آرشیو شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۷۴۶
خبر
۲
رویداد

عباس عراقچی در مسکو: ایران «گام چهارم» را برداشت

دنیای اقتصاد : حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران روز سه شنبه هفته گذشته اعلام کرد که به سازمان انرژی اتمی دستور داده است تا از روز چهارشنبه - 15 آبان- «گام چهارم کاهش تعهدات برجامی» را بردارد. تزریق گاز به 1044 سانتریفیوژ ایران در سایت فردو مهم ترین اقدام ایران در گام چهارم بوده است. این تصمیم تهران در واکنش به خروج یک جانبه آمریکا از برجام و بی عملی سایر کشورهای امضاکننده توافق هسته ای انجام می گیرد. عباس عراقچی، از اعضای ارشد تیم مذاکره کننده هسته ای هم در این باره گفت که حفظ منافع ایران، مهم تر از حفظ یک توافق است.

آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان در واکنش به گام چهارم کاهش تعهدات هسته ای از سوی ایران گفت که اروپا هنوز تصمیم نگرفته است چه واکنشی به اقدام ایران نشان بدهد، اما این اقدام شرایط را سخت تر می کند. همزمان معاون وزیرخارجه ایران نیز در واکنش به طرف های برجام گفت که حفظ منافع ایران مهم تر ازحفظ یک توافق است. از سوی دیگر حسن روحانی رئیس جمهور  ایران روز سه شنبه با اعلام گام چهارم کاهش تعهدات هسته ای ایران، تاکید کرد که تزریق گاز اورانیوم به 1044سانتریفیوژ مستقر در تاسیسات هسته ای فردو آغاز شده است. در همین خصوص، آنگلا مرکل، صدراعظم آلمان روز پنج شنبه مدعی شد: «ایران که کشورهای باقی مانده در برجام را به عدم اجرای تعهدات خود متهم می کند، با از سرگیری غنی سازی اورانیوم در مرکز هسته ای فردو، گام چهارم در عدول از تعهدات هسته ای خود را برداشت. این رخداد نگرانی از شکست کامل برجام را که قبلا نیز آمریکا از آن خارج شده بود، شدت بخشیده است.» مرکل در کنفرانس خبری مشترکی که با دبیرکل ناتو در برلین داشت در این باره اظهار کرد: «ما هنوز تصمیم گیری نهایی نکرده ایم. اما طبیعتا هر گامی که تهران در این راستا بردارد شرایط را سخت تر می کند.»

همزمان وزیر امورخارجه آمریکا نیز در واکنش به کاهش مجدد تعهدات هسته ای ایران که در پاسخ به بدعهدی های مکرر غربی ها صورت گرفته، خواستار افزایش فشارها بر ایران شد. به گزارش خبرگزاری تسنیم به نقل از رویترز، «مایک پمپئو» روز پنج شنبه طی بیانیه ای به زعم خود اقدامات هسته ای اخیر ایران را تحریک آمیز خواند و خواستار افزایش فشارهای بین المللی بر ایران شد.

وزیر امورخارجه آمریکا در بیانیه خود بدون ارائه شواهد و مستندات لازم بار دیگر ایران را به تلاش برای دستیابی به سلاح هسته ای متهم کرد و مدعی شد: «اقدام ایران در توسعه فعالیت هایی که از لحاظ مقررات منع اشاعه [سلاح های هسته ای] حساس قلمداد می شوند، نگرانی ها درباره اینکه ایران درحال قرار دادن خود در موقعیتی مناسب برای گریز هسته ای است را افزایش می دهد.»

او با نادیده گرفتن بدعهدی های غربی ها به ویژه آمریکا و عدم پایبندی به تعهداتشان در زمینه هسته ای مدعی شد: «اکنون زمان آن رسیده که همه کشورها باج خواهی هسته ای ایران را رد کنند و برای افزایش فشار بر ایران گام های جدی بردارند. اقدامات تحریک آمیز مستمر و مکرر ایران چنین واکنشی را می طلبد.» همزمان مورگان اورتگاس، سخنگوی وزارت امورخارجه آمریکا در اظهاراتی ایران ستیزانه از جامعه بین المللی خواست تا فشارها بر جمهوری اسلامی ایران را افزایش دهند.

