آرشیو شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۷۴۶
صنایع غذایی
۲۲
یادداشت

هفت خوان تولید

اقتصاد کشور این روزها حال و روز خوشی ندارد و برخلاف تمام تلا ش هایی که برای درمان زخم های کهنه اش صورت می گیرد، یکی از مهم ترین ارکان این اقتصاد بیمار یعنی تولید، از رونق افتاده و تا به امروز شعارها و وعده ها نتوانسته به این رکن مهم برای بهبود شرایط اقتصادی حاضر کمکی کند. مشکلات مانند ابر سیاهی شب و روز بر سر تولیدکنندگان می بارد. تحریم ها و بسته شدن فضای بین المللی از یک سو و تصمیمات و سیاست گذاری های غیراصولی داخلی از سوی دیگر صنایع مختلف کشور را تحت تاثیر قرار داده است.

کارخانه ها و صنایع تولیدی از نفس افتاده اند و برای جان گرفتن دوباره آنها ملزومات بسیاری باید فراهم شود. تولیدکننده علاوه بر مقابله با تحریم های خارجی با موانع داخلی بسیاری نیز دست و پنجه نرم می کند که این موضوع تولید را بیش از هر زمان دیگری تهدید می کند. تولیدکننده با سختی نهاده های مورد نیازش را به چند برابر افزایش قیمت تامین می کند و پس از تولید محصولش، با نبود مشتری مواجه می شود. علاوه بر فروش داخلی تولیدکننده توانایی صادرات محصولاتش را نیز به علت تحریم ها از دست داده است.   یکی از مهم‎ترین مشکلات سر راه تولید، تکنولوژی پایین کارخانه ها است. دستگاه ها و تکنولوژی کارخانه های ما مربوط به ده ها سال قبل است. وارد شدن ماشین آلات فرسوده و از رده خارج کشورهای دیگر و استفاده مجدد از آنها در صنایع کشور، باعث شده تولیدات کارخانه های داخل کشور کیفیت مطلوبی نداشته باشد.

به طور مثال ماشین آلات صنایع بستنی سازی قبل از انقلاب با واردات از اروپا و آمریکا تامین می شد، پس از انقلاب با ممنوع شدن واردات، کارخانه سردسیر با استفاده از روش مهندسی معکوس توانست این ماشین آلات را در کشور به تولید انبوه و صادرات برساند، اما درحال حاضر دستگاه های فرسوده مشکلات تولید را چند برابر کرده است. مشکلات سر راه کارخانه های صنایع غذایی کم نیست. با توجه به اینکه بسیاری از ماشین آلات صنایع غذایی به کشور وارد نمی شود و عمر مفید دستگاه های موجود در داخل نیز تمام شده، ورود تکنولوژی های جدید به این صنایع بسیار لازم است.  اگر اجازه واردات ماشین آلات جدید به کشور داده شود، بسیاری از مشکلات کارخانه های صنعت غذا حل خواهد شد. با این حال ورود ماشین آلات جدید با سختی بسیاری انجام می شود. تولیدکنندگان مجبورند برای ورود یک دستگاه نو به کشور هزینه های گمرکی گزافی را بپردازند؛ این درحالی است که ورود ماشین آلات فرسوده و از رده خارج شده کشورهای خارجی چنین دردسرهایی ندارد و همین مساله باعث می شود که تولیدکننده برای اجتناب از دردسرهای گمرکی و ماندن دستگاه هایش در انبارهای گمرک از دستگاه های جدید دور بماند و به اجبار دستگاه های فرسوده را وارد کند. اگر دولت به تولیدکنندگان اجازه واردات ماشین آلات مورد نیازشان را بدهد، بسیاری از مشکلات صنایع حل می شود. میلیاردها دلار ارز دولتی به تولیدکننده‎نماها تعلق می گیرد و صنعتگران واقعی از ارز دولتی بی بهره می مانند. تولیدکنندگان واقعی حاضرند با ارز خودشان ماشین آلات موردنیاز صنایع خود را وارد کنند، اما این اجازه داده نمی شود. کارخانه های تولیدی نیازمند تکنولوژی های جدید هستند و دولت باید شرایطی را فراهم کند که بتوانند به این تکنولوژی ها دست پیدا کنند.  با در نظر گرفتن شرایطی که تولیدکننده در آن نه تنها برای واردات دستگاه ها و قطعات موردنیازش متحمل هزینه های گزاف گمرکی و مشکلات منع واردات می شود، بلکه برای خرید تجهیزات یا صادرات محصولاتش به خارج از کشور نیز با سد بزرگی به نام تحریم مواجه است، آیا می توان انتظار رونق گرفتن تولید را داشت؟  مساله تامین قطعات و ابزارهای موردنیاز، همچنین دسترسی به تکنولوژی های به روز در شرایط تحریمی به سختی انجام می شود. وارد نشدن قطعات و تجهیزات جدید و با کیفیت از کشورهای اروپایی باعث شده صنایع قطعات موردنیازشان را از کشورهای دیگر مانند چین تامین کنند و این قطعات به علت کیفیت پایین آسیب های جدی به تولیدات صنایع به ویژه کارخانه های تولید ماشین آلات وارد کرده است.مشکلاتی که در سال های اخیر به واسطه تحریم ها برای صنعت ما ایجاد شده، صادرات محصولات را با مشکلات بسیاری همراه کرده، نه تنها در صنعت ماشین سازی بلکه در تمامی صنایع مشکلات اینچنینی تولید را فلج کرده است.  یکی دیگر از موانع داخلی ارزش افزوده محصولات است. دولت برای پرداخت ارزش افزوده تولیدات به تولیدکننده فشار وارد می‎کند، درحالی که تولیدکننده تولیدی نداشته است.

