آرشیو سه‌شنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۸، شماره ۵۵۱۸
جامعه
۱۸

نگاهی به حاشیه های یک کارگاه با مضمون ترویج چند همسری

چند و چون چند همسری

مریم خباز

کارگاه آموزشی «مهارت های ارتباطی خانواده های چند همسری» بیش از آنچه انتظار می رفت خبرساز شد

اولش فکر کردیم شوخی است، گفتیم شاید اهالی مزاح، دارند خوشمزگی می کنند تا لبخندی بنشیند کنج لبمان و کوفتگی روزگار از تنمان بیرون شود. بعد ولی شوخی شوخی همه چیز جدی شد، پوستری درآمد و دست به دست شد، بعد هم در فضای مجازی و حقیقی هی تکرار شد که می خواهند به خانواده های چند همسره مهارت های ارتباطی یاد بدهند. گوش ها که کاملا تیز شد نگاه ها هم تیزبینانه چرخید سمت کارگاهی آموزشی که اگر رسانه ای نمی شد و شبکه های اجتماعی به کمک نمی آمدند شاید مخاطبانش به عدد ناچیزی محدود می شد ولی به مدد این فضا و درگیر شدن عرف و فرهنگ و احساسات با قضیه چند همسری، این کارگاه نیز ناخواسته بزرگ شد.

حالا با این جرقه و این بهانه، موضوع به خواب رفته چند همسری از خواب برخاسته و موافقان و مخالفان فرو رفته در سکوت نیز بار دیگر به زبان آمده اند؛ البته با حسابی سرانگشتی و تخمینی چشمی، مشهود است که مخالفان پرتعدادترند و آتش شان تندتر.

پوستری بحث برانگیز

پوستر کارگاه آموزشی را که خوب برانداز کنیم به نام یک موسسه می رسیم؛ موسسه ای کمتر شناخته شده به نام حیات حسنی در قم که ظاهرا موسسه ای آموزشی، تبلیغی و طلبگی درحوزه آموزش تعدد زوجات و فرهنگ سازی دراین زمینه است که این بار می خواهد بساط آموزش و کارگاهش را درتهران پهن کند. پوستر را که بهتر برانداز کنیم طرحش که یک نقاشی رنگ و لعابدار است بدجور خودنمایی می کند که ترکیبی است از چهار زن و سه کودک که همه خوشحال و راضی و خوشبخت چشم به پسرکی دوخته اند که روی دوش تک مرد خانواده، پرچم ایران را در دست گرفته است. مرد ریشوست و دور گردنش چفیه دارد، زن ها و حتی دختر بچه نیز چادری و محجبه اند، و  همه این ها توی ذوق می زنند.

بگذریم که دیروز اعلام شد این پوستر از طرح های مذهبی یک طراح که قبلا به صورت جداگانه و با هدفی خاص طراحی شده، برداشت یا به عبارتی کپی شده ولی این پوستر با ترکیبی که وصف شد القا می کند که اولا چند همسری باعث خوشحالی و خوشبختی است و دوما تعدد زوجات کار آدم های مذهبی با المان هایی همچون ریش و چفیه و چادر است.

دفاع سرسخت دست اندرکار

با این که پیام آشکار نقش پوستر کمتر مورد توجه قرارگرفت وغالب افراد چه مخالف و چه موافق بر چند همسری و تعدد زوجات متمرکز شدند و موضع گرفتند ولی نوبت که به اظهارنظرمسوول واحد مشاوره موسسه حیات حسنی و گفت وگویش با ایرنا رسید، دنیای خاص طراحان این کارگاه آموزشی روشن شد.

حجت الاسلام محمدعسگری چنان با موضوع تعدد زوجات اخت شده که نمی دانست چرا این هجمه ها علیه کارگاه آموزشی چند همسری به راه افتاده به خصوص که درکشور حدود صد هزار خانواده «تعددی» (چند همسره) وجود دارد و اینها نیاز به مشاوره دارند. وقتی خبرنگار منبع این آمار را از او خواست وی خبرنگار را ارجاع داد به مراکز رسمی، وقتی خبرنگار پرسید برای برگزاری کارگاه مجوز دارند یا خیر نیز او فقط همین را گفت: «بالاخره گرفته ایم دیگر.»

