آرشیو شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۷۴۶
مسکن و عمران
۷
گزارش

هوای پایتخت بعداز پاییز سالم 97 دوباره «آلوده» شد

هشدار نارنجی از آسمان تهران

نمای تهران از ارتفاعات کلکچال - صبح پنجشنبه 16 آبان
نمای تهران از ارتفاعات کلکچال- صبح پنجشنبه 16 آبان

دنیای اقتصاد : آلودگی هوا بعد از پاییز سالم سال 97، بار دیگر به آسمان پایتخت بازگشت. آمارهای رسمی از کیفیت هوای تهران نشان می دهد طی روزهای گذشته از نیمه دوم امسال، ساکنان تهران روز «پاک» به خود ندیدند. در مدت مشابه پارسال، تهران 5 روز هوای پاک داشت. پایتخت در همه سه روز تعطیلی آخرهفته، با وضعیت «نارنجی» روبه رو شد؛ به طوری که غلظت بالای ذرات آلاینده در آسمان، کیفیت هوا را در شرایط «ناسالم برای گروه های حساس» قرار داد. 6 گمانه درباره علت بازگشت آلودگی مطرح است.

آسمان پاییزی تهران بعد از یک سال استقرار هوای سالم، دوباره «آلوده» شد.  گزارش «دنیای اقتصاد» از تغییرات کیفیت هوای پایتخت طی روزهای اخیر و همچنین روزهای گذشته از نیمه دوم سال- نیمسال مستعد آلودگی هوا- حاکی است: آسمان تهران طی همه سه روز آخر هفته گذشته، به رغم تعطیلی این روزها، در وضعیت «نارنجی» قرار داشت. شاخص کیفیت هوای تهران در روزهای چهارشنبه، پنج شنبه و جمعه با عبور از سطح عددی 100، شهر را در وضعیت «ناسالم برای گروه های حساس» قرار داد. جالب آنکه، ذرات آلاینده موجود در هوا در تعطیلات آخر هفته، به جای آنکه روند کاهشی به خود بگیرد، روز به روز بر غلظت آنها افزوده شد. این در حالی است که آسمان تهران در سه روز مشابه در سال 97، «سالم» بود.  شاخص کیفیت هوا در پایتخت از روز چهارشنبه در وضعیت «نارنجی» به معنی «ناسالم برای گروه های حساس» قرار گرفت. شاخص در آن روز تا عدد 122 که به معنای افزایش غلظت ذرات آلاینده با قطر کمتر از 5/ 2 میکرون است افزایش پیدا کرد و در روزهای پنج شنبه و جمعه نیز به ترتیب به سطح 123 و 125 رسید. ساعت 6 صبح دیروز، شاخص نشانگر آلودگی هوا در تهران تا سطح 138 نیز بالا رفت. بررسی های «دنیای اقتصاد» درباره کیفیت هوای پایتخت طی ماه مهر و 14 روز اول آبان امسال نشان می دهد: تهران نه تنها طی سه روز تعطیلی آخر هفته گذشته، «آلوده» بود که در 44روز اول نیمه دوم امسال نیز شرایط کاملا متفاوتی نسبت به مدت مشابه در سال 97 داشته است.  روند سه ساله تغییرات کیفیت هوای تهران طی 44 روز اول نیمسال دوم -30 روز مهر و 14 روز آبان سال های 96 و 97 و 98- حکایت از «رفت و برگشت آلودگی هوا» در آسمان پایتخت دارد به طوری که در این دوره زمانی از سال 97، روزهای «نارنجی» در کارنامه آلودگی حذف می شود و به جای آن، روزهای «سبز» که به معنای «هوای پاک» است به شهر برمی گردد. اما در همین دوره از سال 98، بار دیگر «روزهای پاک» به صفر می رسد و به جای آن، «روزهای نارنجی» که به معنای «هوای ناسالم و شرایط غیرقابل تنفس برای سالخورده ها و کودکان» است در آسمان مستقر می شود.

