آرشیو شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۸، شماره ۵۵۱۹
سیاست: داخلی/خارجی
۲

گزارشی از مشابهت های گام های برجامی ایران با فک پلمب های سال 84

تاریخ تکرار می شود

گام چهارم کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران برداشته شد؛ پلمب هایی شکسته و فعالیت هایی از سر گرفته شد؛ کشورهای اروپایی و برخی دیگر از کشورها و نهادهای بین المللی مرتبط، واکنش هایی نشان دادند و دولت ایران بدون توجه به واکنش ها اقدامی را که در راستای اقتدار و عزت ملی می دید، انجام داد. در کنار هم قرار دادن این موارد یادآور اتفاقاتی است که حدود 14 سال قبل در دوران اصلاحات و پس از بی نتیجه بودن مذاکراتی که در دولت اصلاحات انجام شد، رخ داد.

روز سه شنبه بود که با پایان سومین مهلت دو ماهه ارائه شده به اروپایی ها، رئیس جمهور کشورمان اعلام کرد ایران به دلیل خلف وعده اروپایی ها در عمل به تعهداتشان چهارمین گام خود در کاهش تعهدات هسته ای را برمی دارد.

براساس دستور حسن روحانی، ایران در این گام به سراغ فردو رفته است و حدود هزار سانتریفیوژی را که در این مدت به صورت خالی می چرخیدند تحت تزریق گاز یو.اف.6 قرار داد تا این سانتریفیوژها نیز به چرخه غنی سازی کشور افزوده شود.

فردو از جمله تاسیسات هسته ای کشورمان است که غربی ها حساسیت بالایی نسبت به آن دارند، به همین دلیل بود که حسن روحانی همزمان با صدور دستور گازدهی به 1044 سانتریفیوژ مستقر در فردو، گفت: ممکن است با آغاز این گام سر و صداهایی ایجاد کنند و از حساسیت آنها نسبت به فردو باخبریم، اما هر وقت که آنها به تعهدات خود عمل کنند، این گام قابل بازگشت است و باید بدانند که نمی توانیم یکجانبه به برجام پایبند باشیم، اما آنها اقدامی نکنند.

واکنش ها به اقدام ایران

همان طور که رئیس جمهور کشورمان روز سه شنبه اعلام کرد، بلافاصله پس از تایید آژانس درباره گازدهی ایران به سانتریفیوژهای مستقر در فردو، واکنش ها به این مساله آغاز شد. در همین زمینه شورای حکام آژانس، نشست فوق العاده ای برای بررسی اقدامات جدید ایران برگزار کرد و در یکی از واکنش ها امانوئل مکرون، رئیس جمهور فرانسه، تهران را به پیمودن مسیر خروج از برجام متهم کرد و گفت: ما شاید با تصمیم ایالات متحده برای خروج از برجام مخالف باشیم، اما تصمیم به ازسرگیری غنی سازی اشتباه است. با وجود تغییر سیاست ایالات متحده [در قبال برجام] اروپایی ها توانستند برای 15 ماه برجام را حفظ کنند. حالا هفته های آینده صرف اعمال فشار بیشتر به ایران خواهد شد، تا ایران به چارچوب توافق هسته ای بازگردانده شود و تحریم های مشخصی کاهش یابد تا بتوان موازنه بهتری را احیا کرد.

اتحادیه اروپا هم در واکنش به گام چهارم ایران برای کاهش تعهدات برجامی، این اقدام را نگران کننده خواند و از تهران خواست این روند را متوقف کند.

وزیر خارجه انگلیس نیز روز سه شنبه با صدور بیانیه ای، خواستار بازگشت ایران به اجرای کامل تعهداتش در برجام شد. دومنیک راب ادعا کرد: اقدام اخیر ایران به وضوح با توافق هسته ای مغایرت دارد.استفان دوجاریک، سخنگوی آنتونیو گوترش، سخنگوی دبیرکل سازمان ملل هم گفت: ما از گازدهی ایران به سانتریفیوژهای تاسیسات فردو اطلاع داریم. سازمان ملل از تمامی طرفین می خواهد از توافق هسته ای 2015 حمایت کنند که دستاوردی بزرگ در عدم اشاعه هسته ای محسوب می شود و به حفظ صلح و امنیت منطقه ای و بین المللی کمک می کند.