ازاین چالش های لفظی که بگذریم عسگری توضیح داد کارگاه آموزشی مدنظرشان که فرصت ثبت نام درآن تا 17آبان است و قراراست بعد از قم و اصفهان، این بار درتهران برگزار شود، می خواهد الزامات زندگی تعددی(چندهمسری) را تبیین و اساسا فرهنگ تعدد زوجات را احیا کند، آن هم با استادانی از حوزه و دانشگاه که از قضا برخی شان خود چند همسر دارند.

واکنش آدم های واقعی در فضای مجازی

با این که مسوول واحد مشاوره موسسه حیات حسنی قبول داشت که برگزاری چنین کارگاه هایی و تلاش برای زنده کردن فرهنگ چند همسری با عرف همخوانی ندارد، ولی می گفت که اشتباه هم درهمین است یعنی که عرف نباید مخالف تعدد زوجات باشد، استدلالش نیز این است که خداوند مرد را به طور تکوینی، تعددی خلق کرده و متناسب با آن، قانون گذاشته و کسی نمی تواند منکر این واقعیت شود.

 جالب این که عسگری از مردهایی و به قول خودش از سوپر میلیاردرهایی حرف می زند که دوست دارند زندگی دوم تشکیل دهند و سفره ای دیگر پهن کنند، ولی جریان فرهنگی غرب زده، فمنیست های غرب گرا و البته فمنیست های مذهبی و حتی مسجدی دست به دست قانون ظالمانه داده اند که جلوی چند همسری را گرفته است.

گردانندگان موسسه حیات حسنی در قم البته دلشان فقط برای مردها نمی سوزد بلکه گویا سوز و گدازشان برای زنان بیشتر است و به روایت آماری که عسگری در اختیار دارد درکشورمان حدود چهار تا پنج میلیون زن باکره و مطلقه بین سنین 30 تا 49 سال وجود دارد که بی همسر مانده اند و این چند میلیون «قربانی» حق دارند که متاهل شوند، آن هم از جنس زن دوم و سوم و چهارم و...

با این حال کاربران فضای مجازی چه زن و چه مرد با این که موسسه حیات حسنی جانب هر دویشان را گرفته ولی این دو گروه همصدا با هم واکنش های عمدتا مخالف با چندهمسری از خود نشان دادند. حتی یک مرد سالخورده که حتما پدر است، نوشت آیا مروجان چندهمسری دوست دارند دخترشان همسر چندم مردی شود؟جالب تر از این نظرات اما شوخی های توییتری با واژه هوو است. کسانی درواقع می کوشیدند ماجرای چندهمسری را طنزگونه بنگرند و فضا را به سمت شوخی ببرند.

برخی جملات در این فضا نیز گوشه ذهن را قلقلک می داد و به فکر وامی داشت، مثل زنی که نوشت: شکستن قبح، یکی برای همه، همه برای یکی و دختر جوانی که شاعرانه نگاشت: دوستش داشتم، کافی نبود/ دوستش داشتم و دوستش داشت.

این جملات آیینه تمام نمای عرف جامعه ایران است، یک فرهنگ غالب و همگانی. البته شاید عده ای غیر از این فکر کنند اما عرف یعنی آنچه بیشتر آدم ها به آن باور دارند و عمل می کنند؛ چندهمسری و تعدد زوجات با این عرف، سخت درگیر است.

جامعه

نگاه مراجع

درباره ماجرای چند همسری مردان، لازم بود موضوع را از نظر دینی و اسلامی هم بررسی کنیم و نظر مراجع تقلید را هم درباره موضوع تعدد زوجین بدانیم. ما هم نه به عنوان خبرنگار بلکه به عنوان کسی که چنین دغدغه ای دارد و می خواهد حکم شرعی این موضوع را بداند، با دفتر چند مرجع تقلید تماس گرفتیم و نظرشان را پرسیدیم. چیزی که در نهایت به آن رسیدیم هم این بود که نظر بیشتر مراجع، تقریبا یک چیز و شبیه به هم است، اما یکی قاطعانه از جایز بودن آن می گوید و دیگری لحن کمی نرم تری دارد و از شرایط سخت تری برای این امر می گوید.