در 44 روز اول نیمه دوم سال 96، تهران یک روز هوای پاک یا وضعیت «سبز»، 30 روز هوای سالم یا وضعیت «زرد»، 12 روز هوای ناسالم برای گروه های حساس یا وضعیت «نارنجی» و همچنین یک روز هوای ناسالم برای همه یا وضعیت «قرمز» داشت. سال 96 یکی از سال های پرآلوده محسوب می شود که برای روزهای قابل توجهی از سال طی نیمه دوم، شهر (به خصوص مدارس) به خاطر آلودگی حاد هوا، تعطیل یا نیمه تعطیل شد.  اما در سال 97 شرایط به مراتب بهتری در آسمان پایتخت به وجود آمد. به خصوص در نیمه دوم سال 97، «آلودگی هوا» به میزان قابل توجهی در آسمان پایتخت کاهش پیدا کرد. در 44 روز اول نیمه دوم سال 97، تهران پنج روز هوای پاک و 39 روز هوای سالم را تجربه کرد که به این ترتیب، تعداد روزهای پاک در این مدت نسبت به مدت مشابه در سال 96 از یک روز به پنج روز افزایش پیدا کرد و در مقابل، 13 روز وضعیت نارنجی و قرمز که در مدت زمان مشابه در سال 96 وجود داشت، برای همین بازه زمانی در سال 97، از بین رفت و به سالم تبدیل شد.  اما هوای تهران امسال بار دیگر شاهد برگشت آلودگی است. در 44 روز اول نیمه دوم امسال، پایتخت اصلا روز پاک نداشته است که از این منظر، اوضاع از سال 96 نیز بدتر است. از طرفی، سه روز هوا وضعیت ناسالم برای گروه های حساس داشته است. این در حالی است که در همین بازه زمانی در سال 97، تهران اصلا روز ناسالم نداشته و 44 روز، هوا پاک یا سالم بوده است.  به گزارش «دنیای اقتصاد»، رفت و برگشت آلودگی هوا به آسمان تهران طی سه دوره زمانی 44 روز اول پاییز در فاصله  سال های  96، 97 و 98 در شرایطی اتفاق افتاده که دولت و شهرداری تهران هنوز نسبت به این اتفاق مخاطره آمیز یا حساس نشده اند یا اینکه به دلایلی قابل حدس، قصد موضع گیری و واکنش نشان دادن، ندارند.  به این ترتیب، کیفیت هوای قابل تنفس در تهران هم در 44 روز اول پاییز امسال و هم در سه روز گذشته در مقایسه با مدت زمان مشابه در سال 97، به میزان قابل توجهی تنزل پیدا کرده است. هشدار «نارنجی» از آسمان تهران طی روزهای اخیر آن هم در شرایطی که رفت و آمد خودروها در خیابان های تهران به علت تعطیل بودن شهر، در کمترین حجم خود نسبت به دیگر روزهای پاییزی قرار داشت از «اوضاع غیرعادی و بحرانی متغیرهای ترافیکی» حکایت دارد. در این باره 6گمانه مطرح است.  اولین گمانه زنی که معمولا مسوولان شهر بلافاصله برای توجیه بدترشدن کیفیت هوا، سراغ آن می روند به «شرایط جوی» مربوط است. شرایط جوی هوای تهران در روزهای اخیر «پایدار» بوده است به این معنا که بارش باران اتفاق نیفتاده و هوا صاف بوده است. یک علت بازگشت آلودگی می تواند پایداری هوا باشد هر چند این عامل، در واقعیت علت قوی و معنادار نمی تواند باشد چرا که دمای هوای تهران در روزهای اخیر تقریبا برابر روزهای مشابه در سال 97 بوده است. همچنین اگر عامل بارش و دمای هوا بخواهد همه علت اصلی بازگشت آلودگی به هوای تهران در پاییز امسال باشد در این صورت برای پاییز پارسال که میزان بارش ها قابل توجه بود نیز باید همین عامل طبیعی به عنوان علت کاهش آلودگی مطرح شود که برای پارسال هم چنین رابطه ای به شکل قوی، وجود نداشته است. 

