آرشیو شنبه ۴ آبان ۱۳۹۸، شماره ۳۵۵۸
جهان
۷

دور جدید اعتراضات ضددولتی در عراق آغاز شد: خیابان در قرق معترضان عراقی

ماه اکتبر، خونین ترین ماه سال های اخیر عراق بود. بیش از 150 نفر از شهروندان کشته و حدود پنج هزار نفر زخمی شدند و عامل آن نه حملات داعش بود و نه خودروهای انتحاری؛ این بار نیروهای امنیتی عراق بودند که با خشونتی بی سابقه معترضانی را نشانه گرفتند که با استفاده از حق قانونی خود در اعتراض به نظام سیاسی ناکارآمد عراق به خیابان ها آمده بودند. با این سرکوب خونین، اعتراضات عراقی ها که از اول اکتبر آغاز شده بود، برای چند روزی مهار شد ولی مردم عراق بار دیگر به خیابان ها آمده اند و می گویند تا رسیدن به خواسته هایشان به تظاهرات ادامه می دهند؛ حتی اگر به قیمت جانشان تمام شود. اگرچه انتظار می رفت اعتراضات جدید کمتر از اعتراضات قبل با خشونت همراه باشد ولی تظاهرات اخیر که از پنجشنبه شب آغاز شد، تاکنون یک کشته و صدها زخمی برجای گذاشته است. بر اساس گزارش ها، نیروهای امنیتی عراق برای متفرق کردن هزاران معترضی که به خیابان های بغداد آمده بودند، از گاز اشک آور و در مواردی گلوله واقعی استفاده کردند. 

آن طورکه الجزیره گزارش داده، نیروهای امنیتی عراق از پنجشنبه شب به حالت آماده باش درآمده و در خیابان های پایتخت این کشور مستقر شده بودند. پنجشنبه شب سربازان عراق با شلیک گاز اشک آور و نارنجک های بیهوش کننده، تلاش کردند از ورود معترضان به منطقه سبز بغداد که بسیاری از دفاتر دولتی و سفارتخانه های کشورهای خارجی در آن قرار دارد، جلوگیری کنند. کمیسیون حقوق بشر عراق اعلام کرده است که دست کم یک معترض عراقی کشته شده است. علی بیاتی، یکی از اعضای این کمیسیون، پیش تر از کشته شدن دو نفر خبر داده بود ولی پس از آن اعلام کرد اعتراضات روز گذشته یک قربانی داشته است. آن طورکه در گزارش این کمیسیون آمده، این فرد به خاطر اصابت قوطی گاز اشک آور به سرش جان خود را از دست داده است. این کمیسیون همچنین اعلام کرد که 224 نفر نیز راهی بیمارستان ها شده اند که بیشتر آنها به خاطر مشکلات تنفسی ناشی از گاز اشک آور بوده است.

روز گذشته آیت الله سیستانی، مرجع شیعیان جهان هم از نیروهای امنیتی و معترضان خواست که این اعتراضات ضددولتی را مسالمت آمیز برگزار کنند. نماینده آیت الله سیستانی روز جمعه در کربلا گفت: «تغییر و اصلاحات واقعی در کشور باید از طریق روش های صلح آمیز باشد».

مردم عراق که به فقر، بی کاری، خدمات عمومی ضعیف و فساد ساختاری معترض اند، حالا دو خواسته اصلی دارند: یکی برکناری دولت و دیگری تغییر قانون اساسی. معترضان البته می گویند همه سیاست مداران و احزاب عراقی فاسدند و کل ساختار سیاسی باید تغییر کند. یکی از معترضان جوان عراقی در میدان تحریر بغداد به الجزیره می گوید: «ما برکناری دولت و تغییر کامل ساختار سیاسی عراق را خواستاریم». این معترض که به شرط ناشناس ماندن، مصاحبه کرده است، در ادامه می افزاید: «کل نخبگان سیاسی باید تغییر کنند؛ چون نظام کنونی هیچ کاری برای ما نکرده است».

یک وکیل 28ساله عراقی هم بر این باور است که تغییر باید از قانون اساسی آغاز شود: «ما قانون اساسی جدیدی می خواهیم». بدون تغییر قانون اساسی هیچ چیزی تغییر نمی کند. همین قانون اساسی است که بحران فرقه ای عراق را که سال هاست با آن روبه رو هستیم، ایجاد کرده است». بسیاری از عراقی ها قانون اساسی کنونی را مقصر اصلی طبیعت فرقه گرایانه نظام سیاسی عراق می دانند؛ قانون اساسی ای که در سال 2005 و دو سال بعد از مداخله نظامی آمریکا در عراق نوشته و تصویب شد».

علاوه بر بی کاری، کمبود فرصت های اقتصادی و فساد، کشته شدن 149 معترض در دور قبلی اعتراضات هم بر خشم مردم افزوده است. روز پنجشنبه کمیته ای که از سوی دولت مامور رسیدگی به اعتراضات شده بود، با تایید کشته شدن 149 نفر و زخمی شدن سه هزار نفر در جریان اعتراضات اخیر، اعلام کرد که 70 درصد مرگ ها به خاطر شلیک گلوله به سر و سینه معترضان بوده است. با این حال این کمیته فقط فرماندهان ارشد نظامی را مسئول این کشتارها عنوان کرده و گفته است که دستور این شلیک ها را دولت عادل عبدالمهدی، نخست وزیر عراق، صادر نکرده است.

عبدالمهدی هم پنجشنبه شب در یک سخنرانی تلویزیونی کوشید در آستانه تظاهرات برنامه ریزی شده اندکی مردم عراق را آرام کند. او در این سخنرانی گفت که مردم عراق آزادند که از حق خود برای اعتراض استفاده کنند؛ هرچند هم زمان هشدار داد که با هرگونه خشونتی از سوی معترضان برخورد خواهد شد. او همچنین گفت که استعفای دولت در حال حاضر کشور را به سوی آشوب بیشتر می کشاند.

در سال های اخیر، تظاهرات علیه فساد گسترده، بی کاری و کمبود خدمات عمومی به اعتراضاتی فصلی تبدیل شده بود. این اعتراضات بیشتر در فصل تابستان و به خاطر کمبود آب آشامیدنی و قطعی برق در مناطق جنوبی شدت می گرفت. با این حال این اعتراضات عموما یا سرکوب می شد یا از سوی نیروهای سیاسی مختلف مورد مصادره قرار می گرفت. دولت عراق هربار بعد از این اعتراضات وعده اصلاحات می داد ولی این وعده ها هیچ گاه جامه عمل به خود نگرفت. در چنین شرایطی اعتراضات امسال در ماه اکتبر آغاز شد؛ اعتراضاتی که اگرچه چندان غیرقابل پیش بینی نبود ولی به باور بسیاری از ناظران با اعتراضات قبلی فرق هایی داشت؛ اعتراضات اخیر برعکس تظاهرات های قبلی به طور خودجوش آغاز شد. این بار مردم در پاسخ به فراخوان گروه ها و احزاب سیاسی به خیابان نیامدند و اعتراضات آنها هم کل نظام سیاسی عراق را نشانه می گرفت. حالا مردم عراق به وعده اصلاح این و آن سیاست مدار عراقی خام نمی شوند. آنها می گویند تا تغییر قانون اساسی و برکناری دولت کنونی به اعتراضات خود ادامه می دهند. بی شک طبقه سیاسی عراق و هم پیمانان جهانی اش در مقابل هرگونه سناریوی تغییری می ایستند و با تمام توان برای ادامه حیات این ساختار معیوب می کوشند؛ حال باید دید زور مردم بیشتر است یا سیاست مداران.