آرشیو شنبه ۴ آبان ۱۳۹۸، شماره ۳۵۵۸
روزنامه فردا
۱۶
پیشخوان

بازخوانی تازه تاریخ صدر اسلام

هوان کل Juan Cole (زاده 1952) استاد آمریکایی رشته تاریخ در دانشگاه میشیگان و نویسنده کتاب‏ها و مقاله‏های پرشماری درباره جهان اسلام است. او همچنین نویسنده و خالق وب‏نوشتار معروف Informed Comment است که سالانه به صورت میانگین چهارونیم میلیون بازیدکننده دارد. کل در کتاب اخیرش «محمد: پیامبر صلح در گرماگرم ستیز امپراتوری ها» (2018) به بازخوانی زندگی پیامبر اسلام(ص) از عنفوان جوانی تا پایان عمر پرداخته است. در این اثر با استناد به مآخذ و منابع تاریخی، شیوه صلح طلبانه پیامبر(ص) را با روش های معمول مواجهه امپراتوری های روم و ایران و حتی با آرای متکلمان مسیحی آن روزگار سنجیده و جنگ های مهم صدر اسلام را یک به یک تحلیل کرده است. به جز رویکرد تاریخی تطبیقی-مقایسه ای کتاب به موضوع، آنچه شاید این اثر را از آثار مشابه متمایز کند، از سویی، نگرش نوآورانه ای است که به مآخذ روایی اسلامی دارد و از سوی دیگر، استنادات بجا و گاه یکسره تازه اش به آیات قرآن است. در اینجا بخش هایی از مقدمه این کتاب که ترجمه فارسی آن به قلم صالح طباطبایی و به کوشش نشر روزنه منتشر شده است، آورده می شود: «این کتاب بر آن است تا تفسیر دوباره‏ای از اسلام نخستین در مقام نهضتی سخت متاثر از ارزش‏های صلح‏‏ورزانه، در واکنش به کشتار حاصل از دهه‏ها جنگ و کشمکش‏ دینی ملازم آن، به دست دهد. از جنگ‏های صلیبی تا دوران استعمار، نزاع‏های مسیحیان و مسلمانان به این گرایش در میان نویسندگان بهره ‏مند از میراث اروپایی دامن زد که تنها بر مسئله اسلام و جنگ تمرکز کردند و از جنبه صلح و تعاون غفلت ورزیدند. در قرآن، هم از صلح سخن رفته است و هم از جنگ، هم‏چنان‏که در کتاب مقدس نیز چنین است؛ در آنچه از این پس می‏آید، هم صلح و هم جنگ مورد تحلیل قرار خواهند گرفت، ولی این بار تمرکز اصلی بر صلح است. کتاب حاضر به جای ‏آن‏که بکوشد توضیح دهد که مسلمانان درباره کتاب مقدس‏شان چه می‏اندیشند، قرآن را در بستر تاریخی‏اش بررسی می‏کند. قرآن بر آزادی عقیده و رواداری و گذشت نسبت به دشمنان پای می‏فشارد و از جنگ ناموجه و یورشگرانه بازمی‏دارد. قرآن به همه موحدان درستکار، و نه فقط به پیروان پیامبر اسلام[ص]، مژده رستگاری می دهد. بسیاری از بیگانگان و جمع نه‏چندان کم‏شماری از مسلمانان هیچ‏یک از این اوصاف را به آن نسبت نداده‏اند، بلکه غالبا آن را چنان تفسیر کرده‏اند که گویی عکس آن را تایید می‏کند. این حقیقت نشانگر آن است که قرآن تا چه حدی مورد سوء فهم واقع شده است. دلایل فراوانی برای چنین سوء فهمی می‏توان برشمرد، از جمله مرام‏های سلطه‏گرانه امپراتوری‏های متاخر بیزانسی مسیحی و عباسی اسلامی، وجود مشکلاتی در تفسیر نص قرآن، و ناتوانی در قرائت نص در قیاس با متون رومی و ایرانی معاصرش، که به این شیوه می‏توان ارزش‏ها و دغدغه ‏های قرآن را در برابر ارزش‏ها و دغدغه‏ های کسان دیگری که در آن دوره می‏زیستند قیاس کرد و سنجید».