آرشیو پنج‌شنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۵۰۴
جلد دوم
۷
نگاه

ساختاربخشی به یک آشوب

سپیده موسوی

کتاب های متعددی در سال های اخیر به منظور فهم وضعیت اجتماعی ایران نوشته شده اند اما بلبشو، جستاری در یک وضعیت با اطلاق مفهومی عامیانه یعنی بلبشو به موقعیت کنونی ایران راهی متفاوت را پیموده است. در این کتاب، بلبشو در فضایی میان ساختار و آشوب قرار می گیرد. کتاب ادعا می کند که بلبشو نه یک ساختار است و نه یک آشوب بلکه بلبشو وضعیتی است میان این دو. با اینکه این کتاب بر مبنای نظریه انتقادی و با رویکرد نقد ساختارگرایی نوشته شده است اما زبان روان و ساده آن خواندن کتاب را برای غیردانشگاهیان نیز ممکن می کند، خصوصا اینکه در جای جای کتاب مصداق هایی از فرهنگ عامیانه مثل آبدارچی، رند، زرنگ و ریش سفید به چشم می خورد. بلبشو ساختار ضعیف یا ضعیف نگه داشته شده است و از این امر منافع گروه های خاص تامین می شود. در واقع بلبشو سازوکاری است که افراد و سازمان های خاصی از طریق آن به منافع شخصی خود می رسند، بدون اینکه در عمل کاری غیرقانونی یا خلاف ساختار انجام داده باشند. نکته اینجاست که بلبشو آشفتگی نیست، بلکه سازوکاری کوتاه و مستقیم برای رسیدن به خواسته های شخصی است؛ خواسته هایی که در عمل با نفع عمومی در تضاد هستند. از طرفی این ساز و کار کوتاه و غیرمستقیم به شکل الگو در می آید، الگویی که غیرقانونی نیست اما عملا حقوق افراد دیگر جامعه را نقض می کند. نتیجه تکرار این روند هم در عمل بی اعتمادی فرد به ساختار و آینده ای مبهم را به وجود می آورد و الگوی مهم جامعه می شود فرصت طلبی و زرنگ بازی. در جامعه بلبشو، فضا، زمان و افراد به کمک هم این ساختار را زنده نگه می دارند و این وضعیت همچنان خود را بازتولید می کند. آخرین فصل کتاب سعی دارد تا راه حل هایی را برای بیرون رفتن از این مخمصه عنوان کند. شفافیت و آزادی بیان، احیای جایگاه ارزشی قانون، حذف سالارمآبی از حوزه عمومی و چند راه حل دیگر آرمان هایی هستند که اگر محقق شوند بلبشو از جامعه رخت برخواهد بست. بلبشو جستاری در یک وضعیت را انتشارات علمی و فرهنگی ذیل مجموعه مردم نگاری و زندگی روزمره و در سال 1398 منتشر کرده است. این کتاب 210 صفحه ای متشکل است از یک مقدمه، چهار فصل با عنوان های «ساختار بلبشو»، «فردیت بلبشو»، «جامعه بلبشو»، «چه باید کرد؟» و یک نتیجه گیری.