رهبر معظم انقلاب

جست وجوی ما در سایت مقام معظم رهبری برای یافتن نظر ایشان درباره تعدد زوجات راه به جایی نبرد. اما آن طور که خبرگزاری فارس گزارش کرده  آیت الله عباس کعبی، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم درخصوص نظر رهبر معظم انقلاب دریادداشتی نوشته «نظر آیت الله العظمی خامنه ای این است که تعدد زوجات جایز است، اما ثواب و استحباب ندارد. این نظر، نه تنها دارای پشتوانه قوی فقهی است و مطابق نظر مشهور فقهای متقدم و برخی از متاخرین و معاصرین است، بلکه براین نظر و بر استحباب اکتفاء به یک همسر، شیخ طوسی ادعای اجماع کرده است.»

آیت الله مکارم شیرازی

اصل موضوع عیب و اشکالی ندارد، اما خود قرآن هم گفته است که الا تعدلوا فواحده؛ اگر نمی توانید عدالت برقرار کنید، به همان یکی اکتفا کنید. در واقع این موضوع شرط دارد و شرط برقراری عدالت بین همسرهاست که در صورت اجرای آن، این موضوع جایز است. شرطی که خیلی هم مشکل است و مرد باید بتواند از همه جوانب مالی، روانی، روحی، زمانی و... آن را رعایت کند. شرطی که امروز و در فشار اقتصادی فعلی خیلی سخت است و تقریبا نمی شود عدالت را آنگونه که هست و باید برقرار کند. در نهایت مرد باید تشخیص بدهد که از همه نظر می تواند این عدالت را برقرار کند، به یک اندازه و به طور مساوی محبت کند و در این بین از هیچ جهتی کم نیاورد.

آیت الله نوری همدانی

حکم، حکمی غیر از نظر اسلام و چیزی که در قرآن نوشته شده است، نیست. در واقع با رعایت شرایطی که خداوند در قرآن کریم گفته است، مرد تا چهار زن دائم می تواند اختیار کند. این موضوع، سلیقه ای نیست و نظر همه مراجع در این موضوع یکی است؛ منتها شرط دارد که با رعایت آن شرایط، این اتفاق ممکن خواهد بود.

آیت الله صافی گلپایگانی

کاملا به شرط ضمن عقد در زمان عقد خانم و آقا بستگی دارد. اگر آن آقا و خانم هنگام عقد، دفترچه را بخوانند، می بینند که در یکی از شروط ضمن عقد، شرطی هست که آقا بدون اذن همسرش خانم دیگری نگیرد. در آن زمان، اگر آقا آن شرط را قبول کند، زمانی که می خواهد همسر دومی اختیار کند، بدون اجازه همسر اولش نمی تواند این کار را انجام بدهد؛ در غیر این صورت برای آقا مشکلی نیست و می تواند تا چهار زن بگیرد. یعنی این امر در صورتی که مرد شرط ضمن عقد را پذیرفته باشد و بدون اجازه همسر اولش، زن دیگری اختیار کند، جایز نیست.

آیت الله وحیدخراسانی

این امر که جایز است و این موضوع در قرآن هم آمده است، اما شخص که با توجه به مقتضیات زمان می تواند این کار را بکند یا نه را باید خودش تشخیص بدهد. در واقع خود فرد باید فکر کند و عاقل باشد؛ باید ببیند که آیا می تواند یا نمی تواند. اگر مشکلات را می تواند حل کند، می تواند این کار را انجام بدهد. باید تشخیص بدهد که اگر کسی دو خانه داشته باشد یا دو جا مدیر باشد، دو جا معلم باشد، طبعتا زحمتش دو برابر است؛ آیا از پس مدیریت هردو همزمان برمی آید و می تواند به هردو رسیدگی کند؟ می تواند یا نمی تواند. یعنی این طور نباشد که چند روزی بتواند و بعد خسته شود و در برابر یکی از آن دو کوتاهی کند. اگر همه شرایط را بررسی کرد، آن وقت کار درست را انجام بدهد.

