آرشیو شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۸، شماره ۹۶۲۷
سیاسی
۲
یادداشت

تشریح نسل جدید ماشین های سانتریفیوژ بومی به زبان ساده

محسن رفیعی

چندی پیش بود که آغاز تزریق گاز به سانتریفیوژهایIR8 خبر رسانی شد، اتفاقی مهم و غرور آفرین در این آشفته بازار سیاست خارجی. این اخبار زمانی برای مردم غرور آفرین خواهد شد که با مفهوم برخی لغات پرکاربرد در انرژی هسته ای آشنا باشند. اینکه تفاوت سانتریفیوژهای نسل قدیم و جدید در چیست؟ واحد «سو» به چه معناست؟ چرا رسیدن به عدد 190 هزار سو برای ما اهمیت دارد؟ و سوالات بسیار دیگری که سعی خواهم کرد پاسخ آن ها را با زبانی ساده شرح دهم. برای استفاده از سنگ اورانیوم به منظور تولید برق در نیروگاه اتمی به ایزوتوپ 235 نیاز داریم و این درحالی است که بیش از 3/99 درصد از سنگ اورانیوم را ایزوتوپ 238 تشکیل می دهد. برای مثال برای تولید برق اتمی در رآکتور آب سبک (آب معمولی) لازم است درصد ایزوتوپ های اورانیوم 235 به حداقل 3 الی 4 درصد برسند تا بشود آنها را از طریق شکافت هسته ای، تبدیل به انرژی برق کرد.به همین منظور از ماشین هایی به نام سانتریفیوژ جهت جداسازی ایزوتوپ 235 از 238 استفاده می شود که در هر دقیقه 10هزار دور می چرخند. این ماشین ها براساس قانون گریز از مرکز کار می کنند و می توانند این دو ایزوتوپ را از هم جدا کنند . به این کار اصطلاحا غنی سازی اورانیوم می گویند که خوشبختانه دانشمندان ایرانی توانسته اند آن را در کشور بومی سازی کنند. انجام غنی سازی می تواند با سانتریفیوژهای مختلفی از جمله IR1 ، IR2 ، IR6، IR8 و...

انجام شود. تفاوت اصلی این سانتریفیوژها در توانایی و قدرت جداسازی اورانیوم 238 از 235 است. در انرژی هسته ای این قدرت جداسازی را با واحدی به نام «سو» (SWU) که مخفف Separative Work Unit است، نشان می دهند. برای مثال ماشین های نسل یک که امروزه در ایران به IR1 شهرت یافته اند، ماشین هایی با ظرفیت 1 تا 2/1 سو هستند که بنابر اظهارات کارشناسان در صورت استفاده از این ماشین ها نیازمند 190 هزار ماشین سانتریفیوژ نسل یک است تا بتوان ظرفیت 190 هزار سو را ایجاد کرد. با این حال با استفاده از ماشین های نسل های بالاتر، تعداد سانتریفیوژ می تواند کاهش یابد.برای مثال برای دستیابی به 190 هزار سو می توان از 38 هزار  ماشین نسل 2 (IR2)که ظرفیت 5 سو غنی سازی دارند استفاده کرد. همچنین می توان ماشین های نسل 8 (IR8) که از جدیدترین ماشین های سانتریفیوژ هستند و ظرفیتی معادل 20 تا 24 سو برای غنی سازی دارند را به کار گرفت که در این صورت نیاز به 9500 ماشین نسل 8 داریم.لازم به ذکر است که سانتریفیوژهایIR9 با سو 50، بلندترین نسل سانتریفیوژهای تولیدی ایران است که هنوز گازدهی نشده اند و در حال تست های مکانیکی هستند.رهبر انقلاب در تیر ماه سال 93 در این باره عنوان کردند: «هدف آنها این است که در موضوع ظرفیت غنی سازی، جمهوری اسلامی ایران را به 10هزار سو راضی کنند؛ البته ابتدا از 500سو و 1000سو شروع کردند، که 10هزار سو محصول حدود 10هزار سانتریفیوژ از نوع قدیمی است که داشتیم و داریم، درحالی که به گفته مسئولان مربوط، نیاز قطعی کشور، 190هزار سو است» .همچنین روز یک شنبه 17 خرداد 97 و در مراسم سالگرد امام(ره) ایشان بر دست یابی به 190 هزار سو در قالب برجام تاکید کردند. آیت الله خامنه ای در این باره عنوان داشتند: «سازمان انرژی هسته ای موظف است سریعا آمادگی های لازم برای رسیدن به 190 هزار سو، فعلا در چارچوب برجام را فراهم کند. برخی مقدمات دیگر را که رئیس جمهور دستور آن را داده اند از همین فردا آغاز کنند.». حال سوال اینجاست که این عدد 190 هزار سو چه اهمیتی دارد؟ در واقع برآورد مورد نیاز ایران برای تامین سوخت رآکتور بوشهر است که سالانه هزار مگاوات برق تولید می کند. برای تولید این میزان برق در سال در حدود 50 تن اورانیوم غنی شده به میزان67/3 درصد مورد نیاز است .

فرق امروز ما با گذشته این است که دیگر از مرحله مهندسی معکوس برای ساخت سانتریفیوژ گذشته ایم و  متخصصان ایرانی قادر هستند انواع طراحی های اولیه و مفهومی و ساخت یک سانتریفیوژ را انجام دهند.فقط در اینجا به این توضیح مختصر اکتفا می کنم که به نظر می رسد این مسئله صدور مجوزی باشد برای آنکه مذاکره کنندگان ایران در مذاکرات آتی با اتحادیه اروپا به طرف مقابل بگویند دورنمای ما در صورتی که به توافق نرسیم کجا خواهد بود . طرف مقابل هم می داند چرخه هسته ای در ایران بومی شده است و دستیابی به 190 هزار سو آن هم با سانتریفیوژهای نسل جدید کار دشواری برای ایران با وجود نخبگان و دانشمندان متعهد نیست.