در ذهن او تنها با اکراه شکل می گرفت؛ آن فکر، کاملا ساده، این بود که شاید گفتن این که او... نابغه است، زیاده روی نباشد. نابغه. گرچه با احساس گناه در درون تلفظش می کرد، نمی گذاشت این کلمه به لبانش برسد. آدم مغروری نبود. نابغه. اصطلاحی که از استفاده ی بیش از حد و توام با تورم آسیب دیده بود، اما مطمئنا سطحی از موفقیت وجود داشت، استانداردی طلایی، که جای چون وچرا نداشت، و از سلیقه ی صرف فراتر می رفت. خیلی نبودند. در میان هم وطنانش شکسپیر، مسلما، نابغه بود، و آن طور که می گفتند داروین و نیوتن. پورسل تقریبا. بریتن کم تر، گرچه در همین محدوده بود. ولی این جا بتهوونی وجود نداشت. وقتی درباره خودش به این تردید می رسید - و از وقتی که از ناحیه ی لیک برگشته بود سه چهار باری این تردید را تجربه کرده بود - دنیا سنگین و ساکن می شد، و در نور خاکستری - آبی صبحگاه مارس، پیانویش، MIDI ، بشقاب ها و فنجان ها، صندلی راحتی مالی، ظاهر مجسمه وار و مدوری به خود می گرفتند...».