یوشیهید سوگا سخنگوی کابینه ژاپن هم گفت: ژاپن تمام تلاش دیپلماتیک خود را برای کاهش تنش های ناشی از تصمیم ایران مبنی بر از سرگیری غنی سازی اورانیوم، انجام خواهد داد.

یکی از عجیب ترین واکنش ها نیز بیانیه ای بود که مایک پمپئو، وزیر خارجه آمریکا صادر کرد. پمپئو در حالی که ترامپ در سال 97 از برجام خارج شد و بارها توافق هسته ای را یک افتضاح خوانده است اقدام ایران در کاهش برخی تعهدات خود در قالب برجام را اقدامی تنش زا خوانده است. پمپئو در بیانیه ای گفت: تنش زایی های هسته ای اخیر ایران، نشان دهنده تمایلات رژیم این کشور برای وادار کردن جامعه جهانی به پذیرش خشونت و تروریسم آن، همزمان با تضعیف حاکمیت همسایگان خود است. وی با متهم کردن ایران به انجام حملات و اقدامات تحریک آمیز، افزود: اعضای جامعه جهانی باید تصور کنند که ایران بعد از دستیابی به سلاح اتمی چه رفتاری خواهد داشت. ایالات متحده هرگز اجازه رخ دادن چنین چیزی را نمی دهد.

وزیر خارجه آمریکا مدعی شد: اکنون زمان آن است که تمام کشورها با باج گیری هسته ای رژیم [ایران] مخالفت کرده و گام های جدی برای افزایش فشارها [بر این کشور] بردارند. اقدامات تحریک آمیز هسته ای متداوم ایران، چنین حرکتی را می طلبد. این در حالی است که همان طور که سرگئی لاوروف اعلام کرد ریشه اصلی تحولات اخیر به همان بی تعهدی آمریکا به برجام مربوط است.

سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه در کنفرانس مطبوعاتی اعلام کرد، وضعیت نگران کننده پیرامون توافق هسته ای با ایران از آن جهت شکل گرفته که آمریکا نه تنها از اجرای تعهدات خویش خودداری کرده، بلکه دیگر شرکت کنندگان در برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را نیز به این کار مجبور کرده است.وی با اشاره به این که کاهش تعهدات برجامی ایران با ابلاغ به آژانس بین المللی انرژی اتمی انجام شده و پیمان عدم گسترش هسته ای و مفاد «پروتکل الحاقی» را نقض نمی کند، آمریکا را مسوول وضعیت کنونی پیرامون برجام دانست.

خاطرات روحانی از بدعهدی اروپا در توافق پاریس

آنچه این روزها در پرونده هسته ای ایران اتفاق می افتد، بی شباهت به رویدادهای اوایل دهه 80 نیست. زمانی که کاخ سعدآباد میزبان نخستین دور مذاکرات هسته ای شد و زمینه را برای توافق پاریس هموار کرد، اما تهران به دلیل عدم پایبندی طرف مقابل به تعهداتش، از آن خارج شد و غنی سازی را از سر گرفت.

برنامه های هسته ای ایران در تابستان 1381، با فضاسازی هایی که گروه تروریستی منافقین انجام داد جنجالی شد و حدود یک سال بعد، در 29 مهر 1382 حسن روحانی، دبیر وقت شورای عالی امنیت ملی، با وزرای خارجه انگلیس، فرانسه و آلمان در کاخ سعدآباد پای میز مذاکره نشست که در نتیجه آن توافق پاریس در 25 آبان سال 83 به دست آمد.

