آرشیو یک‌شنبه ۱۹ آبان ۱۳۹۸، شماره ۴۵۰۶
صفحه اول
۱
جهان

تردید دراثربخشی ناتو

محمود فاضلی

گفت وگوی اخیر «امانوئل ماکرون» رییس جمهور فرانسه با نشریه انگلیسی «اکونومیست» که اعلام داشته بود «باتوجه به بی تعهدی امریکا در قبال پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو)، کشورهای اروپایی نباید برای دفاع از خود به امریکا اتکا کنند و اکنون در حال گذران مرگ مغزی ناتو هستیم»، بازتاب وسیعی در محافل اروپایی داشت. با اعتقاد او، امریکا در حال پشت کردن به ماست که این موضوع را می توان در خروج ناگهانی نیروهای امریکایی از شمال شرق سوریه بدون مشورت با متحدان ناتو مشاهده کرد. ماکرون در پاسخ به این سوال که آیا هنوز به ماده پنجم پیمان ناتو باور دارد یا خیر، گفت: «نمی دانم. اما در آینده ماده پنج چه معنایی خواهد داشت؟ ماده پنج با عنوان «دفاع جمعی» اعلام می کند حمله به یک متحد ناتو، حمله به کل کشورهای ناتو است. تردید ماکرون درباره اثربخشی ناتو و پیشنهاد او مبنی بر اینکه کشورهای اروپایی عضو این ائتلاف باید درباره وضعیت موجود به ارزیابی های مجدد بپردازند با واکنش های مختلفی روبه رو شده است. مرکل صدراعظم آلمان و استولتنبرگ دبیر کل «سازمان پیمان آتلانتیک شمالی»، از سخنان ماکرون انتقاد کرده اند. مرکل در کنفرانس خبری مشترک با «ینس استولتنبرگ»، دبیر کل ناتو مدعی شد: «سخنان تند ماکرون غیرضروری بود، حتی اگر مشکلاتی داشته باشیم باید در کنار هم باشیم. همکاری دو سوی آتلانتیک (امریکا و اروپا) برای ما ضروری است.» دبیرکل ناتو نیز که آلمان را «قلب ناتو» خواند، تاکید داشت: «من با گفته آنگلا مرکل موافقم. ائتلاف قوی است، ایالات متحده، امریکای شمالی و اروپا با هم همان کاری را انجام خواهند داد که طی چند دهه انجام داده اند. ما با کمک دفاع جمعی خود توانستیم بزرگ ترین «جنگ سرد» قرن را اجرایی کنیم. متحدان اروپایی به افزایش آمادگی نیروهای مسلح می پردازند و بودجه بیشتری برای دفاع اروپا اختصاص می یابد. وحدت اروپا نمی تواند جایگزین وحدت دو سوی آتلانتیک شود. ناتو یک ائتلاف نیرومند باقی می ماند و امریکا و اروپا به طور مشترک دفاع جمعی را شدت خواهند بخشید. اتحادیه اروپا بدون دریافت کمک از بیرون نمی تواند از اروپا دفاع کند. با خروج انگلیس از اتحادیه اروپا، حدود 80درصد از بودجه دفاعی ناتو توسط کشورهای غیرعضو اتحادیه اروپا تامین خواهد شد. سخنان ماکرون با استقبال ماریو زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه روبه رو شد.

به گفته او «ناتو به مرگ مغزی دچار شده. این مساله تعجب آوری نیست، اما آنچه تعجب آور است این است که یکی از سران ناتو آن را بر سر زبان آورده.

مسکو از مدت ها پیش همین واقعیت را البته به زبانی دیپلماتیک تر بر سر زبان آورده است. ناتو و اتحادیه اروپا با «بحران هویت، بحران وجودی، نداشتن چشم اندازی برای آینده و بحران نداشتن راهبرد» مواجه هستند. پیشنهاد وزیر دفاع آلمان مبنی بر تشکیل نیروی حافظ صلح برای شمال سوریه بدون پرداختن به جزییات آن اگرچه از سوی کارشناسان، سازمان های غیردولتی و حتی رییس سابق کنفرانس امنیتی مونیخ به عنوان یک ایده خوب مورد تحسین قرار گرفته است، اما هیچ اقدام عملی در این زمینه صورت نگرفت و فقط دبیر کل ناتو گفته است که ما درباره این پیشنهاد صحبت خواهیم کرد. فرانسوی ها نیز عصبانی هستند که چرا آلمان بدون رایزنی با پاریس اقدام به چنین کاری کرده است. امریکا هم بر این عقیده است که آلمان، فرانسه و انگلیس باید در شمال سوریه برای حفاظت از مردم غیرنظامی فعال شوند، اما امریکا خود اصلا حاضر به فعال شدن در این زمینه نیست. برای پیشنهاد آلمان تردیدهای زیادی وجود دارد ولی اگر شرکای آلمان در پیمان ناتو بخواهند این پیشنهاد وزیر دفاع آلمان را عملی کنند و این پرسش که آیا آلمان می تواند نظر سازمان ملل را جلب کند و آیا روسیه مانند گذشته در شورای امنیت سازمان ملل آن را وتو خواهد کرد، پاسخ قانع کننده ای ارایه نشده است. تردیدی نیست که نیروهای حافظ صلح از کشورهای ناتو مورد پذیرش روسیه نخواهند بود. این نیروی حافظ صلح از سوی سازمان ملل می تواند از نیروهای ناتو هم تشکیل شود، ولی بدون موافقت روسیه هرگز نمی تواند وارد خاک سوریه شود. به نظر می رسد روسیه، ترکیه، سوریه و ایران بر این عقیده اند که نیازی به نیروی حافظ صلح برای شمال سوریه نیست. «کارنبائر» وزیر دفاع آلمان نیز در یک کنفرانس امنیتی فراکسیون احزاب دموکرات/سوسیال مسیحی در پارلمان آلمان، بر شراکت نزدیک با امریکا نیز تاکید و مدعی شده است: «توسعه همکاری نظامی در اروپا باید به تقویت شاخه اروپایی پیمان فراآتلانتیکی کمک کند. ناتو بنیان و اساس ساختار امنیتی ما بوده و خواهد بود. بدون مشارکت قوی امریکا، این پیمان آن چیزی نبود که امروز هست، اما اروپا باید حاضر باشد و بتواند، قوی تر عمل کند و از شدت باری که بر دوش امریکاست، بکاهد.» بی شک یکی از نگرانی های کنونی ناتو که حتی در دوران جنگ سرد هم تصورش نمی رفت، تمایل ترکیه به عنوان عضو ناتو به روسیه است. آنکارا اجازه داده تا روسیه این کشور را مجهر به سلاح های مورد نیاز خود کند. ترکیه حتی سپر دفاع موشکی نوع اس-400 را از روسیه با وجود مخالفت جدی شرکای غربی آن در ناتو خریداری کرده است. واشنگتن در ماه ژوئن سال گذشته و پس از ورود اولین بخش از موشک های روسی، فروش هواپیماهای اف-35 به آنکارا را که از همپیمانان قدیمی امریکا و غرب بود، لغو و همکاری با ترکیه در زمینه قطعات و آموزش را متوقف کرد. این موضوع که روسیه به یک کشور عضو ناتو سلاح می فروشد، موضوع جدیدی برای پیمان ناتو است و موجب مخالفت های بیشتری برای حضور ترکیه در پیمان ناتو شده است، اما اینکه چگونه می توان ترکیه را از ناتو خارج کرد، حتی در اساسنامه ناتو نیز پیش بینی نشده است.