در واکنش به اظهارات پمپئو، سخنگوی وزارت امورخارجه ایران در پیامی توییتری، آمریکا را «رهبر شرارت و یک جانبه گرایی» در جهان خواند. سیدعباس موسوی شامگاه پنج شنبه طی پیامی توییتری به اظهارات وزیر امورخارجه آمریکا واکنش نشان داد. سخنگوی وزارت خارجه در این پیام توییتری نوشت: «آیا شنیدن این سخنان از رژیمی که در واقع رهبری شرارت و یک جانبه گرایی در جهان را برعهده دارد و خالق، پشتیبان و حامی مالی تروریسم در جهان است، کمی عجیب نیست؟»

واکنش ها به گام چهارم ایران، درحالی است که یک سال و نیم از خروج آمریکا از برجام و اعمال تحریم ها می گذرد و تاکنون اروپا نتوانسته است با راه اندازی سازوکار اینستکس به تجارت با ایران و عمل به تعهدات هسته ای خود اقدام کند. ایران می گوید هر زمان اروپایی ها به تعهدات خود عمل کنند، تهران نیز به نقطه اول بازمی گردد. ایران از 18 اردیبهشت امسال تاکنون چهار گام هسته ای را در بازه های سه ماهه برداشته است و گام چهارم روز سه شنبه 14 آبان رسما با آغاز گازدهی به سانتریفیوژها در تاسیسات هسته ای فردو شروع شد و در نخستین دقایق بامداد پنج شنبه 16 آبان نیز سازمان انرژی اتمی ایران طی بیانیه ای آغاز گازدهی به تاسیسات هسته ای فردو را اعلام کرد.

خشم برایان هوک

برایان هوک، رئیس گروه اقدام ایران در وزارت خارجه آمریکا نیز مدعی شده که با دور شدن تهران از تعهداتش در چارچوب برجام، ماندن در این توافق برای کشورهای امضا کننده این پیمان سخت تر می شود. هوک روز پنج شنبه 17 آبان ادعا کرد: «فکر می کنم در 24 ساعت گذشته ما شاهد سه تحول مهم بودیم. اول اینکه ایران درحال تزریق گاز به سانتریفیوژهاست. آنها دارند خودشان را آماده یک خروج سریع از توافق می کنند. دوم اینکه آژانس بین المللی انرژی اتمی، گزارش کرده که ایران مواد هسته ای را از آژانس پنهان می کند و سوم اینکه تهران یکی از بازرسان آژانس را در فرودگاه بازداشت و اتهامات واهی به او وارد کرده درحالی که کاملا واضح است که این اقدامی در جهت مرعوب کردن آژانس بوده است که یک مجموعه سازمان ملل متحد است.» او ادامه داد: «بنابراین کنار هم گذاشتن این سه رویداد، عمیقا نگران کننده است. من فکر می کنم برای کشورهای عضو برجام، حفظ این توافق سخت تر و سخت تر می شود. ایران عملا مدت هاست که ناقض توافق بوده است. اما اکنون به شکل خشن تری اقدام به نقض توافق اتمی می کند.» همزمان نماینده عربستان سعودی در جلسه شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی نیز خواستار همکاری ایران با این نهاد بین المللی شد.

این درحالی است که نماینده دائم ایران در سازمان های بین المللی مستقر در وین با اعلام اینکه 20 درصد از کل بازرسی های آژانس بین المللی انرژی اتمی در ایران انجام می شود، بر ادامه همکاری های سازنده ایران و آژانس تاکید کرد. «کاظم غریب آبادی» ساعاتی پس از پایان نشست ویژه شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره ایران، با انتشار پیام هایی در توییتر نکاتی را درباره این نشست و همچنین سطح همکاری های ایران با آژانس مطرح کرد. این دیپلمات ارشد ایران تصریح کرد: «من در نشست شورای حکام نیز تاکید کردم که 20 درصد از بازرسی های آژانس به ایران اختصاص دارد و روزانه به طور متوسط سه بازرس در ایران حاضر هستند. این سطح از همکاری باید موردتوجه و قدردانی قرار گیرد و آژانس و برخی کشورها باید از بزرگنمایی مسائل عادی بین ایران و آژانس خودداری کنند.»

او در توییت دیگری نوشت: «نشست ویژه شورای حکام می توانست به مسائل مهم تری درباره خلع سلاح هسته ای و مسائل مرتبط با عدم اشاعه اختصاص پیدا کند. از لحاظ حرفه ای، دو موضوعی که امروز در دستور کار بودند، هیچ یک اصلا فوریتی نداشتند.» غریب آبادی افزود: «ایران در سه حوزه مشخص شامل برجام، پروتکل الحاقی و موضوعات پادمانی با آژانس همکاری دارد. ما همیشه همکاری سازنده ای در رابطه با مسائل و سوالات موجود داریم و این یک رویه جاری و مستمر است که هیچ فوریت ویژه یا نگرانی را نمی توان به آن نسبت داد.»