ایران در توافق پاریس پذیرفت غنی سازی را به طور داوطلبانه تعلیق کند. اما با این حال اروپایی ها صرفا به دنبال طولانی کردن مذاکرات بودند و هیچ اقدام عملی در راستای تعهدات شان انجام ندادند.

حسن روحانی که در آن مقطع دبیر شورای عالی امنیت ملی و رئیس تیم مذاکره کننده کشورمان بود در صفحه 583 کتاب «امنیت ملی و دیپلماسی هسته ای» درباره عملکرد غیرمتعهدانه اروپا در آن دوره این گونه نوشته است: پس از گذشت بیش از سه ماه مذاکره بعد از موافقت نامه پاریس، آشکار شد که سه کشور اروپایی خواهان تطویل مذاکرات و احتمالا عدم دستیابی به نتیجه مطلوب هستند و بنابراین نمی خواهند در برابر حق غیرقابل انکار ایران برای ازسرگیری فعالیت غنی سازی تسلیم شوند.همین شرایط باعث شد که این توافق شش ماه بیشتر دوام نیاورد و تهران در اواخر دوره ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی، در اعتراض به خلف وعده های اروپا، پلمب ها را شکست و غنی سازی را از سر گرفت.

روحانی در نامه ای به محمد البرادعی، مدیرکل وقت آژانس بین المللی انرژی اتمی دلایل فک پلمب هسته ای را این گونه عنوان کرد: «متاسفانه، در مقابل اگر نگوییم هیچ، ایران، مابه ازای بسیار اندکی دریافت کرد و بارها اقدامات اعتمادساز خود را افزایش داد و تنها در عوض آن، با قول های انجام نشده و درخواست های بیشتر روبه رو شد. قول های اکتبر 2003 سه کشور اروپایی درباره همکاری هسته ای، امنیت منطقه ای و منع گسترش، هنوز حتی بررسی هم نشده اند». (صفحه 580 کتاب امنیت ملی و دیپلماسی هسته ای) به این ترتیب در روزهای آخر دولت اصلاحات، رسما شکست مذاکرات با اروپایی ها اعلام و از سرگیری فعالیت های هسته ای انجام شد که رهبر انقلاب بعدها در 13 دی 1386 در جمع دانشجویان، جزئیات بیشتری از چگونگی تصمیم گیری برای از سرگیری فعالیت های هسته ای بیان کردند.

ایشان در این زمینه تاکید کردند: من همان وقت هم در جلسه مسوولان -که از تلویزیون پخش شد-گفتم اگر چنانچه بخواهند به این روند مطالبه پی درپی ادامه بدهند، بنده خودم وارد میدان می شوم؛ همین کار را هم کردم. بنده گفتم باید این روند عقب نشینی متوقف شده و به روند پیشروی تبدیل شود و اولین قدمش هم باید در همان دولتی انجام بگیرد که این عقب نشینی در آن دولت انجام گرفته بود و همین کار هم شد. در زمان دولت قبل (دولت هشتم)، اولین قدم به سمت پیشرفت برداشته و تصمیم گرفته شد که کارخانه یو.سی.اف اصفهان راه اندازی شود و راه اندازی هم شد.

واکنش اروپا به فک پلمب در سال 84

همان طور که پیش بینی می شد به دنبال فک پلمب تاسیسات هسته ای از سوی ایران، واکنش کشورهای اروپایی شروع شد.

به طور مثال در نامه ای که وزرای امور خارجه سه کشور اروپایی آلمان، انگلیس و فرانسه بعد از شکستن تعلیق و تزریق گاز به سانتریفیوژها ارسال کردند و بخشی از آن در صفحه 589 کتاب حسن روحانی آمده، اینچنین آمده است: این اقدام ایران باعث برهم زدن توافق پاریس و مذاکرات از سوی ایران خواهد شد؛ نیازی به تشریح عواقب این اقدام وجود ندارد.

