آرشیو پنج‌شنبه ۱۶ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۵۰۴
کتاب
۱۱
گزارش

جایزه گنکور 2019 به ژان پل دوبوآ تعلق گرفت

سودای شادی گمشده

بهار سرلک

داستانی تکان دهنده و پررنگ و لعاب درباره زندانی ای که گذشته اش را مرور می کند، برترین جایزه ادبی فرانسه یعنی جایزه گنکور را روز دوشنبه برای نویسنده اش به ارمغان آورد. ژان پل دوبوآ نویسنده 69 ساله این کتاب در مراسمی که در رستورانی در پاریس برگزار شد، پس از خوانده شدن اسمش گفت: «ممکن است در زندگی هر اتفاقی بیفتد!»

رمان «همه مردها به یک شکل زندگی نمی کنند» آگوست منتشر شد و راوی آن مردی است که برای ارتکاب به جرمی که هرگز برای خواننده مشخص نمی شود، در زندان کانادا محکومیتش را سپری می کند. هیات داوران دوبوآ را با نویسنده هایی همچون جان ایروینگ و ویلیام بوید که هر دو آثاری محبوب خوانندگان و منتقدان نوشتند، مقایسه کرده اند.

خبرگزاری فرانسه رمان «همه مردان یک شکل زندگی نمی کنند» را «رمانی تاثیرگذار و سودازده از شادی گمشده» نامیده است. مجله فرانسوی L’Obs این رمان را «کامل و بی نقص» معرفی کرده است.

فیلیپ کلاودل یکی از اعضای هیات داوران جایزه گنکور این رمان را شاهکار دانسته و گفته است: «سرشار از انسانیت، سودازدگی و طعنه.» او در گفت وگویی تلفنی گفته است مکان بسیاری از داستان های دوبوآ امریکای شمالی است که نشان دهنده اعتقادات متناقض فرانسوی ها درباره این قاره است. کلاودل خطاب به دوبوآ گفته است: «مسحور داستان تان شده ایم و در عین حال نقدهای بسیاری هم به آن داریم.»

در گزارشی که نشریه LaCroix منتشر کرده است، پی یر آسولین، روزنامه نگار و نویسنده مراکشی تبار می گوید: «می شود گفت دوبوآ از نویسنده های امریکایی الهام گرفته، از سفرهایش تغذیه کرده است اما رنگ وبویی فرانسوی در سحر دوبوآ وجود دارد. علاوه بر این خواننده ها پیش از اعلام برگزیده گنکور، این اثر او را خوانده اند چراکه تا به حال 99 هزار نسخه فروش کرده است.»

دوبوآ، نویسنده و روزنامه نگار در این مراسم و در جمع خبرنگاران گفته است: «عالی است... اما فکر نمی کنم به دست آوردن این جایزه آنقدرها هم زندگی ام را عوض کند. فردا هم همان زندگی ای را دارم که امروز صبح داشتم.» این نویسنده در شهر تولوز به دنیا آمده و در همانجا روزگارش را می گذراند. اصالت شخصیت داستان «همه مردان یک شکل زندگی نمی کنند» هم به جایی در این شهر فرانسوی بازمی گردد. در یک آن جنون به این شخصیت دست می دهد و وقتی به خودش می آید در سلول زندانی در کاناداست و فرشته دوزخ او را تهدید کرده که اگر کار خطایی کند، مثله اش می کند. راوی برای اینکه رفتاری عاقلانه داشته باشد با مرده ای که در ذهنش زندگی می کند، حرف می زند. دوبوآ در این اثر دیدگاهش را به زندگی و ارزش های جامعه امریکای شمالی به تصویر کشیده است.

دوبوآ پیش از رمان نویسی به گزارشگری روزنامه مشغول بود و به مصاحبه کنندگانش گفته است فقط در طول ماه مارس می نویسد. از 21 رمان دوبوآ فقط رمان «زندگی فرانسوی» به انگلیسی ترجمه شده است. در ایران سال گذشته کتاب «ماهی ها نگاهم می کنند» با ترجمه اصغر نوری از سوی نشر افق منتشر شد. نویسنده در این داستان با زبانی طنز و لحنی انتقادی نسبت به زندگی مدرن شهری، فاصله بین نسل ها و مکانیکی شدن رابطه بین آدم ها را نشان می دهد.

در کارنامه ادبی دوبوآ رمان «امریکا نگرانم می کند» (1996) و «تا وقتی همه چیز در امریکا خوب پیش برود» (2002) دیده می شود که در این دو اثر نیز مشاهداتش را از زندگی امریکایی پیش و پس از حملات یازدهم سپتامبر 2001 و توصیفات کنایه آمیزی از جامعه فرانسه که باعث شدند نسل انفجار کودک این کشور سرعت بگیرد، بیان می کند.

رمان «زندگی فرانسوی» (2004) دوبوآ جایزه Femina را - جایزه ای ادبی که هیات داوران آن را تماما زن تشکیل داده اند- برای او به ارمغان آورد.

جایزه نقدی گنکور آنقدرها هم برای نویسنده ها وسوسه انگیز نیست و فقط ده یورو به آنها تعلق می گیرد، اما آثار برگزیدگانش فروشی بی سابقه را تجربه می کنند و اعتبار ادبی شان جلوه تازه ای به خود می گیرد. آثار دو برگزیده پیشین گنکور فروش قابل توجهی را پشت سر گذاشتند. رمان «فرزندانی که پس از آنها آمدند» نوشته نیکولا ماتیو، برگزیده سال 2018، تا فوریه 2019 سیصدوهفتادوپنج هزار نسخه فروش کرد. رکوردی که باعث شد پیشینیانش را کنار بزند؛ رمان «ترتیب روز» اثر برگزیده این جایزه در سال 2017، اریک ویلار تا پایان همان سال 299 هزار نسخه فروش کرد.

برگزیده امسال را ده عضو آکادمی گنکور برگزیده اند. دوبوآ در دومین دور رای گیری با شش رای موافق و چهار رای مخالف، برنده اعلام شد. آملی نوتومب، نویسنده بلژیکی که در ایران شناخته شده و از سال 1992 هر سال یک کتاب منتشر کرده اما هرگز موفق به دریافت این جایزه نشده است، نفر دوم بود.

در سال های اخیر هیات داوران آثاری را درباره قیام هیتلر، نوجوانان بی امیدی که در نواحی صنعتی نشده فرانسه زندگی می کنند و دایه ای که فرزندی را که باید از او پرستاری کند، می کشد انتخاب کرده اند. «ترتیب روز» نوشته ویلار نگاهی به کمپانی هایی دارد که در قیام هیتلر مشارکت کردند اما از نظر خود نویسنده این اثر شامل پیامی رساتر و در این باره بود که چطور متمرکز کردن ثروت و قدرت «برای همه خطرناک» است. کتاب برگزیده سال 2018، پرتره ای از نوجوانان متعلق به طبقه کارگر است که در مناطق محروم فرانسه در دهه 1990 بزرگ می شوند. قرار است ترجمه انگلیسی این کتاب آوریل سال آینده در امریکا منتشر شود. برگزیده سال 2016 کتاب «دایه ای بی نقص»، نوشته لیلا سلیمانی، نویسنده مراکشی تبار که در ایران با عنوان «آهنگ شیرین» ترجمه شده است، خیلی زود در صدر جدول پرفروش ترین ها جای گرفت و اقتباس سینمایی آن ساخته شد.