آرشیو سه‌شنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۸، شماره ۵۵۱۸
زندگی: فناوری
۱۵

رمزگشایی از ماجرای فیلم ربات قاتلی که این روزها در فضای مجازی دست به دست می شود و خیلی ها را نسبت به آینده فناوری ربات ها نگران کرده است

همه چیز تحت کنترل است!

آریا صبوری

شما هم فیلم ربات انسان نمایی که این روزها در فضای مجازی دست به دست می شود را دیده اید؟ ظاهرا در کمپانی ساخت ربات بوستون داینامیکس سر به سر رباتی می گذارند که طبق اصول نباید و نمی تواند به انسان ها شلیک کند. اما آنقدر اذیتش می کنند که کاسه صبرش لبریز می شود و شروع می کند به تیراندازی به سوی انسان ها و بعد هم فرار می کند! کاربران زیادی در فضای مجازی از این موضوع نگران شده اند و می گویند بعید نیست روزی قربانی ربات هایی شویم که ساخته دست خودمان هستند! خیلی ها هم می پرسند اصلا سر و کله این ربات ها از کجا پیدا شد؟!

حدود 96 سال از زمانی که نمایشنامه نویسی به نام کارل چابک در رمان خود واژه ربوتا به معنای آدم مکانیکی های تمام هوشمند را به کار برد و به این ترتیب واژه ربات را وارد ادبیات بشر کرد، می گذرد. سال ها بعد از چابک اما این ایزاک آسیموف بود که با داستان های علمی -تخیلی خود قوانین اولیه جهان ربات ها را تدوین کرد و به بشر بال و پر بیشتری برای کاوش و شناخت دنیای فردای خود داد. در رمان های آسیموف قوانینی مطرح شده بود که قرار بود انسان ها در ساخت ربات ها رعایت کنند و همچنین ربات های ساخته شده نیز پایبند آن باشند. این که «هیچ رباتی نباید به انسانی آسیب برساند» شاید اصلی ترین نکته این قوانین بود. اما حالا در این عصر بیش از هر زمان دیگری به دنیای ربات های سرباز نزدیک شده ایم.

ربات های انسان نما امروزه برای بیشتر علاقه مندان رباتیک شناخته شده هستند. این ربات ها از ساختار مکانیکی شبیه انسان بهره می برند. دانشجویان و دانش آموزان بسیاری در سطح جهان امروزه در قالب مسابقات مختلف رباتیک با انواع این ربات ها کار می کنند. برخی از این ربات ها را خودشان می سازند و برخی را در قالب پلتفرم های آماده از شرکت های تولیدکننده این ربات ها تهیه کرده و فقط روی برنامه نویسی، کنترل و هوشمندسازی آنها کار می کنند. طی سال ها حضور در نمایشگاه ها و مسابقات و همچنین بررسی اندک نظرسنجی های انجام شده در این بخش شاهد علاقه مندی بخش قابل توجهی از مخاطبان به ربات های انسان نما بوده ام. به نظر می رسد علاقه مندان بیش از هر چیز به ربات هایی علاقه دارند که یادآور شباهت میان ربات و انسان باشد. امروزه شاخه های تحقیقاتی مرتبط با طراحی انواع ربات های انسان نما و همچنین شاخه تحقیقاتی با نام تعامل انسان و ربات از مهم ترین شاخه های تحقیقات دانشگاهی و صنعتی در ایران و جهان است.

اما در این میان فاجعه ای با ابعاد جهانی توجه شرکت ها و مراکز تحقیقاتی بسیاری در دنیا را به کاربردهای ربات های انسان نما بیشتر جلب کرد. بعد از فاجعه فوکوشیما که در جریان زلزله و سونامی در آن منطقه دو رآکتور اتمی دچار حادثه شدند، سازمان تحقیقات پیشرفته نظامی آمریکا یا همان دارپا، مسابقه خاصی به نام دی.آر.سی (DRC) را طراحی و در کالیفرنیا برگزار کرد.