گمانه دوم اما به ضوابط و مقررات طرح ترافیک مربوط است که با توجه به شواهد موجود در بزرگراه ها و حجم ترددها به نظر می رسد این عامل هم سال گذشته و هم پاییز امسال یکی از علل اصلی تغییر وضعیت آلودگی بوده است.  سال گذشته طرح ترافیک با اولین تغییر روبه رو شد. آن تغییر به نوعی باعث تغییر رفتار خودرویی شهروندان نیز شد. در کنار آن، شهرداری تهران طرح اعمال ممنوعیت تردد برای خودروهای دیزلی (کامیون ها) فاقد معاینه فنی را نیز تدوین کرد که قرار بود با همکاری دولت و راهور این طرح روی اتوبوس های سرویس کارمندان و همچنین خودروهای حامل انواع بار سنگین در شهر اعمال شود. کنار این دو طرح، سختگیری ها برای معاینه فنی خودروهای شخصی نیز افزایش یافت. همه این سه پارامتر- سه گمانه مرتبط با طرح ترافیک، طرح دیزلی ها و معاینه فنی- باعث شد حجم انتشار گازها و ذرات آلاینده از انواع وسایل نقلیه در شهر به میزان قابل توجهی کاهش پیدا کند و اثر آن به شکل افزایش روزهای پاک و سالم در پاییز در آسمان شهر خودنمایی کند. اما اکنون به واسطه اجرای تغییر دوم در طرح ترافیک مربوط به زوج و فرد از یک سو و همچنین «توقف خاموش طرح ترافیک دیزلی ها»، آسمان تهران شاهد افزایش غلظت ذرات معلق با قطر کمتر از 5/ 2 میکرون ناشی از افزایش بار ترافیک خودروهای شخصی و تردد خودروهای فاقد معاینه فنی و فاقد استاندارد حداقلی کارکرد موتور در خودروهای دیزلی است. در این میان، کاهش حساسیت  عمومی به نداشتن معاینه فنی خودرو نیز احتمال دارد در بازگشت آلودگی نقش داشته باشد.  با این حال «ترافیک مرموز دو هفته اخیر» نیز احتمال دارد در افزایش آلودگی هوا در سه روز تعطیلی آخرهفته گذشته تاثیر داشته باشد. طی دو هفته گذشته ترافیک در معابر بزرگراهی تهران به شکل کم سابقه ای افزایش پیدا کرد به طوری که چهره ترافیکی شهر برای شهروندان، روزهای پاییزی سال 95 را تداعی کرد.  برخی کارشناسان در مدیریت شهری، بازگشت آلودگی به هوای تهران را با «احتمال کاهش کیفیت بنزین عرضه شده در جایگاه های سوخت» بی ارتباط نمی دانند. به این ترتیب این گمانه به عنوان گمانه ششم نیز مطرح است.  مرجع کنترل کیفیت هوای تهران وابسته به شهرداری که همه روزه هم شاخص کیفیت هوا را اعلام می کند و هم درباره کیفیت هوای روز بعد، پیش بینی هایی ارائه می کند، احتمال دارد در روزهای آینده یک گزارش رسمی از علت یا علل اصلی بازگشت آلودگی به هوای پایتخت در پاییز امسال-نسبت به پاییز سال گذشته- منتشر کند.  در حال حاضر آنچه به عنوان شاخص کیفیت هوا اعلام می شود برگرفته از داده های 23 دستگاه سنجش آلودگی هوا در نقاط مختلف شهر است که متاسفانه پراکندگی این دستگاه ها در نقاط مختلف شهر با توجه به اختلاف شدید تراکم مسکونی و حجم تردد خودرو بین نقاط، اصلا مناسب نیست. مثلا در منطقه 2 تهران که حداقل دو بزرگراه اصلی شرقی-غربی شهر از این منطقه عبور می کند و اختلاف ارتفاع در محله های مختلف آن قابل توجه است، فقط دو ایستگاه سنجش وجود دارد یا  در برخی مناطق همچون منطقه 13 اصلا دستگاهی وجود ندارد.