منافع ایران

همزمان اما معاون وزیرخارجه ایران در حاشیه کنفرانس بین‎المللی منع گسترش تسلیحات هسته ای و خلع سلاح گفت: هیچ کشوری در حسن نیت ایران در حفظ برجام تردید ندارد. سید عباس عراقچی در گفت وگو با خبرگزاری صداوسیما  با بیان اینکه حفظ منافع ایران مهم تر از حفظ یک توافق است، گفت: درعین حال هیچ کشوری تردید ندارد که اگر ایران ازمنافع برجام بهره مند نشود به کاهش تعهدات برجامی ادامه خواهد داد. او ادامه داد: ایران از یکسو اراده خود را برای عمل به تعهدات برجامی و ازسوی دیگر کاهش تعهدات درصورت عمل نکردن دیگر کشورها به تعهداتشان را به طور شفاف نشان داده است. عراقچی تاکید کرد: ایران به اندازه کافی به دیپلماسی فرصت داده و اگر شرایط تغییر نکند در مسیر کاهش تعهدات حرکت خواهیم کرد. معاون وزیرخارجه کشورمان با اشاره به فرصت دوماهه جدید برای دیپلماسی، گفت: قاطعیت جمهوری اسلامی ایران در دفاع از منافع خود روشن است و این موضوعی است که درتمام محافل بین‎المللی مورد بحث است. عراقچی گفت: بسیاری از کشورها ازجمله شرکت کنندگان در این کنفرانس بین‎المللی و حتی بسیاری از کشورهای اروپایی نیز یک جانبه‎گرایی مفرط آمریکا را محکوم می‎کنند و امروزه حرکتی در سراسر جهان علیه این یک جانبه‎گرایی شکل گرفته که هر روز تقویت می‎شود.

خروج از ان پی تی

همچنین سفیر ایران در بریتانیا روز پنج شنبه ضمن اشاره به دیدگاه برخی در کشور که می گویند «عضویت در ان پی تی هیچ سودی ندارد» گفت که دولت حسن روحانی «تلاش می کند این افراد را متقاعد کند که خروج از ان پی تی به نفع ایران نیست.» حمید بعیدی نژاد روز پنج شنبه، 16 آبان، در پی آغاز چهارمین مرحله از کاستن از تعهدات ایران در نشستی در لندن با نمایندگان رسانه های این کشور و رسانه های بین المللی سخن گفت. او در این نشست همچنین وضعیت کنونی توافق هسته ای را بد توصیف کرد و گفت: «یک سناریو می تواند خروج کامل ایران از برجام باشد.» در ماه های گذشته برخی مقامات به خروج از ان پی تی، معاهده منع سلاح های هسته ای، اشاره کرده بودند. رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس روز 27 خرداد امسال گفته بود در صورت عدم اقدام اروپا، «پروتکل الحاقی [ان پی تی] را که داوطلبانه اجرایی کردیم، به حالت تعلیق در می آوریم.»

انتقاد از اقدامات آمریکا

از سوی دیگر، وزیر امورخارجه روسیه اقدامات آمریکا علیه ایران را غیرقابل قبول خواند و بر مشروعیت توافق هسته ای ایران تاکید کرد. به گزارش «ایسنا» به نقل از پایگاه خبری العالم، سرگئی لاوروف، وزیر امورخارجه روسیه، دیروز و طی سخنرانی در کنفرانس عدم اشاعه در مسکو، با «غیرقابل قبول» خواندن اقدامات آمریکا علیه ایران از جمله اعمال تحریم های یک جانبه بر جمهوری اسلامی، تاکید کرد که توافق هسته ای هنوز مشروعیت، قدرت و اهمیت خود را از دست نداده است.

العالم به نقل از خبرگزاری روسی «ریانووستی» گزارش داده است که لاوروف ضمن اشاره به فوایدی که توافق هسته ای ایران تاکنون داشته، توضیح داد: [برجام] کمک کرد تا تمام سوالاتی که آژانس بین المللی انرژی اتمی از تهران داشت، برطرف شود، نظام شفافیت حداکثری برای برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایجاد کرد و بر حقوق قانونی این کشور جهت توسعه برنامه هسته ای صلح آمیز تحت نظارت آژانس تاکید کرد. او علاوه بر این، اظهار کرد: ما مطمئن هستیم که به نفع تمام کشورهاست که برجام را حفظ کرده و شرایط مطلوبی را برای اجرای مداوم و کامل آن در گذر زمان فراهم کنند.

