آرشیو دو‌شنبه ۶ آبان ۱۳۹۸، شماره ۳۵۵۹
اقتصاد
۴

بررسی گزارش عملکرد صندوق توسعه ملی تا پایان خرداد سال جاری نشان می دهد: رقابت سخت خصوصی ها با نهادهای عمومی

صندوق توسعه ملی در ارائه گزارش از عملکرد خود تا پایان خرداد 1398، اعلام کرده 37 میلیارد دلار از ذخایر ارزی خود را برای پرداخت وام به بخش های اقتصادی کنار گذاشته که از این مبلغ، بیشترین سهم در حدود 21.1 میلیارد دلار (معادل 57 درصد) برای بخش خصوصی کنار گذاشته شده که این بخش تاکنون 11 میلیارد دلار آن را دریافت کرده است. با اینکه رقم تخصیص یافته به بخش خصوصی درخور توجه است؛ اما نباید رتبه دوم را از یاد برد که به طرح های بخش های وابسته به نهادهای عمومی غیردولتی اختصاص یافته است؛ چیزی در حدود 15.2 میلیارد دلار که 41 درصد سهم منابع صندوق توسعه ملی را به خود اختصاص می دهد. از این رقم حدود 8.1 میلیارد دلار تا پایان خرداد پرداخت شده است. این در حالی است که گزارش مرکز پژوهش های مجلس که در مرداد سال جاری و براساس بررسی گزارش عملکرد این صندوق از ابتدا تا تاریخ 27/12/1397 منتشر شد، حکایت از آن داشت که بخش درخور توجهی از منابع صندوق توسعه ملی با کسب مجوز یا تصویب قوانین مختلف، خارج از روال مندرج در اساسنامه صندوق، هزینه شده است. بر اساس گزارش مرکز پژوهش های مجلس، تا پایان سال گذشته بیش از 41 درصد کل تسهیلات ارزی مسدودشده از طرف صندوق، خارج از روال قوانین صندوق و در قالب مصوبات بودجه ای و غیربودجه ای هزینه شده است. کل تسهیلات ارزی پرداخت شده از سوی صندوق 67.87 میلیارد دلار بوده است. در این گزارش همچنین تصریح شده است: تاکنون بیش از 613 هزار میلیارد ریال قرارداد برای تسهیلات ریالی منعقد شده که حدود 45 درصد آن خارج از روال اساسنامه صندوق توسعه ملی بوده است.

 بخش خصوصی در صدر دریافت تسهیلات از صندوق توسعه ملی

عمده اختصاص منابع به بخش خصوصی در بخش صنعت و معدن است که تسهیلات اختصاص یافته به این بخش در حدود 5.309 میلیارد ریال است. رتبه دوم در تسهیلات اختصاص یافته، از آن بخش آب و کشاورزی است که عمده طرح های بخش های وابسته به نهادهای عمومی غیردولتی در این بخش قرار می گیرند؛ رقمی در حدود 1.898 میلیارد ریال. تسهیلات ارزی این صندوق نیز بیشتر به سمت طرح های بخش های وابسته به نهادهای عمومی غیردولتی گرایش دارد. از سویی دولت نیز خود را از این منابع بی نصیب نکرده است. این در حالی است که طبق اساسنامه صندوق توسعه ملی پرداخت منابع و تسهیلات به بخش دولتی مجاز نیست؛ اما در این سال ها اغلب زمانی که دولت نیاز به تامین منابع داشته، برای جبران آن به سمت صندوق توسعه ملی رفته و با دریافت مجوز برای برداشت منابع یا دریافت تسهیلات اقدام کرده است.

مطابق اساسنامه صندوق توسعه ملی، تسهیلات این صندوق به فعالان اقتصادی بخش خصوصی (اشخاص حقوقی و حقیقی)، بخش تعاونی و بنگاه های اقتصادی متعلق به موسسات عمومی غیردولتی اختصاص می یابد که مطابق بررسی آخرین عملکرد صندوق توسعه ملی در بخش ارزی تا پایان خرداد سال جاری، نشان می دهد مبلغ کل تسهیلات ارزی پذیرش شده از طرف صندوق (اعلام وصول شده) تا تاریخ 31/03/1398، معادل 38.5 میلیون دلار بوده که از این مقدار حدود 37.4 میلیون دلار، به مرحله تخصیص ارز (صدور نامه مسدودی به بانک مرکزی) رسیده است. از مجموع تسهیلات ارزی مسدودشده مبلغی معادل 21.4 میلیون دلار به طرح های بخش خصوصی اختصاص یافته که در حدود 57 درصد را نشان می دهد و 11.1 میلیارد دلار آن پرداخت شده است. همچنین 41 درصد برای طرح های بخش های وابسته به نهادهای عمومی غیردولتی مسدود شده که به 15.2 میلیارد دلار می رسد. از این رقم حدود 8.1 میلیارد دلار تا پایان خرداد پرداخت شده است. از درخواست طرح های بخش تعاونی 96 میلیون دلار مسدودی صادر شده است که 0.3 درصد کل منابع مسدودی را پوشش می دهد که از این رقم نیز 80 میلیون دلار پرداختی انجام شده است. همچنین 569 میلیون دلار برای دیگر بخش ها از محل منابع صندوق توسعه ملی در بانک مرکزی مسدود شده که البته مشخص نیست کدام بخش ها را در بر می گیرد. در عین حال که 567 میلیون دلار تسهیلات به دیگر بخش ها پرداخت شده است. در مجموع 37.3 میلیارد دلاری که از منابع صندوق توسعه ملی برای آنها بلوکه شده، 336 طرح را تامین مالی می کند که تاکنون 19.9 میلیارد دلار برای 295 طرح پرداخت شده است.