آیت الله  محفوظی

به همین سادگی نیست و شرایطی دارد که آقا باید بتواند آن را رعایت کند. باید بتواند از لحاظ اقتصادی هر دو خانواده را اداره کند. باید بتواند وقت و زمان را مدیریت کند، خرج همه را بدهد. در نهایت اگر همه این شرایط باشد، خودش هم بخواهد و بداند که با این امر فتنه ای ایجاد نمی شود، ایرادی ندارد.

آیت الله  روحانی

با دفتر آیت الله روحانی نیز تماس گرفتیم و نظر ایشان را درباره چندهمسری پرسیدیم. دفتر ایشان در جواب گفت: تعدد زوجین شرط خاصی ندارد و اگر آقایان شرط ضمن عقدی در مقابل همسر اولشان نداشته باشند، این کار جایز است و مشکلی ندارد.

نگاه جامعه شناس
 
24میلیون خانوار را دریابید
 سیدحسن حسینی، جامعه شناس
 

ابتدای بحث باید پرسید برخی، آمار را چگونه در این زمینه جمع آوری کرده اند و می گویند حدود چهار تا پنج میلیون خانم بیوه، مطلقه و ازدواج نکرده داریم. برای بررسی چنین مسائلی آمار باید دقیق تر باشد نه این که حدود یک میلیون نفر اختلاف داشته باشد. علاوه بر این باید آمار زندگی مجردی برای مردان نیز به دست آید، چراکه آمار مردان مجرد نیز به همین شکل است.

مشکل اینجاست که ما برنامه ریزی درستی برای ازدواج جوانان دهه 60 نکرده و این روزها اشتغال و مسکن آنها با مشکلات جدی روبه رو شده است. به همین دلیل سن ازدواج افزایش یافته و آمار مجردان نیز قابل توجه است، در حالی که این دنیا نیز تغییر کرده و زندگی های زناشویی پایداری گذشته را ندارد.

به عنوان یک جامعه شناس باید بگویم برای تصمیم سازی باید سازنده تر عمل کرد، یعنی بهترین برنامه ریزی و قانون گذاری در جهت ازدواج افرادی باشد که به سن ازدواج می رسند. به عبارت دیگر، اولویت باید حل بحران اقتصادی باشد تا لازمه زندگی زناشویی فراهم شود. در شرایط کنونی جامعه جای تعجب است که به جای توجه به مسائل اصلی عده ای به دنبال مشکلات گروهی هستند که به گواه خودشان جمعیت شان حدود صدهزار نفر است. این درحالی است که حدود 24 میلیون خانوار در کشور وجود دارد و مشکلات عده ای محدود دربرابر آنها جایگاهی ندارد.

نگاه وکیل

ازدواج بی اجازه و حق طلاق برای زن

آرزو نسیمی/ وکیل خانواده
 

تعدد زوجات و چند همسری در هیچ یک از قوانین ما به صراحت و شفاف بیان نشده، یعنی هیچ قانونی چه در کتاب قانون مدنی و چه درقانون حمایت از خانواده اجازه داشتن چند همسر را به مرد نداده است. اما چند همسری و تعدد زوجات در فقه و شرع ریشه دارد به طوری که مرد می تواند براین اساس چهارهمسرعقدی و دائم داشته باشد.

طبق سند نکاح که 12 بند دارد اگر مردی بخواهد چند همسر اختیار کند باید از همسر اولش اجازه بگیرد در غیر این صورت زوجه می تواند از دادگاه تقاضای طلاق کند. این درحالی است که اگر زن ناشزه (نافرمان) باشد و عدم تمکین او در دادگاه ثابت شود مرد می تواند با اجازه دادگاه همسر دیگری اختیار کند. طبق موارد گفته شده مردان در جامعه ما می توانند رویکرد چند همسری داشته باشند و اگر این کار را با اجازه همسر اول انجام دهند مانعی بر سرراهشان وجود ندارد، اما اگر ازدواج مجدد آنها پنهانی و بدون اجازه باشد، حق طلاق به صورت خودکار برای همسر اول برقرار می شود، درحالی که همه حق و حقوق قانونی برای زوجه محفوظ خواهد بود.