آرشیو شنبه ۴ آبان ۱۳۹۸، شماره ۳۵۵۸
دیپلماسی
۱۵

گزارشی از مراسم نکوداشت دکتر محسن محبی به مناسبت صدور دستور موقت دیوان علیه آمریکا؛

به نام ملت ایران

صدور دستور موقت دیوان بین المللی دادگستری در دادخواهی ایران علیه آمریکا بی تردید در وضعیت موجود و آرایش جهانی قدرت ها برای ایران یک دستاورد به شمار می آید. به همین مناسبت روز چهارشنبه، یکم آبان، مراسمی در نکوداشت دکتر محسن محبی از طرف کمیسیون حقوق بشر اسلامی ایران برگزار شد. دکتر محبی، استاد برجسته حقوق بین الملل، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و تحقیقات و رئیس سابق مرکز امور حقوقی بین المللی ریاست جمهوری و همچنین وکیل ایران در پرونده اخیر است. دکتر محسن محبی همراه استادان دیگری مانند دکتر افتخارجهرمی از پایه گذاران سیستم و اساسی برای طبقه بندی و ثبت و پیگیری دعاوی بین المللی حقوقی ایران بودند که ابتدا «دفتر خدمات حقوقی بین المللی» خوانده می شد و بعد از انقلاب در آن سال های پرحادثه و دی ماه سال 1359 که بیانیه الجزایر نوشته شده بود و دیپلمات های آمریکایی که در سفارت سابق آمریکا گروگان بودند، دیوان داوری ایران- آمریکا تاسیس شده بود و طرفین دعاوی و پرونده های خود را مطرح کرده بودند و قریب به سه هزارو 800 پرونده علیه دولت ایران طرح شده بود و ایران هم علیه این شرکت های آمریکایی شکایاتی داشت و این شد که مدیریت و اداره این حجم دعاوی نیاز به سازمان بزرگ تری را ایجاد کرد که اسمش دفتر خدمات حقوقی بین المللی شد. دکتر محبی به روایت خودش از سال 1362 از بانک ملی ایران به دفتر خدمات حقوقی بین المللی مامور می شود و بعدها هم که این مرکز به مرکز امور حقوقی بین المللی تغییر نام می دهد به عنوان رئیس این مرکز به فعالیتش ادامه می دهد تا امروز که به عنوان یکی از وکلای ایران دفاعیاتی را طرح می کند که منجر به صدور دستور موقت دیوان در 3 اکتبر 2018 شد که به موجب اساسنامه دیوان بین المللی دادگستری الزام آور است. بر اساس این دستور موقت ایالات متحده مکلف است هر نوع مانع ناشی از اقدامات اعلام شده در 8 می 2018 برای صادرات آزاد کالاهای ضروری برای نیازهای انسان دوستانه ازجمله دارو و تجهیزات پزشکی، اقلام غذایی و کشاورزی و همچنین کالا و خدمات لازم برای ایمنی هواپیمای مسافربری همانند قطعات، تجهیزات و خدمات مرتبط ضروری برای ایمنی پرواز مسافربری (گارانتی، نگهداری، خدمات تعمیر و بازرسی های مرتبط با ایمنی)، به ایران را از بین برده و تضمین کند که مجوزهای ضروری صادر می شوند و پرداخت ها و سایر مبادلات وجوه مربوط به کالاها و خدمات مورد اشاره مشمول هیچ محدودیتی نخواهند شد.

