آرشیو شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۷۴۶
باشگاه اقتصاددانان
۲۳

فناوری های شهروندی

محمدحسین ملک نژاد

 من مطلب خود را با چند مثال شروع می کنم و می خواهم نشان دهم آن چیزی که فناوری شهری نامیده می شود، چیست؟ من چند نکته را در این مساله به صورت جدی تر ذکر می کنم، در انگلستان سامانه فناوری شهری توسط سازمانی مردم نهاد با عنوان«میکروسایتی» شکل گرفته است. سازمانی که خارج از حکومت وجود دارد و به حکومت یک راه حل پیشنهاد می دهد و اعلام می کند مردم خواستار این هستند که اگر در داخل شهر کاستی هایی می بینند، عکس بگیرند و در این سایت قرار دهند و در طرف مقابل، حاکمیت در این سایت مشارکت و اعلام می کند اگر مشکلی گزارش شود، من به عنوان یک مرجع پاسخگویی به حل مشکلات می پردازم.

در این سایت و سامانه انگلیس حدود 2 میلیون گزارش تاکنون ثبت شده است. به عنوان مثال در شهر برن 30 هزار مشکل گزارش شده که حدود 10هزار گزارش با رفع مشکل همراه شده است، یعنی ضریب تاثیر این سامانه بسیار بالاست. مثال دیگر بحث تامین مالی کمپین های انتخابات در آمریکاست. سایت رودپک روی این کاندیداها برای ورود به مجلس تامین مالی انجام می دهد و تاکنون چهار نفر از آن افرادی که از این سامانه استفاده کرده اند به مجلس راه پیدا کرده اند. همان طور که می بینید اهمیت یک سازمان خارج از حاکمیت را نشان می دهد که چنین اقداماتی انجام می دهد. مثال دیگری که جزو مثال های خیلی مطرح در این حوزه به حساب می آید، سامانه ای در اوکراین است که سامانه شفافیت تدارکات دولتی سازمانی نامیده می شود که در قالب یک سازمان مردم نهاد وارد عرصه می شود و اعلام می کند می تواند به عنوان یک سازمان مردم نهاد واسطه شفافیت باشد این سازمان کار خود را از  سال 2011 میلادی تا امروز توسعه داده است. از آن زمان تاکنون در این سامانه حدود 600 میلیون یورو در تدارکات دولتی ذخیره شده است. در این سامانه چند گزارش معروف وجود دارد، به عنوان نمونه، خرید دسته گل ها با قیمت های بسیار عجیب که مردم گزارش آن را به سامانه ارسال کردند و به همین واسطه دولت آیین نامه هایی برای جلوگیری از این بریزوبپاش ها تدوین کرد. گزارش دیگری در همین سامانه هست که سالانه 600میلیون یورو در اوکراین بابت همین اتفاقات در حال ذخیره سازی است. یک مثال بارز، سامانه دیگری در ایالات متحده است که هدفش نظارت بر تصمیم گیری های کنگره است که از سال 2008 میلادی کار خود را آغاز کرد و اکنون جزو مراجع قانون گذاری در آمریکا شناخته می شود. مثال دیگر سازمان مردم نهادی در برزیل است که از طرح ها و پیشنهادهایی که وارد پارلمان می شود، حمایت می کند؛ پارلمان برزیل این سامانه را به رسمیت می شناسد و به نمایندگان خود اعلام می کند که با این سامانه مشارکت کنند.

اما الزامی که باید برای فناوری شهروندی قائل شویم، داده باز است که آن را سوخت رسان فناوری می نامیم، یعنی اگر داده ای وجود نداشته باشد، داده باز عام تر از داده حکومتی است و صرفا آن چیزی که حاکمیت اعلام می کند، نیست. کسب وکارها هم می توانند داده باز تولید کنند. به عنوان نمونه، دیجی کالا اخیرا بخشی از داده های خرید خود را منتشر کرد. در ادامه اما نکته مهمی که مطرح می شود، به جامعه فعال و سواد داده برمی گردد؛ یعنی جامعه ای که بداند با داده هایی که منتشر می شود چه اقداماتی باید انجام دهد و چه استفاده ای باید از داده ها داشته باشد. در حال حاضر هزاران داده در سایت پرتال باز داده کشور منتشر شده است، اما آن اثری را که باید از این هزار دیتاست ببینیم تاکنون به صورت قابل توجهی ندیده ام یا پژوهشی روی آن انجام نشده است. در بحث فناوری شهروندی روی این جامعه فعال و سواد داده بسیار تاکید می شود. در بحث فناوری شهروندی و نهادها همان قوانین پشتیبان هستند. اما دو ویژگی سرمایه گذارانی که در این عرصه حضور دارند، یکی نگاه شتاب دهندگی و دیگری رشد محوری است. این به این معناست که سرمایه گذاری در این عرصه کوتاه مدت نیست و توجه به اثرگذاری اجتماعی است، یعنی سرمایه گذار به دنبال سود نیست. حوزه فناوری شهروندی با حوزه دولت و مسائل پلت فرم و حکومت باز اشتراک های زیادی دارد و لازم است که در این حوزه بکر پژوهش ها و مطالعات اثرسنجی متعددی انجام شود؛ زیرا اساسا ترویج و آموزش در این عرصه بسیار مهم است.