آرشیو شنبه ۱۸ آبان ۱۳۹۸، شماره ۵۵۱۹
رسانه: رادیو و تلویزیون
۱۰

7 نکته تاریخی از 7 قسمت مجموعه «گیله وا»

عاشقانه ای در دل تاریخ معاصر

سارا صالحی

رسانه: بار دیگر یک برهه تاریخی دستمایه ساخت یک سریال تلویزیونی با عنوان «گیله وا» شد. در ابتدا به نظر می آمد قرار است بازنمایشی از قیام میرزا کوچک خان و نهضت جنگل را شاهد باشیم ولی کارگردان مجموعه تصویر دیگری از این مقطع تاریخی به تماشاگران خود ارائه داد. پرداختن به فاجعه قحطی و مسببان اصلی آن یعنی انگلیسی ها درونمایه محوری مجموعه گیله وا را شکل می داد، به همین خاطر ماجرای قیام ضداستعماری میرزای جنگل در پس زمینه گیله وا به تصویر کشیده شد. اردلان عاشوری، کارگردان گیله وا درباره ضرورت ساخت دوباره سریالی درباره میرزاکوچک خان جنگلی این توضیحات را می دهد: «نمی دانم چقدر از جوانان دهه 60 و 70 آن سریال را به خاطر دارند و آن را دیده اند. اما فکر می کنم که یک موضوع با زوایای مختلف با اجراهای مختلف حتی از لحاظ زیبایی شناسی می تواند تعریف شود و هیچ اشکالی ندارد. تکرار برخی موضوعات و تم ها مهم نیست، بلکه کار خوب ساختن و اجرای خوب مهم است. از طرفی، تاریخ ما در این صدساله چند بار تکرار شده است و ما مدام در معرض تهدید خارجی و آدم های فرومایه ای که کارهای نادرستی می کنند، هستیم. انگیزه اصلی من از ساخت این سریال این بود که جوانان و نوجوانان با تاریخ معاصر کشورشان آشنا شوند». به همین بهانه، نگاهی به هفت نکته کلیدی هفت قسمت این سریال می اندازیم:

در این سریال تلاش شده  با نزدیک شدن به مقطعی از تاریخ مفاهیمی چون چندپارگی میهن میان قدرت های استعمارگر روس و انگلیس و نمایش تبعات سرسپردگی دولت ها و رجل سیاسی وقت از جمله فقر، قحطی، آوارگی، ذلت و... را به بیننده منتقل کند. می توان گفت در این زمینه گیله وا تا حدی توانسته تنها در هفت قسمت، تصویری از بی کفایتی، وابستگی و بی تحرکی کامل حکومت های شاهنشاهی نسبت به درد و رنج و گرفتاری های خودخواسته آنها را پیش روی تماشاگرانش ترسیم کند. همین طور در نقطه مقابل، نشان می دهد که در خلا حضور متولیان دولتی، در هر دوره تاریخی کشورمان قهرمانان باغیرت و وطن پرستی نظیر سردار جنگل قیام کردند و مردم را از تظلم و یوغ حاکمان زمان نجات دادند.

اتحاد میان ادیان و اقوام ایرانی در طول تاریخ، مورد دیگری است که در این مجموعه به چشم می خورد. این که زنان و مردان ایران زمین از هر نقطه و از هر نژاد، قوم و آیینی بر سر اصل یکپارچگی و وطن پرستی، اتفاق نظر دارند. این معنا را در   آرویک و پدرش با بازی امیرحسین صدیق و پریا مردانیان در کنار خانواده محمود خان، مبارز گیلانی مسلمان با نقش آفرینی حمیدرضا پگاه می بینیم. به خصوص در صحنه ای از این مجموعه، وقتی هم رزم میرزا کوچک خان این پدر ودختر ارمنی را به بهانه این که در اوضاع قحطی نباید غذایی به ارمنی ها بدهند، زندانی می کند و این جمله را از این سردار  می شنویم: «دعوای ما و انگلیس، مال مسلمون و ارمنی نیست؛ همه جلوی یک دشمن که انگلیسه وایسادیم». شهادت پدر آرویک در آخرین صحنه تقابل نهضت جنگل و تجاوزگران انگلیسی مهر تایید دیگری بر این اصل اعتقادی بود. 