در این رویداد که به صورت عمومی اتفاق افتاد، 25 تیم بین المللی در جریان رقابتی دیدنی برای بردن جایزه ای 5/3 میلیون دلاری با یکدیگر رقابت کردند. هدف این مسابقه طراحی رباتی بود که بتواند در فجایع طبیعی به کمک انسان بشتابد. این مسابقات در حقیقت از فاجعه هسته ای فوکوشیما الهام گرفته بود تا بتواند به کمک ربات ها از حضور انسان ها در محیط های خطرناکی که احتمال مرگ یا صدمه در آن وجود دارد جلوگیری کند. به این منظور محیط هایی با عوارض شبیه یک محل ویران شده طراحی شد. ربات ها در این مسابقه باید در ابعاد یک انسان واقعی ساخته می شدند و هیچ اتصال خارجی برای تامین نیروی آنها نباید مورد استفاده قرار می گرفت. در این مسابقه تیم هایی از ایالات متحده، پنج تیم از ژاپن، سه تیم از کره، دو تیم از آلمان، یک تیم از ایتالیا، یک تیم از هنگ کنگ و یک تیم هم از چین شرکت داشتند.

در طول این رقابت دو روزه ربات ها برای انجام هشت ماموریت یک ساعته زمان داشتند که یکی از آن مسائل رقابت از پیش معین نشده بود. هر ربات باید به سمت منطقه آسیب دیده حرکت کرده و راه خود را پیدا کند، در را باز کرده، شیر فلکه ای را تنظیم و سوراخی در دیوار ایجاد کند. در این مسیر ارتباط ربات مدام ضعیف تر می شود و ربات باید از درجه بالایی از خودمختاری در مواجهه با مشکلات برخوردار باشد. در این میان برنده این رقابت حساس رباتی از مرکز تحقیقات پیشرفته کشور کره جنوبی بود. اما رباتی انسان نما از شرکت بوستون داینامیکس نیز به شدت توجه علاقه مندان را به خود جلب کرد؛ رباتی که این روزها از آن بسیار می بینیم و می شنویم.

توانمندی ربات های نظامی امروز

سال هاست نمایشگاه های فناوری نظامی در دنیا از ایده ها یا ساخته های رباتیک با عنوان ربات های سرباز صحبت می کنند. در منطقه ما ربات های نظامی مختلفی در افغانستان و عراق مورد استفاده قرار گرفته اند. برخی از این ربات ها متاسفانه سابقه واردآوردن تلفات به غیر نظامیان را هم در کارنامه دارند. در این میان ربات های پرنده بیشترین نقش را داشته اند. نیروهای پلیس در اروپا و آمریکا و... چند حمله تروریستی را با ربات ها بررسی کرده و در مواردی این ربات ها به مجرمان شلیک هم کرده اند. حتی در ایران خودمان در فیلم های منتشر شده از حمله سال گذشته گروهک تروریستی داعش به مجلس شورای اسلامی پرنده های رباتیکی دیده می شود که نیروهای امنیتی برای مقابله با تروریست ها از آن استفاده می کردند. در سال های اخیر در رژه نیروهای مسلح از ربات های مختلف ساخته شده در ارتش و سپاه رونمایی شده است. این ربات ها برای به کارگیری در امور مختلف نظامی در مناطق جنگی در قالب ربات های زمینی و ربات های پرنده ساخته و تجهیز شده اند.در بخش تحقیقات دانشگاهی در کشورمان نیز مجموعه ربات های انسان نمای سورنا ساخته آزمایشگاه کست در دانشگاه تهران نسل های مختلفی از ربات های توانمند انسان نما را به نمایش گذاشته اند. ربات هایی که نسل های پیشرفته تری از آن هم به نظر می آید در دست تکمیل است.

واقعا ربات اطلس کسی را کشته و فرار کرده است؟

برگردیم به داستان فیلم ربات اطلس که در ابتدای این نوشتار به آن اشاره کردیم. جالب است که در فیلم دیگری نیز از همین ربات می بینیم اطلس با چوب هاکی دنبال افراد می کند! اگر شما هم واقعیت این فیلم ها برایتان جای تردید دارد بگذارید خیالتان را راحت کنم: فیلم هایی  که این روزها د رفضای مجازی در حال انتشار است ساختگی است و آنچه در تصویر می بینید ربات نیست! هنرمندی است که با لباس و برچسب های خاصی روی آن با کمک جلوه های ویژه بعد از مونتاژ نهایی شبیه ربات نمایش داده می شود. این هنرمندان با تقلید سبک حرکت ها به شکلی که ربات اطلس انجام می دهد و سپس با مونتاژ و جلوه های ویژه فیلم های پرطرفداری ساخته اند که مخاطب را به فکر فرو می برد و البته برخی را هم گول می زند که این فیلم شاید واقعی باشد. البته پشت صحنه این فیلم ها را گروه سازنده منتشر کرده تا شاید فعلا خیال ما راحت باشد که اطلس کاملا تحت کنترل است. اما این فیلم ها یا شوخی های هنری، از داستان های عمیق تری در دل خود خبر می دهند. پیشرفت های هوش مصنوعی و رباتیک در دهه اخیر خیره کننده بوده است. از طرف دیگر قدرت پردازش رایانه ها هر روز در حال بهتر شدن است.