روحانی در صفحه 429 کتابش نیز این گونه نوشته است: اروپایی ها در نامه ای رسمی به آمریکا متعهد شده بودند اگر ایران تعلیق را یکجانبه بشکند از ارجاع پرونده به شورای امنیت حمایت کنند و آمریکایی ها هم گفته بودند این نامه را به ایرانی ها هم بدهید.

بر همین اساس شورای حکام در پانزدهم بهمن 1384 به ایران هشدار داد، در صورتی که غنی سازی را تعلیق نکند، موضوع را به شورای امنیت سازمان ملل گزارش می کند. ایران به این هشدار توجهی نشان نداد و یک ماه بعد، پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت ارجاع شد.

قاطعیت ایران در مقابل زیاده خواهی و بدعهدی غرب

پس از ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت در اواخر سال 84 و صدور قطعنامه های پی درپی علیه کشورمان، ایران از مواضع خود در پیگیری فعالیت های هسته ای کوتاه نیامد و همین قاطعیت اتفاقات مهمی را در صنعت هسته ای کشورمان رقم زد. اتفاقاتی از جمله تکمیل چرخه سوخت و تولید سانتریفیوژهای پیشرفته و نصب حدود 20 هزار سانتریفیوژ در فردو و نطنز. همین اتفاقات بود که باعث شد مردم ایران با وجود فشارهایی که به دلیل تحریم های آمریکا و متحدانش علیه کشورمان وارد می شد همواره حامی برنامه هسته ای باشند و با تشکیل زنجیره های انسانی در اطراف تاسیسات هسته ای از جمله یو.سی.اف اصفهان، حمایت خود را از فعالیت های هسته ای اعلام کنند.

این تجربیات و تکرار آنها در شرایط فعلی می تواند نوید آینده ای بهتر را برای مردم ایران بدهد به شرط آن که از برخی تجربیات از جمله امید بستن به غرب نیز درس گرفته شود و دوباره شاهد تکرار چنین تجربیاتی نباشیم.

خاطره ای از فک پلمب در دولت هشتم
حسین آبنیکی /کارشناس مسائل هسته ای
 

 از شهید مصطفی احمدی روشن شنیده بودم در مقطعی که در دولت خاتمی پلمب های هسته ای باز شد اعضای تیم و کارشناسان هسته ای، شادی و شعف بسیاری داشتند و این فک پلمب موجب شد که اعضا با توان و انرژی بیشتر و ظرف مدت کوتاهی سریعا غنی سازی را راه بیندازند.در سال های اخیر علی رغم کارشکنی ها و نقض عهدهای بسیار آمریکا و اروپا در کنار تشدید تحریم ها علیه جمهوری اسلامی ایران، صرفا اقدام به توجیه این گونه اقدامات کرده و اقدامات مقابله ای انجام نمی دادیم، اما در حال حاضر هر چند گام های اولیه ما اساسی نبوده و متناسب با اقدامات طرف مقابل نبود اما گام های فعلی از جمله تزریق گاز به سانتریفیوژهای فردو خوب و مناسب است و معتقدم که باید در گام های بعد غنی سازی 20 درصد انجام دهیم.

چنین اقداماتی می تواند باعث قوت قلب مردم و تیم هسته ای ایران شده و نشان دهنده این باشد که به جایی رسیده ایم که گام های متناسب برداریم و بخشی از این تحریم ها و محدودیت های پذیرفته شده برجام را کنار گذاریم. برداشتن گام هایی در جهت کاهش تعهدات برجامی موجب افزایش روحیه تیم فنی و مردم می شود، چرا که متوجه می شوند ما هم می توانیم مقابل غرب اقدامات متناسب داشته باشیم و صرفا به ساقط کردن هواپیمای متجاوز دشمن بسنده نمی کنیم بلکه در حوزه های مختلف سیاسی، فنی و نظامی اگر قرار باشد غرب تعدی و تجاوزی داشته باشد ما هم متقابلا در همان سطح برخورد کرده و پاسخ محکمی را خواهیم داد. چنین رویکردی در افزایش اقتدار و عزت ملی میان مردم بسیار موثر و مفید خواهد بود.