همزمان معاون وزیر امورخارجه روسیه با اشاره به اینکه مسکو امکان جایگزینی برجام با سندی دیگر را بعید می داند، اعلام کرد که با هیات ایرانی درحاشیه کنفرانس عدم اشاعه تسلیحات هسته ای دیدار خواهد کرد. به گزارش «ایسنا» به نقل از پایگاه خبری اردوپوینت، سرگئی ریابکوف، معاون وزیر امورخارجه روسیه با اشاره به اینکه خروج آمریکا از توافق هسته ای، جریانی منفی را تعیین کرد، گفت که رویدادهای اخیر پیرامون برجام، تلاش های اخیر سیاسی و دیپلماتیک را در راستای حل وفصل[مسائل] دچار پیچیدگی می کند. ریابکوف همچنین اظهار کرد که برنامه دارد درحاشیه نشست ادامه دار منع اشاعه تسلیحات هسته ای با دیپلمات های ایرانی برای گفت وگو درباره وضعیت موجود برجام، دیدار کند.

ریابکوف در پاسخ به این سوال که آیا قصد دارد با هیات ایرانی دیدار کند یا نه، توضیح داد: ما با همتایان ایرانی مذاکره خواهیم کرد. دستور کار واضح است که آن، کارهای لازم برای پیش روی بیشتر به سوی اجرای پایای برجام است. این مقام روسی علاوه بر این درباره برجام گفت که مسکو مطمئن نیست جایگزینی برجام با سندی دیگر در مدت زمانی کوتاه، امکان پذیر باشد. از سوی دیگر، صفحه توییتر وزارت امورخارجه روسیه به نقل از ماریا زاخارووا، سخنگوی این وزارتخانه روسی نوشت: دو ماه پیش ما متوجه شدیم که ایران ممکن است در اوایل ماه نوامبر به تعلیق تعهداتش در برجام ادامه دهد. تهران شروع به گازرسانی زنجیره سانتریفیوژها در تاسیسات فردو کرده است. اگر آمریکا کارشکنی در برجام و قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل کارشکنی را متوقف می کرد، این اتفاق نمی افتاد.

واکنش چین

همزمان با روسیه، نماینده چین در امورخاورمیانه نیز وضعیت متشنج این منطقه را نتیجه خروج آمریکا از توافق هسته ای دانسته و خواستار متوقف کردن سیاست های یک جانبه این کشور در برابر ایران شد. به گزارش «ایسنا» به نقل از شبکه المنار، ژای جون، نماینده ویژه چین در امورخاورمیانه گفت که آمریکا باید سیاست یک جانبه تحریم هایش علیه ایران را متوقف کند. این دیپلمات همچنین گفت: چین باور دارد که آمریکا باید این روش ها، سیاست های یک جانبه و فشار حداکثری بر ایران را متوقف کند چراکه این تنها راه بازگشت به راه اصلی و صحیح برای حل مشکل است. او همچنین تاکید کرد که وضعیت متشنج فعلی در خاورمیانه با تحریم ها و فشاری که از جانب آمریکا اعمال شده و همچنین با خروج یک جانبه این کشور از توافق هسته ای مرتبط است. این مقام چینی در عین حال ابراز امیدواری کرد که تهران به تعهداتش در توافق هسته ای پایبند بوده و از «بدتر کردن شرایط» اجتناب کند. زای افزود: ایران اخیرا اقدامات جدیدی را اعلام کرده و با وجود این تاکید کرده که آنها بازگشت پذیر بوده و تحت نظارت هستند. اگرچه، چین همچنان امیدوار است که طرف های ذی نفع اقداماتی را انجام دهند که به کاهش تنش ونه برعکس آن منجر شود.

افزایش نگرانی در اسرائیل

برخی از کارشناسان اسرائیلی نسبت به موفقیت آمیز بودن راهکار دولت ترامپ در قبال ایران ابراز تردید کرده اند. بنیامین نتانیاهو در واکنش به کاهش تعهدات برجامی ایران بار دیگر از تهدید مستقیم اسرائیل توسط ایران سخن گفته است. در پی اعلام اجرای گام چهارم کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران، بحث بر سر رویکرد مناسب در قبال تهران به طور جدی مطرح شده است. تحلیلگر روزنامه «فرانکفورتر آلگماینه» نیز به این موضوع از منظر سیاست احتمالی اسرائیل و پیامدهای آن نگریسته است.