امروزه صحبت از رایانه های کوانتومی دیگر فقط یک رویا نیست. در چند سال آینده جهان پردازش اطلاعات به شدت متحول خواهد شد و انواع الگوریتم های هوش مصنوعی و یادگیری عمیق در کنار قدرت پردازنده های رایانه ای این سوال را به ذهن می آورد که آیا اطلس و دیگر ربات های انسان نما امکان دارد مانند برخی فیلم های اخیر روزی از کنترل ما خارج شود یا رفتاری را تحلیل و اجرا کنند که ما از آنها نخواسته باشیم؟ در میان متخصصان پاسخ ها متفاوت است؛ برخی می گویند این ربات ها همیشه کلیدی برای خاموش کردن دارند و برخی می گویند فناوری های هوشمند باید خیلی دقیق و با قوانین کنترلی محکم تری مورد ساخت و بررسی قرار بگیرند. من که امیدوارم روزی شاهد شکل گیری لشکر ربات های سرباز در هیچ جای جهان نباشیم یا اگر هم بودیم مانند دوران قدیم دو یا چند گلادیاتور که این بار ربات هستند در میدان جنگ به مبارزه بروند و انسان ها قربانی جنگ ها نباشند. اگر به فکر نباشیم بعید نیست از قوانین رباتیک آسیموف تنها بخش هایی در دل کتاب ها باقی بماند!

با ربات اطلس آشنا شوید

ربات انسان نمای اطلس ساخت شرکت بوستون داینامیکس است. این شرکت خصوصی که البته در سال 1392/ 2013 توسط گوگل خریداری شد، مهم ترین سازنده ربات های خاص تحت حمایت دارپا است. ربات سگ بزرگ، رکس (Rhex)، اسپات مینی و... بخشی از ربات هایی است که در ده سال اخیر فیلم های آزمایش های آنها بین مخاطبان طرفداران بسیاری پیدا کرده است. هوش بالای این ربات ها، خلاقیت در ساخت و کنترل بی نظیر حرکت ها همه از نکاتی است که مخاطبان را به وجد می آورد و فیلم های ربات های این شرکت را در صدر اخبار فناوری های رباتیک قرار می دهد.

ربات اطلس یک ربات انسان نماست. این ربات که حاصل سال ها ساخت و تحقیق پژوهشگران در شرکت بوستون داینامیکس بوده، چهار سال است که به شدت در سراسر دنیا طرفدارانی پیدا کرده است. اطلس ابتدا یاد گرفت به راحتی در یک ساختمان اداری راه برود و درها را باز کند، بنشیند، تعادلش را حفظ کند و کم کم کارهایی مانند بلندکردن کارتن ها، مرتب کردن قفسه وسایل و... را آموخت. بعد از آن در شرکت را باز کرد و پا به دنیای بیرون گذاشت و با دویدن، طی کردن سراشیبی ها، حرکت های بسیار نرم و دیدنی روی برف، زمین های ناهموار و دویدن مانند یک ورزشکار حرفه ای مخاطب را با رباتی فراتر از یک ربات مسابقه ای روبه رو کرد. اما اوج نمایش های خیره کننده اطلس در امسال و سال گذشته، آموختن حرکات اکروباتیک مانند ورزشکاران پارکور بود: پریدن، چرخیدن، دقت بالا و نرمی حرکات هربیننده ای را شگفت زده می کرد.

این گونه ربات ها قرار است در آینده ای نه چندان دور در خانه ها، کارخانه ها، مدارس و ادارات و البته بر اساس گفته سازندگان اغلب این گونه ربات ها در مشاغل خاصی که برای انسان خطرآفرین است مورد استفاده قرار بگیرند یا در خانه و... به انسان خدمت کنند. مثلا در کمک به سالمندان و بیماران یا در مواقعی که بحرانی اتفاق می افتد به عنوان نیروهای امدادی در محل حادثه حاضر شوند. اما آیا امکان دارد این ربات ها ما را به سمت ربات های سرباز و پلیس های آهنی ببرند؟ وقتی اسم دارپا می آید، این امکان دور از ذهن نیست.