صدور این دستور موقت فرصتی فراهم آورد تا از سال ها تلاش دکتر محسن محبی در عرصه پیگیری دعاوی بین المللی ایران تقدیر شود. در این مراسم همچنین نشستی علمی درباره موضوع «تعهدات آمریکا درباره دستور موقت دیوان بین المللی دادگستری و روند اجرای آن طی یک ساله گذشته برای استیفای حقوق ملت ایران» برگزار شد. این مراسم که با ازدحام مشتاقان و اهالی حقوق و دانش پژوهان مواجه شد، در سالن اجتماعات کمیسیون حقوق بشر ایران برپا شد. ابتدای مراسم دکتر حسن سواری، استاد حقوق بین الملل و عضو هیئت علمی دانشگاه تربیت مدرس و دکتر محسن محبی، استاد حقوق بین الملل، درباره روند اجرای دستور موقت دیوان سخنرانی کردند و سپس استادان دیگری، ازجمله دکتر ابراهیم بیگ زاده، استاد حقوق بین الملل و رئیس کنونی مرکز امور حقوقی بین المللی ریاست جمهوری و دکتر محمدرضا ضیائی بیگدلی، استاد حقوق بین الملل و عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی نکاتی را درباره ابعاد فنی موضوع شرح دادند. بخش دوم برنامه تمرکز بر لزوم قدردانی از سرمایه های فکری و فرهنگی جامعه بود که با پخش فیلم کوتاهی از دکتر محبی و اعلام نظر جمعی از استادان و مسئولان حاضر در جلسه ادامه یافت. دکتر ابراهیم امینی، حقوق دان و نایب رئیس شورای شهر تهران و خانم دکتر نسرین مصفا، استاد دانشکده حقوق دانشگاه تهران، نیز سخنانی درباره دکتر محبی و سال ها تلاش مستمر و موثر ایشان در عرصه پیگیری دعاوی بین المللی ایران بیان کردند و هدایایی به رسم یادبود تقدیم دکتر محبی شد. ایشان نیز ضمن قدردانی از برپایی این جلسه تاکید کرد که پیگیری دعاوی حقوقی بین المللی کشور ماحصل همکاری و همدلی گروهی استادان و اهل فن بوده و همه آنها در دستاوردهای حاصله شریک و شایسته قدردانی هستند. دکتر ضیایی فر، رئیس کمیسیون، دکتر ابراهیم امینی، نایب رئیس اول شورای شهر تهران، دکتر نسرین مصفا از انجمن ایرانی ملل متحد، دکتر ضیائی بیگدلی، دکتر منصوریان و دکتر پوریا عسگری، استادان دانشکده حقوق علامه طباطبایی، دکتر ابراهیم بیگ زاده، استاد دانشکده حقوق شهید بهشتی، دکتر حسن سواری، استاد دانشکده حقوق تربیت مدرس، دکتر ایزانلو، استاد دانشگاه تهران، دکتر شهبازی، استاد دانشگاه نیروی انتظامی و جمع کثیری از استادان حقوق کشور، ازجمله دکتر ساکت، دکتر دیهیم، دکتر خرم، دکتر منصوریان و دکتر آذری از چهره های حاضر در این جلسه بودند. مهدی طالقانی، فرزند آیت الله طالقانی و حبیب کریمی، رئیس انجمن دانش آموختگان دارالفنون و جمعی از دانشجویان حقوق و سایر فرهیختگان کشور نیز در این جمع حضور داشتند.

از نکات جالب توجه مراسم این بود که به مباحث تخصصی نیز پرداخته شد که از جمله آنها می توان به این مباحث اشاره کرد: اهمیت روش های حل وفصل اختلافات دولت ها در حقوق بین الملل و پیشرفت هایی که در یک قرن گذشته حاصل شده است، ماهیت حقوقی لزوم حل وفصل اختلافات بین دولت ها از طریق روش های مسالمت آمیز، روند اجرای احکام حقوقی بین المللی از زمان جامعه ملل تاکنون و مستندات حقوقی ذی ربط، تفسیر ماده 94 منشور ملل متحد در مورد ضمانت اجرای احکام دیوان بین المللی دادگستری، آمار اجرای احکام بین المللی اعم از دیوان داوری یا دیوان بین الملل دادگستری، تفاوت عملکرد دولت ها در موضوع اجرای احکام دیوان در مقایسه با دستور موقت های دیوان، پیامدهای صدور دستور موقت بر توسعه ظرفیت های دیپلماتیک، وجوه احتمالی فراروی روند پیگیری دعوای ایران علیه آمریکا در ماه های آتی، نکات جدیدی که از حیث حقوق بین المللی در دستور موقت صادره دیوان در دعوای ایران علیه آمریکا وجود دارد، آخرین وضعیت تعاملات ایران و آمریکا با دیوان در پرونده مورد بحث، اهمیت مبنای انسان دوستی مطرح شده در استدلال دیوان در دستور موقت صادره، راه های حقوقی که ایران پس از صدور دستور موقت دیوان طی کرده و نحوه پاسخ دهی طرف آمریکایی، اهمیت مشارکت موثر همه نهادها و دستگا ه ها در تدارک ادله لازم مورد نیاز تیم حقوقی ایران و پرهیز از اظهارات یا عملکردهایی که می تواند برای تیم حقوقی طرف مقابل مورد بهره برداری قرار گیرد و اقتضائات برخورداری از ظرفیت های حقوق بین الملل برای دفاع از منافع ملی. جز نکوداشت یکی از استادان موثر حقوق بین الملل، از دستاوردهای جلسه، یکی روشنگری از مباحث حقوقی و پیچیده درباره ابعاد دعوای اخیر ایران و آمریکا بود و دیگری، تاکید بر ظرفیت های حقوق بین الملل که باید عالمانه و دقیق شناسایی شود تا هوشمندانه به کار گرفته شوند.