آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۵۰۶
صفحه اول
۱
نقد و نظر

گام تعیین کننده ایران

رحمان قهرمان پور

ایران به تازگی گام چهارم کاهش تعهدات برجامی خود را برداشت و گازدهی به سانتریفیوژهای سایت فردو را از سر گرفت؛ اقدامی که با واکنش های قابل توجهی در محافل بین المللی مواجه شد. واقعیت آن است که فردو یک جنبه نمادین در برنامه هسته ای ایران دارد و داستان های زیادی در گذشته در خصوص این تاسیسات مطرح شد که از جمله آن، رژیم اسراییل مدعی بود که ایران تاسیساتی را برای ساخت بمب ایجاد کرده است که در نهایت باراک اوباما، رییس جمهور وقت امریکا نیز در خصوص این تاسیسات موضع تندی اتخاذ کرد و ما نیز در پاسخ عنوان می کردیم که جزییات در خصوص این تاسیسات را به آژانس بین المللی انرژی اتمی ارایه داده ایم. بنابراین فردو همواره جنبه نمادین داشته و همیشه فعالیت های آن مورد توجه غربی ها بوده است. اما به لحاظ فنی سایت فردو از این جهت حائز اهمیت است که در آن 1100 سانتریوفیوژ IR1 به شکل آبشاری کنار یکدیگر قرار داشتند. طبق برجام بنا بود به این سانتریفیوژ ها UF6 تزریق نشود ولی اکنون ایران تزریق گاز را آغاز کرده که حرکت بسیار مهمی محسوب می شود چراکه 1100 سانتریفیوژ وجود دارد که به صورت آبشارهای 164تایی به یکدیگر متصل هستند. به لحاظ فنی کار کردن سانتریفیوژها به شکل آبشار بسیار حائز اهمیت است. به این معنی که می تواند سرعت و حجم غنی سازی را به سرعت افزایش دهد. در حالی که وقتی سانتریفیوژ به شکل تکی یا آبشارها به شکل 30 تایی فعال باشند این اتفاق نخواهد افتاد. بنابراین فردو هم به لحاظ نمادین و هم به لحاظ فنی مهم است که ایران همزمان توانسته به 1100 سانتریفیوژ که به صورت آبشار به یکدیگر متصل شده اند در حال تزریق گاز برای غنی سازی زیر 5 درصد است که به لحاظ فنی این پیغام را می رساند که ایران قدرت بیشتری پیدا کرده و زمان گریز هسته ای نیز روزبه روز در حال کاهش است. واقعیت آن است با وجود همه بازرسی هایی که از تاسیسات هسته ای ایران به خصوص فردو وجود دارد اما غربی ها به شدت نگران این تاسیسات هستند. حساسیت این موضوع را می توان از سخنان امانوئل ماکرون، رییس جمهور فرانسه نیز فهمید که گفت این گام ایران بسیار خطرناک است. در گام سوم ایران بیشتر به دنبال آن بود تا به شکل محدود، حجم اورانیوم کمتر غنی شده خود را افزایش دهد. ولی اکنون با گام چهارم به لحاظ فنی ایران وارد گام دوم خود شده است. به این معنا که بعد از این ایران قصد دارد هم حجم اورانیوم غنی شده خود را افزایش دهد و هم ممکن است درجه غنی سازی خود را افزایش دهد. بنابراین اهمیت فردو بیش از اینکه ناشی از تاسیسات آن باشد بیشتر نشان دهنده گام فنی است که ایران برداشته و در صورتی که ادامه پیدا کند، باعث کاهش جدی تعهدات ایران در برجام به لحاظ فنی خواهد بود. البته ایران نیز با این گام قصد داشت به شکلی صریح این پیغام را ارسال کند که توان فنی خود را به حدی رسانده که توانسته زمان گریز هسته ای را کاهش دهد و به دوران قبل از برجام بازگردد و به لحاظ فنی نیز پیشرفته تر از گذشته به کار خود ادامه دهد. حتی روز گذشته آقای کمالوندی، سخنگوی سازمان انرژی اتمی نیز اعلام کرد که ایران هم توان غنی سازی 5 تا20 درصد را دارد و هم اگر بخواهد می تواند این غنی سازی را تا 60 درصد نیز ادامه دهد. لازم به ذکر است که غنی سازی در هر خلوصی به لحاظ فنی بسیار مهم است و معنای خاصی دارد زیرا وقتی که بخواهید غنی سازی را به 90 درصد برسانید ابتدا باید 5 سپس20 و در آخر به 60 درصد رساند تا در نهایت بتوان غنی سازی با خلوص بسیار بالا انجام داد. بنابراین پیام ایران این است که به لحاظ فنی به یک نقطه بی بازگشت رسیده است و قصد دارد از این برگ برنده فنی خود در عرصه سیاسی نیز استفاده کند و طرف مقابل را مجبور کند تا به برجام بازگردد. البته نباید این موضوع را نادیده گرفت که گام های ایران در زمینه افزایش حجم اورانیوم غنی شده و میزان خلوص آن کاملا بازگشت پذیر است و موضوع پیچیده ای نیست اما به لحاظ سیاسی این مسیر هر چه بیشتر به سمت بازگشت ناپذیری سوق پیدا می کند. به هر حال هر کشوری تحت فشار افکار عمومی خود قرار دارد و ایران هم قول داده تا به این گام ها ادامه دهد و طبیعتا اگر اروپا به تعهدات خود عمل نکند، ایران مجبور است تحت فشار افکار عمومی به گام های خود ادامه دهد. با این وجود به نظر می رسد، خط قرمز اروپایی ها غنی سازی 20 درصد باشد و تا پیش از این نمی توان انتظار داشت که اروپایی ها اقدام جدی را ترتیب دهند البته این موضوع دو جنبه متفاوت دارد. از یک جهت می تواند، فشار را بر امریکایی ها از سمت اروپا برای بازگشت به برجام بیشتر کند و در سوی دیگر می تواند این واکنش منفی باشد که اروپایی ها را به سمت مکانیسم ماشه سوق دهد. با این وجود ایران باز هم اعلام کرده که اگر اروپایی ها به تعهدات خود عمل کنند به سمت غنی سازی 20 درصد نخواهد رفت. ولی نکته اینجاست که دولت در آستانه انتخابات نمی خواهد، برجام تبدیل به مساله ای داخلی برای بازی رقبا با این کارت شود.