  ملت ایران برای به دست آوردن دو نعمت بزرگ استقلال و امنیت بهای سنگینی پرداخته است. مردان و زنان غیوری که به هیچ شکل برابر جور و ستم سر فرود نیاوردند و هر کاری که از دست شان برآمده برای حفظ این دو ارزش فدا کردند. چرا که ناگفته پیداست، در سایه این دو نعمت، دیگر ارکان اعم از آزادی، آسایش، آرامش، عشق ورزی و تشکیل خانواده، تحصیل و... محقق می شود و اگر نباشند، هیچ اصلی سر جای خودش نیست.

این ارزش در لابه لای دیالوگ های سریال گنجانده شده بود؛ «اگه جنگ تموم بشه، تفنگمو چال می کنم و سر زمین می رم و کشاورزی می کنم/ یعنی روزی میاد که دیگه کشورمون تحت استعمار نباشه و جنگ تموم بشه؟» از این رو، حفظ و حراست از امنیت و استقلال که پیشینیان ما با چنگ و دندان به مردم امروز سپرده اند، به هر قیمتی ضرورت دارد.

 یادآوری نقش روحانیت دوشادوش مبارزان ضداستعمار و استبداد، یکی دیگر از برگ برنده های گیله‎وا به بینندگان است. مهران رجبی در نقش روحانی، کنار محمودخان به روشنگری و خیزش مردمی علیه متجاوزان خارجی کمک می کند تا با همراهی نهضت جنگل دست استعمارگران را از آب و خاک و ناموس ایران کوتاه کنند.

 نقشی که همواره قشر روحانیت در این سرزمین ایفا کرده و برای پیروزی و سربلندی این کشور و مردمانش از ارشاد دینی تا جنگیدن وسط میدان جنگ دریغ  نکرده است.

شناختن قدر نعمات از جمله مهم ترین یادآوری های این نوع سریال های تاریخی به مردم امروز به حساب می آید. دیدن تبعات ناشی از قحطی و گرسنگی با مقایسه اسراف های فراوانی که امروز در فرهنگ ما به عادت بدل شده، تلنگری به ذهن بیننده می زند که با توجه بیشتری از همه نعمات بهره مند شود.

 گیله وا به خوبی به ارزش فداکاری و شهادت و دردی که خانواده های شهدا متحمل می شوند، اشاره می کند. این که خانواده های بی شماری، عزیزانی چون حسین دایی را برای حفظ ارزش هایی چون حفظ سرزمین، دین و ناموس فدا کردند و توقعی هم ندارند.

اهمیت توجه به فرهنگ جهاد، ایثار و شهادت در سیر رشد معنوی شخصیت ها کاملا مشهود است. این تغییر نگرش از ابتدای سریال، ضمن کشمکش های مادر احمد با او برای نرفتن به جنگ و همین طور عدم موافقت او با همراهی برادرش حسین با محمودخان در جنگ با انگلیسی ها و به مرور رضایت و کنار آمدنش با حقیقت مبارزه با اجنبی و این که به گفته محمودخان «اگر الان دشمن را از پشت دروازه های شهر بیرون نرانیم، فردا باید درون خانه با او بجنگیم»، برای بیننده قابل درک است. به ویژه آن دیالوگ ارزشمندی که چند بار از دهان نقش های مختلف می شنویم و بیانگر اولویت رزم و جهاد بر هر اصل دیگری است؛ «فکر کردی اونهایی که به جنگ می رن، عاشق کسی نیستن؟».

 گیله وا تصویری رنگی، شاد و رمانتیک از یک فاجعه انسانی را برای مخاطبانش تصویر و عشق متفاوت پسری مسلمان به دختری ارمنی را روایت می کند. سازنده سریال، دلیل معنادار این شکل داستان گویی را هم به حضور درخشان و قهرمانانه سردار جنگل در آن برهه تاریخی پیوند می زند. به قول کارگردان سریال؛ «یک چیز تلخ را لزوما نباید به شکل تلخی گفت و برای همین من در این ماجرای تلخ دنبال امید گشتم. میرزا تنها کسی در این ماجرا بود که کاری امیدبخش کرد و جلوی انگلیسی ها را گرفت و مردم را سرو سامان داد». این کار تلویزیونی به مخاطبان هزاره سوم می گوید که می توان در هر شرایط تلخ و دشوار تاریخی به نقاط امیدبخش و سازنده همان دوران نگاه کرد و در دل سیاهی و تاریکی زمانه به روزهای شاد و روشن آینده هم چشم داشت.