از افزایش نگرانی در اسرائیل نسبت به احتمال وقوع یک رویارویی نظامی با ایران سخن می رود. بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، در همان روز اعلام اجرای گام چهارم کاهش تعهدات برجامی (سه شنبه 14 آبان) از گسترش سیاست های تهاجمی ایران در منطقه و از برنامه ایران برای نابودی اسرائیل سخن گفت. نخست وزیر اسرائیل در عین حال مدعی شد که اسرائیل از خود در برابر حملات ایران دفاع می کند و به این کشور هیچ گاه اجازه نخواهد داد، به جنگ افزارهای هسته ای مجهز شود. شماری از کشورهای دیگر نیز نسبت به کاهش تعهدات برجامی ایران ابراز نگرانی کرده اند. حتی روسیه نیز ضمن آنکه تقصیر این تغییر رویکرد ایران در ارتباط با فعالیت های هسته ای خود را متوجه سیاست های آمریکا دانسته، از سیاست ایران در قبال کاهش تعهدات خود ابراز نگرانی شدید کرده است. اکنون گفته می شود که ایران 2 هزار کیلوگرم گاز اورانیوم برای فعال سازی سانتریفیوژهای موجود در تاسیسات اتمی فردو به آن منطقه منتقل کرده است.

افزایش انتقاد از سیاست آمریکا

فرانکفورتر آلگماینه می نویسد: شماری از مفسران اسرائیلی روز چهارشنبه ششم نوامبر نسبت به سیاست دولت ترامپ در قبال توافق هسته ای و مانع شدن از افزایش گسترش نفوذ ایران در منطقه لب به انتقاد گشوده اند. به باور آنها سیاست آمریکا به اهداف تعیین شده از سوی این کشور دست نیافته است. به عنوان نمونه فشارهای حداکثری آمریکا از طریق تشدید تحریم های ایران منجر به تسلیم ایران نشده است. افزون بر آن گفته می شود که ایران در منطقه فعال تر شده و حتی امکان دستیابی ایران به جنگ افزارهای هسته ای در قیاس با دوره اوباما و در چارچوب توافق هسته ای افزایش یافته است.

گرچه کارشناسان اسرائیل پیش بینی کرده اند که جمهوری اسلامی ایران تا دستیابی به جنگ افزارهای هسته ای راهی طولانی در پیش دارد، اما دان شاپیرو، سفیر آمریکا در اسرائیل در گفت وگو با روزنامه محافظه کار «تایمز آف اسرائیل» اقدامات اخیر ایران را هشداردهنده ارزیابی کرده و از آنها به مثابه نشانه هایی یاد کرده که از تداوم کاهش تعهدات برجامی ایران حکایت می کنند.

احتمال رویارویی نظامی

گفته می شود که حملات اسرائیل به مواضع متحدان ایران در عراق و سوریه می تواند خطر رویارویی نظامی با ایران را افزایش دهد. در گزارش روزنامه «فرانکفورتر آلگماینه» به توانایی موشکی ایران اشاره شده است. کارشناسان نظامی ارتش اسرائیل نسبت به توان موشکی ایران ابراز نگرانی کرده اند. به باور آنها این موشک ها بسیار دقیق عمل می کنند و ظرفیت آن را دارند که قلب خاک اسرائیل را هدف قرار دهند.

به عنوان نمونه از احتمال حمله موشکی ایران به فرودگاه بن گوریون در تل آویو یا حتی ساختمان وزارت دفاع این کشور سخن رفته است. اسرائیل ظرف ماه های گذشته صدها نقطه از خاک عراق و سوریه را هدف حمله قرار داده است. به عنوان نمونه و به نقل از گزارش رسانه ها، نیروی هوایی اسرائیل در ماه اوت سال جاری یک پایگاه هوایی در سوریه را هدف قرار داده است. گفته می شود که ایران در این منطقه اقدام به استقرار پهپادهای مرگبار کرده بود؛ پهپادهایی که قرار بوده از آنها برای حمله به اسرائیل استفاده شود.

افزون بر آن گفته شده است که نیروهای نظامی مستقر در شمال اسرائیل درحالت آماده باش کامل قرار دارند. روزنامه «فرانکفورتر آلگماینه» همچنین به جلسه فرماندهان نظامی اسرائیل درباره تعیین راهکاری برای مقابله با تهدیدهای ایران اشاره کرده است. جلسه ای که پشت درهای بسته برگزار شده و اطلاعاتی از تصمیم فرماندهان ارتش اسرائیل در این جلسه  منتشر نشده است.