در شرایط کنونی که صادرات و فروش محصولات افت شدید پیدا کرده، ارزش افزوده به یک معضل بزرگ برای تولید تبدیل شده است. درحالی که تولیدکننده نمی تواند ارزش افزوده را از مصرف کننده بگیرد، اما دولت این هزینه را بر دوش تولیدکننده می گذارد. با افزایش قیمت محصولات (با در نظر گرفتن ارزش افزوده) تمایل مشتریان برای خرید از دست رفته و همین موضوع باعث از دست رفتن مشتری ها می شود. اگر ارزش افزوده برداشته شود، تمایل مشتریان به خرید بیشتر می شود و در نتیجه تولیدکننده نیز تمایل بیشتری برای تولید پیدا می کند.  یکی دیگر از مشکلات حال حاضر اقتصاد کشور، نوسانات قیمت ارز است که از سال قبل تحولات منفی بسیاری را در اقتصاد ما به وجود آورده است. نوسانات ارزی بسیاری از معادلات تولید را به هم زده است. در اثر افزایش نرخ ارز قیمت مواد اولیه و نهاده‎های تولید طی یک سال اخیر به شدت افزایش داشته و همین موضوع مشکلات تولیدکنندگان را چند برابر کرده است. برخی قطعات مورد نیاز صنایع نسبت به سال قبل بیش از 6برابر افزایش قیمت پیدا کرده است.  در شرایطی که صنعتگران در بن بست تولید قرار گرفته اند، بسیاری بر این باورند که دولت می تواند با ارائه تسهیلات بانکی در تولید رونق ایجاد کند اما این یک باور غلط است، چراکه تولیدکننده واقعی خودش می تواند با تولید خود از گرفتن تسهیلات بی نیاز شود. اگر پیمان سپاری ارزی و مشکل ارزش افزوده از پیش روی تولیدکننده برداشته شود، بسیاری از موانع دست و پاگیر رفع می شود. با از بین رفتن مشکلات این چنینی تولیدکننده روی پای خودش می ایستد و تولید کم کم جان می گیرد.  مشکل کمبود نقدینگی هم از موانع رونق گرفتن تولید محسوب می شود. دولت در ارتباط با مشکل کمبود نقدینگی که بسیاری از تولیدکنندگان در نوسانات اقتصادی کنونی به آن گرفتار شده اند، می تواند از طریق سندیکاها، اتحادیه ها و... به تولیدکنندگان کمک کند، اما متاسفانه باید گفت آب از سرچشمه گل آلود است و مشکلات اساسی پیش روی تولید قرار دارند که به سادگی نمی توان آنها را از میان برداشت. پیدا شدن تولیدکنندگان غیرواقعی و سوءاستفاده های انجام شده از طریق گرفتن ارز دولتی توسط آنها که در سال های اخیر بسیار اتفاق افتاده مشکلات صنایع تولیدی را روزبه روز بیشتر کرده است.

حسین بیت اللهی/ مدیرعامل شرکت سردسیر