تامین بخشی از خسارت ناشی از سیل در ابتدای سال جاری یا مجوز برداشت بیش از 40 هزار میلیارد تومانی برای جبران کسری بودجه 1398 از جمله منابع دریافتی دولت است. از کل مبلغ مسدودشده برای پرداخت تسهیلات از طریق قراردادهای عاملیت ارزی، حدود 20 میلیون دلار (19.951 میلیون دلار) با همکاری بانک های عامل و بانک مرکزی به مرحله پرداخت قطعی به متقاضیان رسیده است.

نکته درخور توجه آن است که معادل 11میلیاردو 350 میلیون دلار برای اعطای تسهیلات برای اجرای طرح های ملی مربوط به حوزه آب، خاک و کشاورزی براساس قوانین مربوطه اختصاص یافته است که بخش آب و خاک آن در حدود 10میلیاردو 850 میلیون دلار است. این بخش، پرمناقشه ترین بخش از منظر کارشناسی است که در بررسی های کارشناسی تا پایان سال 1397 نیز به آن انتقادهای فراوانی وارد شده است. این بخش ها شامل:

الف) معادل هشت میلیون دلار برای طرح های مهار و تنظیم آب های مرزی کشور، طبق مجوز مقام معظم رهبری و تصویب نامه تاریخ 5/5/1393 هیئت وزیران

ب) معادل مبلغ 1.5 میلیون دلار برای طرح های احیا و توسعه اراضی کشاورزی استان های خوزستان و ایلام، طبق مجوز مقام معظم رهبری و تصویب نامه مورخ 19/12/1392 هیئت وزیران

ج) معادل مبلغ 500 میلیون دلار برای طرح های انتقال آب به اراضی سیستان، طبق مجوز مقام معظم رهبری و تصویب نامه مورخ 25/4/1393 هیئت وزیران

د) معادل مبلغ 500 میلیون دلار برای طرح های آب رسانی به روستاها، بابت اجرای بند (ح) تبصره 5 قانون بودجه سال 1394

ه) معادل مبلغ 500 میلیون دلار برای طرح های آبیاری تحت فشار، بابت اجرای بند (د) تبصره 4 قانون بودجه سال 1397

و) معادل مبلغ 350 میلیون دلار برای تکمیل طرح انتقال آب به اراضی سیستان، بابت اجرای بند (ه) تبصره 4 قانون بودجه سال 1397

همچنین در اجرای دیگر موارد قانونی محول در قانون بودجه سال 1397 و سال 1398 (تا پایان خرداد) به صندوق توسعه ملی، معادل 3.415 میلیون دلار بابت اجرای بند (د) تبصره 4 قانون بودجه سال 1397، معادل مبلغ 15.8 میلیون دلار بابت اجرای بند (و) تبصره 4 قانون بودجه سال 1397 و معادل مبلغ 665 میلیون دلار بابت اجرای بند (ه) تبصره 4 قانون بودجه سال 1398 مسدود شده است که در مجموع رقم 684.215 میلیون دلار را نشان می دهد. این همان بخشی است که دولت برای جبران کسری خود با دریافت مجوز از آن بهره برده است.

از طرفی تا پایان خرداد 1398، براساس دیگر تکالیف محوله به صندوق توسعه از سوی مراجع قانونی، در مجموع مبلغی معادل 13.547 میلیون دلار نزد بانک مرکزی برای پرداخت به طرح های مربوطه، مسدود شده است که از این میزان، مبلغ 13.516 میلیون دلار تا پایان خرداد 1398 به پروژه ها و طرح های مربوطه پرداخت شده است. همچنین در بخش تسهیلات ارزی، مبلغ سپرده گذاری های ارزی انجام شده در بانک های عامل معادل 7.239 میلیون دلار بوده و میزان سپرده های فعال از مجموع سپرده گذاری های ارزی انجام شده در پایان خرداد 1398، مبلغ شش میلیارد دلار است. در بخش تسهیلات ریالی، در سال های 1390 تا 1393، از محل قراردادهای عاملیت ریالی که براساس نظام نامه ضوابط و شرایط اعطای تسهیلات ریالی به متقاضیان از محل منابع صندوق توسعه پرداخت شده است، مبلغ 118.839 میلیارد ریال به طرح ها و پروژه های معرفی شده از طرف بانک های عامل، اختصاص و به حساب بانک های عامل واریز شده است که تا پایان خرداد 1398، مبلغ 96.922 میلیارد ریال بابت اصل تسهیلات دریافتی به صندوق بازپرداخت شده و مبلغ 21.917 میلیارد ریال نزد بانک ها به عنوان اصل تسهیلات جاری باقی مانده است که با سود مترتب در سال های آتی دریافت خواهد شد.

+